Τρίτη, 11 Αυγούστου 2020

Αυτοψία από ξένους εμπειρογνώμονες και αποκατάσταση αγιογραφιών στη Σουμελά

Αυτοψία από ξένους εμπειρογνώμονες και αποκατάσταση αγιογραφιών στη Σουμελά  

«Αισθήματα απογοήτευσης, θλίψης αλλά και αγανάκτησης όχι μόνον στους ορθόδοξους χριστιανούς, αλλά και σε κάθε πολιτισμένο άνθρωπο, προκαλούν οι φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν σε τουρκικό ιστότοπο από τον εκτεταμένο βανδαλισμό που υπέστησαν οι ιστορικές αγιογραφίες στην Παναγία Σουμελά στην Τραπεζούντα. Εφόσον αληθεύει η πληροφορία, πρόκειται για μια απαράδεκτη ασέβεια προς έναν λατρευτικό χώρο αιώνων, που, μάλιστα, έλαβε χώρα κατά την διάρκεια του πεντάχρονου κλεισίματος της Ιεράς Μονής για αναστηλώσεις!». Τα παραπάνω τονίζει ο επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας (ΔΣΟ), βουλευτής Λαρίσης της Νέας Δημοκρατίας, κ. Μάξιμος Χαρακόπουλος, με αφορμή την είδηση για εκτεταμένους βανδαλισμούς σε τοιχογραφίες της ιστορικής Ιεράς Μονής Παναγίας Σουμελά στον Πόντο.

Ο μικρασιατικής καταγωγής βουλευτής υπογραμμίζει ότι «δυστυχώς, σε όλες τις εκκλησίες στη Μικρά Ασία, που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν οι παππούδες μας μετά τον ξεριζωμό (από αυτές στην Καππαδοκία που ύμνησε ο νομπελίστας ποιητής Γ. Σεφέρης μέχρι τον Πόντο) οι Άγιοι στις τοιχογραφίες-έργα τέχνης είναι αόμματοι! Δεν γλίτωσαν από τη βαρβαρότητα αμόρφωτων ή φανατικών Τούρκων, που συχνά αφήνουν με καμάρι και τα πειστήρια του εγκλήματος, χαράζοντας τα ονόματά τους στις αγιογραφίες.

Η πολιτισμένη ανθρωπότητα οφείλει να πάψει να κλείνει τα μάτια σε τέτοιου είδους συμπεριφορές, οι οποίες, δυστυχώς, δεν αποτελούν εξαίρεση στη σημερινή Τουρκία. Αντιθέτως, όπως έδειξε και η μετατροπή της Αγίας Σοφίας στην Πόλη σε μουσουλμανικό τέμενος, εκφράζουν μια συγκεκριμένη νοοτροπία, που διαχέεται στην τουρκική κοινωνία.

Αυτοψία από ξένους εμπειρογνώμονες και αποκατάσταση αγιογραφιών στη Σουμελά

Επιβάλλεται, επομένως, να υπάρξουν άμεσα συντονισμένες ενέργειες από διεθνείς θεσμούς και την επιστημονική κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των Τούρκων βυζαντινολόγων, για τη διενέργεια αυτοψίας της Ιεράς Μονής από διεθνή ομάδα καταξιωμένων εμπειρογνωμόνων, ώστε να υπάρξει ένα αντικειμενικό πόρισμα και, οπωσδήποτε η έναρξη της αποκατάστασης των ζημιών που προκάλεσαν οι βανδαλισμοί. Στην ομάδα αυτή μπορούν με τις γνώσεις και την πείρα τους να συνεισφέρουν καθοριστικά και Έλληνες αγιογράφοι-συντηρητές. Δυστυχώς, όπως ιδίοις όμμασι είδαμε το 2010, κατά την πρώτη μετά την μικρασιατική καταστροφή λειτουργία στη Σουμελά, η δήθεν αποκατάσταση αγιογραφιών, όπως αυτή του Παντοκράτορα, προσβάλει βάναυσα το μνημείο. Είναι εμφανές και στον πλέον αδαή ότι όποιος έκανε τη “συντήρηση” ουδεμία σχέση είχε με τη βυζαντινή τέχνη της αγιογραφίας! 

Για την Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά, που αυτή τη στιγμή συγκαταλέγεται στον προσωρινό κατάλογο μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, θα πρέπει να υπάρξουν πρωτοβουλίες της Ελληνικής Πολιτείας αλλά και από φορείς των Ποντίων όπου γης για την ευαισθητοποίηση της διεθνούς κοινής γνώμης και την άσκηση πίεσης ώστε το σύμβολο του ποντιακού ελληνισμού, να τύχει καθεστώτος πλήρους προστασίας».

Ο Τάκης Βαμβακίδης δίνει ραντεβού το Μάιο του 2021 προς τιμή των Ποντίων (Video)

Ο Τάκης Βαμβακίδης δίνει ραντεβού το Μάιο του 2021 προς τιμή των Ποντίων
Ο Τάκης Βαμβακίδης δίνει ραντεβού το Μάιο του 2021 προς τιμή των Ποντίων

Στον Κεχρόκαμπο Καβάλας βρέθηκε ο Τάκης Βαμβακίδης για μία ακόμη παράσταση Νόστος ρίζα μ’ και κλαδί μ’ σε σενάριο του Δημήτρη Πιπερίδη στον Κεχρόκαμπο Καβάλας, ένα ιστορικό προσφυγικό χωριό που χτυπάει η καρδιά του Πόντου.

Ο πάτερ Γαβριήλ κάλεσε στο βήμα του ιερού ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου τον γνωστό ηθοποιό  να μιλήσει για τον Νόστος, που ανέβηκε τη Δευτέρα 10 Αυγούστου στο προαύλιο του δημοτικού σχολείου Κεχροκάμπου.

Ο Τάκης Βαμβακίδης για μία ακόμη φορά συγκινημένος που βρίσκεται στο συγκεκριμένο χωριό έδωσε μία υπόσχεση, έδωσε ένα ραντεβού, το Μάιο του 2021 να βρίσκεται εκεί και με τις γυναίκες και τα παιδιά του Κεχροκάμπου μέσα από τα μεγάφωνα του ναού να ακουστεί, “Η Καμπάνα του Πόντου” με την ευγενική συμμετοχή του γνωστού Πόντιου αοιδού Αλέξη Παρχαρίδη.


“Η καμπάνα του Πόντου” είναι ένα μακροσκελές επικολυρικό ποίημα, που δημιούργησε η ποιητική φαντασία του Πόντιου λογοτέχνη Φίλωνα Κτενίδη. Είναι η ελεγεία που εκφράζει την οδύνη και τον πόνο του ποιητή για τη συμφορά και τον διωγμό των Ελλήνων του Πόντου από τις πατρογονικές τους εστίες.

Γράφτηκε γύρω στο έτος 1950 και δημοσιεύτηκε στο 1ο τεύχος του περιοδικού “Ποντιακή Εστία”, για να ακουστεί ο πνευματικός της ήχος στα πέρατα της οικουμένης. Ήταν το προσκλητήριο σάλπισμα του Φίλωνα Κτενίδη προς όλους τους Πόντιους, τους οποίους προσκαλούσε να καταστήσει κοινωνούς των ιδεών και των οραμάτων του. Μέσα στα χαλάσματα αναζητούσε την ελπίδα που θα συνέβαλε στην πρόοδο και την προκοπή των συμπατριωτών του. Ήταν το μεγάλο όραμα και η υπόσχεση που έδωσε στον εαυτό του, αλλά και στο ανώνυμο πλήθος των προσφύγων, που αναζητούσαν την προστασία και τη χάρη της Παναγίας.

Πόντιοι Αυστραλία: «Το "νόστιμον ήμαρ" το κρατάμε μέσα στην ψυχή μας»

Πόντιοι Αυστραλία: «Το "νόστιμον ήμαρ" το κρατάμε μέσα στην ψυχή μας»
Πόντιοι Αυστραλίας: «Το "νόστιμον ήμαρ" το κρατάμε μέσα στην ψυχή μας» 

της Σοφίας Προκοπίδου

Οι πρώτοι Έλληνες που έφτασαν στην Αυστραλία ήταν επτά ναυτικοί που είχαν καταδικαστεί για πειρατεία από βρετανικό ναυτικό δικαστήριο το πολύ μακρινό 1829. Ένιωσαν απόγνωση όταν αντίκρισαν την αχανή γη γι' αυτό και όταν το 1836 τους δόθηκε αμνηστία, οι πέντε επέστρεψαν στην Ελλάδα. Στην ίδια απόγνωση βρέθηκαν τα πρώτα χρόνια της μαζικής μετανάστευσης, χιλιάδες Έλληνες που έφταναν με πλοία και αργότερα με αεροπλάνα στην απομακρυσμένη αυτή γωνιά του πλανήτη. Δεν το έβαλαν, όμως, κάτω. Πάλεψαν, τα κατάφεραν και σήμερα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ευρύτερης αυστραλιανής κοινωνίας.

Η Σαλώμη-Ρώμα Σιάχου-Παπαδοπούλου, γραμματέας και «ψυχή» της της Ποντιακής Κοινότητας Μελβούρνης έζησε δυο φορές τι σημαίνει ν' αλλάζεις πατρίδα. Ήταν μόλις 9 ετών, όταν το 1965, μαζί με την οικογένειά της, έφτανε στην Ελλάδα από το Καζακστάν, ενώ το 1982, παντρεμένη πλέον, μετακόμισε στην Αυστραλία, όπου όχι μόνο κατάφερε να σταθεί στα πόδια της αλλά και να παραμείνει ένα ενεργό μέλος της κοινότητας όλα αυτά τα χρόνια. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα (πρώην πλέον) πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων Αυστραλία, είναι ενεργό μέλος του Δ.Σ. της Αυστραλιανής Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων αλλά και πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής Ποντιακών Σωματείων για τις Εκδηλώσεις Μνήμης της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού.

Από το Καζακστάν και την πόλη Ταλτνικοργάν, όπου η οικογένειά της βρέθηκε εξόριστη από το Σουχούμι, το 1949, θυμάται λίγα πράγματα, όπως αφηγείται στον ραδιοφωνικό σταθμό του Αθηναϊκού/Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων «Πρακτορείο 104,9 FM». «Από το Ταλτνικοργάν μού έμειναν κάποια "ασήμαντα" γεγονότα, που χαράχτηκαν στη μνήμη μου: μικρό κοριτσάκι με έστειλαν να αγοράσω ψωμί. Περίμενα στην ουρά για ώρες κι όταν ήρθε η σειρά μου το ψωμί είχε τελειώσει. Γύρισα σπίτι κλαίγοντας. Ακόμα το θυμάμαι», λέει και μετά ανασύρει από τη μνήμη της το ταξίδι με το τρένο «από το Καζακστάν στην Οδησσό και μετά με καράβι -το "Latvia" όπως έλεγαν οι δικοί μας- στον Πειραιά».

Στην Αυστραλία, όπου ζει πλέον, εντάχθηκε πολύ γρήγορα στην κοινωνική ζωή της ελληνικής κοινότητας της Μελβουρνης. Έχοντας το απολυτήριο από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση με «άριστα», άρχισε να διδάσκει την ελληνική γλώσσα για τα παιδιά των μεταναστών. «Εκτός της διδασκαλίας, κάναμε πολλές εκδηλώσεις. Άλλωστε αυτή ήταν η μοναδική ευκαιρία να βρισκόμαστε μαζί. Δημιουργήσαμε ποντιακό θέατρο και ανεβάσαμε παραστάσεις με εισιτήριο. Τα χρήματα που μαζέψαμε ήταν κάπου 80.000 δολάρια και τα δωρίσαμε στον Δήμο Σαπών. Με αυτά τα χρήματα θέλαμε να βοηθήσουμε τους νεοπρόσφυγες (παλιννοστούντες)) που έφταναν στην Ελλάδα την περίοδο του πολέμου στην Αμπχαζία, το 1993. Έγινε ένα Νηπιαγωγείο και μια δανειστική βιβλιοθήκη για τα παιδάκια των προσφύγων από το Σουχούμι που σωθήκαν στην Ελλάδα», τονίζει.

Πόντιοι Αυστραλία: «Το "νόστιμον ήμαρ" το κρατάμε μέσα στην ψυχή μας»
Σήμερα, η Ρώμα Σιάχου είναι εθελόντρια του Ελληνικού Γηροκομείου «Φροντίδα», ενώ έχει ιδρύσει το πρώτο, στην Αυστραλία, Φροντιστήριο Διδασκαλίας Ποντιακής Διαλέκτου με τη συμμετοχή (διαδικτυακά) της φιλολόγου καθηγήτριας Γιώτας Ιωακειμίδου, από τη Θεσσαλονίκη. Έχει, επίσης, την επιμέλεια και την παρουσίαση της εκπομπής «Οι Αργοναύτες στους αντίποδες του Νότου».


Σε ό,τι κάνει δίπλα της πάντα είναι ο σύζυγος και τα παιδιά της, ο Βασίλης, εργολάβος οικοδομών και η Σοφία, που τελείωσε τη Νομική Σχολή και μέχρι πρόσφατα ήταν νομική σύμβουλος της Κυβερνήτη της Βικτώριας.

Στην ερώτηση αν μετάνιωσε ποτέ για τη μετανάστευση στην Αυστραλία, απαντά: «Μόνο την πρώτη χρόνια, που ήταν δύσκολη. Όλοι έκλαιγαν... Μετά συμφιλιωθήκαμε με την ιδέα ότι δεν υπάρχει επιστροφή, ήρθαμε να ζήσουμε σ' αυτόν τον άγνωστό τόπο. Η νοσταλγία όμως δεν έφευγε από την καρδιά, σαν ένας πόνος που δεν έχει θεραπεία, μόνο ο χρόνος βοηθά... Να σας πω κι αυτό, αλλά μη γελάσετε. Τα πρώτα χρόνια, για να απαλύνουμε τον πόνο της νοσταλγίας, πηγαίναμε γυναικοπαρέα (όλες Ελληνίδες) για καφέ στο αεροδρόμιο. Βρίσκαμε τραπεζάκι με θέα τα αεροπλάνα. Μεγάλο το αεροδρόμιο στη Μελβούρνη! Κόσμος παντού -όλοι οι ταξιδιώτες χαρούμενοι και λίγο αγχωμένοι. Κι εμείς χαρούμενες ήμασταν, ενώ δεν φεύγαμε πουθενά. Κοιτούσαμε τα αεροπλάνα που προσγειώνονταν κι έτσι νιώθαμε σαν να φεύγουμε κι εμείς ταξίδι στην Ελλάδα. Για λίγο και νοερά, να "μυρίσουμε" το άρωμά της, να "λουστούμε" στο φως της, να δούμε τα μέρη μας, που αφήσαμε πίσω. Αυτός ο καφές στο αεροδρόμιο ήτανε καφές της παρηγοριάς και της νοσταλγίας... Επιστρέφαμε στην πόλη πάντα ευτυχισμένες. Ξέρετε πώς είναι να ταξιδεύεις στην Ελλάδα μόνο με τη φαντασία; Να νιώθεις σαν να είχες πάει και επέστρεψες πιο ευτυχισμένη;».

Αυτό τον καφέ στο αεροδρόμιο, η ίδια και οι φίλες της τον ήπιαν αρκετές φορές.«Μετά», προσθέτει, «συνηθίσαμε να ζούμε με τη νοσταλγία βαθιά κρυμμένη στην ψυχή, σαν τον ανεκπλήρωτο έρωτα, μια γλυκιά χαρά αλλά και φόβος ότι δεν θα τον συναντήσεις ποτέ ξανά...».

Οι νέοι μετανάστες στην Αυστραλία

Ο Γρηγόρης Σεμπελίδης είναι ένας από τους «νεο-μετανάστες», αφού μετακόμισε στην Αυστραλία μόλις πριν από δύο χρόνια. «Αμέσως εντάχτηκα στην Ποντιακή Κοινότητα Μελβούρνης», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ κι εξηγεί πως γι' αυτόν, η μετανάστευση στην Αυστραλία είναι η δεύτερη στη ζωή του, όπως και στην περίπτωση της κ. Σιάχου- Παπαδοπούλου.

Γεννημένος το '74 στο Ντζαμπούλ του Καζακστάν, ήρθε στην Ελλάδα στα 17 του με τους γονείς και δύο αδέλφια του. Σπούδασε διοίκηση ξενοδοχείων στη Ρόδο, ακολούθησε καριέρα στον ξενοδοχειακό κλάδο και σκαρφάλωσε ως τη θέση του διευθυντή ξενοδοχειακής μονάδας.

Στη συνέχεια, ωστόσο, άλλαξε τομέα, έκανε το χόμπι επάγγελμα, σπούδασε Πληροφορική και άνοιξε δική του επιχείρηση παροχής υπηρεσιών Internet, την «Komotini Online», με ειδίκευση στην ανάπτυξη websites και news media. «Το 2018, με την οικογένειά μου εγκατασταθήκαμε στη Μελβούρνη της Αυστραλίας, όπου η σύζυγός μου πήρε απόσπαση στο Γραφείο Συντονισμού Εκπαίδευσης στο Προξενείο της Ελλάδας. Στη Μελβούρνη αρχικά εργάστηκα στη μεγαλύτερη ελληνική εφημερίδα της Αυστραλίας "Νέος Κόσμος" και πρόσφατα ξεκίνησα το δικό μου μέσο, το ελληνικό περιοδικό της Αυστραλίας «GR MAGAZINE», λέει ο κ. Σεμπελίδης.

«Το "νόστιμον ήμαρ" μέσα μας»

Μισό αιώνα ζωής στην Αυστραλία έκλεισε ο Στέφανος Κωνσταντινίδης, πρόεδρος της Αυστραλιανής Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων. Ήταν 25 ετών, όταν το 1969 άφησε την ιδιαίτερη του πατρίδα, το Κιλκίς, και ξεκίνησε μια νέα ζωή στην Αυστραλία, όπου κατάφερε να σπουδάσει φιλολογία και ψυχολογία. Θεωρεί την Αυστραλία «το λιμάνι της ευτυχίας» της ζωής του, γιατί, όπως λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «εδώ σπούδασα, εδώ μορφώθηκα, εδώ ασχολήθηκα με τα κοινά από τη θέση του πρόεδρου της Ευξείνου Λέσχη της Μελβούρνης αλλά και του προέδρου της Ομοσπονδίας».

Φέτος, η κατάσταση σε όλο τον πλανήτη είναι δύσκολη λόγω της βίαιης εισβολής του νέου κορονοϊού στη ζωή μας. «Το πρώτο μέλημα της φετινής χρόνιας είναι η υγεία των ανθρώπων μας. Τηρούμε αυστηρά τους κανόνες των απαγορεύσεων λόγω του κορονοϊού», λέει ο κ. Κωνσταντινίδης και συμπληρώνει: «Τα πράγματα σ' εμάς είναι βάρια με τον δεύτερο κύκλο κορονοϊού, γιατί ξανά η Πολιτεία της Βικτώριας ανακοίνωσε τη λήψη μέτρων προσωπικής απομόνωσης. Δεν κυκλοφορούμε έξω, περιμένουμε να τελειώσει. Δεν θα πάμε διακοπές στην Ελλάδα. Κι όμως το "νόστιμον ήμαρ" είναι μέσα μας, έτσι κι αλλιώς πάντα ήταν και είναι μέσα στην ψυχή του Έλληνα».

Πηγή: ΑΝΑ - ΜΠΑ

Νόστος, Ρίζα μ' και κλαδί μ' - Παρουσιάζεται στη Ν. Σάντα Κιλκίς

Νόστος, Ρίζα μ' και κλαδί μ' - Παρουσιάζεται στη Ν. Σάντα Κιλκίς
Νόστος, Ρίζα μ' και κλαδί μ' - Παρουσιάζεται στη Ν. Σάντα Κιλκίς

Ο Σύλλογος Γυναικών Νέας Σάντας Κιλκίς" παρουσιάζει και προσκαλεί τα μέλη και τους φίλους του συλλόγου στην Ποντιακή θεατρική παράσταση "Νόστος, Ρίζα μ' και κλαδί μ'", του Δημήτρη Πιπερίδη την Τρίτη 11 Αυγούστου 2020 και ώρα 9:00 μ.μ. στο γήπεδο Νέας Σάντας Κιλκίς.

Πρωταγωνιστούν: Τάκης Βαμβακίδης, Αλέξης Παρχαρίδης, Μάγδα Πένσου, Έλενα Νεανίδη.

Προπώληση 10€ | Ταμείο 12€ | Παιδικό-Φοιτητικό 7€

Η υπόθεση

Μια οικογένεια ευκατάστατων εμπόρων της Τραπεζούντας, στοιβαγμένη σε ένα φτωχικό διαμέρισμα στο λιμάνι του Βατούμ. Τι τους ξημερώνει; Ποιο μπορεί να είναι το μέλλον τους σε μια πόλη τόσο κοντινή, αλλά και τόσο διαφορετική από τη δική τους; Στο αποκορύφωμα της ιστορικής του περιπέτειας, ένας λαός που σύντομα δεν θα έχει πατρίδα, αναζητά ένα αύριο. Μπορεί να το βρει στην Ελλάδα, τη χώρα που έμαθαν να αγαπούν, αλλά δεν την είδαν ποτέ;

Όσο η αβεβαιότητα μεγαλώνει, παλιά μυστικά έρχονται στην επιφάνεια. Ίσως είναι καλύτερο να κλείσουν οριστικά τις πληγές του παρελθόντος, πριν πάρουν το δρόμο για την Ελλάδα. Γιατί ο χρόνος τρέχει εις βάρος τους και το ξέρουν...

Μια χαρακτηριστική αλλά άγνωστη στους πολλούς πτυχή του δράματος του ελληνισμού του Πόντου: οι μέρες στο Βατούμ, όταν χιλιάδες Πόντιοι τόσο από τον ίδιο τον ιστορικό Πόντο όσο και από τις ακμάζουσες άλλοτε κοινότητες της καταρρέουσας τσαρικής Ρωσίας συνωστίζονται αναμένοντας το καράβι που θα τους φέρει στην Ελλάδα.

Δευτέρα, 10 Αυγούστου 2020

Παναγία Σουμελά: Ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν

Παναγία Σουμελά: Ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν
Παναγία Σουμελά: Ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν

Ιστορικά στοιχεία

Το ξακουστό μοναστήρι του Πόντου, η Παναγία Σουμελά, είναι χτισμένο στο όρος Μελά, 40 χλμ. νότια της Τραπεζούντας και νοτιοανατολικά του Δικαίσιμου (Τζεβισλίκ). Σύμφωνα με την παράδοση ιδρύθηκε το 386 μ.Χ. από τους μοναχούς Βαρνάβα και Σωφρόνιο, ενώ η εικόνα της Παναγίας Σουμελά αποδίδεται στον ευαγγελιστή Λουκά. Από βαρβαρικές επιδρομές ερημώθηκε στα τέλη του 6 ου αιώνα, αλλά το 644μ.Χ. ανακαινίσθηκε από τον Χριστόφορο, αγράμματο χωρικό από το χωριό Γαζαρή. Η Μονή έφτασε σε μεγάλη ακμή την περίοδο της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας των Μεγάλων Κομνηνών (1204-1461), περίοδο κατά την οποία της χορηγήθηκαν σημαντικά προνόμια. ρυσόβουλα υπέρ της μονής εξέδωσαν οι αυτοκράτορες Ιωάννης (1280- 1284/85, 1285-1297), ο Αλέξιος Β΄ (1297-1330) και ιδιαίτερα ο Αλέξιος Γ΄ (1349-1390). Οι αυτοκράτορες παραχώρησαν στη μονή τα εισοδήματα από τα γύρω χωριά και όρισαν σαράντα φρουρούς, τους πάροικους, για την προστασία της. Ο Αλέξιος ο Γ΄ μάλιστα ανακαίνισε τη μονή και σχετική επιγραφή, σώζονταν ως το 1650 στην θύρα του ναού. Επιπλέον, ο Μανουήλ Γ΄ (1390-1416/17) αφιέρωσε το 1390 στη Μονή ένα κομμάτι από το Τίμιο Ξύλο του Σταυρού του Χριστού. Τα προνόμια των Μεγάλων Κομνηνών επικυρώθηκαν και αυξήθηκαν και κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τους σουλτάνους, ενώ τη Μονή ευεργέτησαν και οι ηγεμόνες των Παραδουνάβιων ηγεμονιών.

Η Μονή της Παναγίας Σουμελά αποτέλεσε το θρησκευτικό, εκπαιδευτικό και εθνικό κέντρο της περιοχής, προστατεύοντας και διασώζοντας τον ελληνικό πληθυσμό από τις διώξεις των Οθωμανών και μετέπειτα των Νεότουρκων και Κεμαλικών. Το τετραώροφο κτίριο, που διασώζεται σήμερα θεμελιώθηκε το 1860. Περιγραφικό κατάλογο των χειρογράφων της Μονής συνέταξε το 1884 ο Αθανάσιος Παπαδόπουλος-Κεραμέας, ο οποίος δημοσιεύτηκε ως παράρτημα στο έργο του Επαμεινώνδα Κυριακίδη για την ιστορία της Μονής το 1898. Ο κατάλογος αυτός της βιβλιοθήκης της Μονής αποκαλύπτει τον πλούτο της. Κατά την έξωση των μοναχών από τη Μονή το 1923, τα περισσότερα κειμήλια και χειρόγραφα της Μονής αρπάχτηκαν από τους Τούρκους. Οι μοναχοί εγκαταλείποντας το μοναστήρι στις αρχές του 1923 κατάφεραν και έκρυψαν τα σημαντικότερα εκ των κειμηλίων στο παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας.

Η επανίδρυση της Μονής στην Ελλάδα

Το 1931 με τη μεσολάβηση του Ελευθέριου Βενιζέλου στον τότε Τούρκο πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού στάλθηκε στον Πόντο ο αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος Σουμελιώτης, ο οποίος και μετέφερε στην Ελλάδα τρία από τα σπουδαιότερα κειμήλια της Μονής. Πρόκειται για την εικόνα της Παναγίας την οποία φιλοτέχνησε ο Ευαγγελιστής Λουκάς, το Τίμιο Ξύλο που δώρισε στη Μονή ο Μανουήλ Γ΄ Μ. Κ. και η στάχωση του Ευαγγελίου του αγίου Χριστόφορου.

Ο πόθος και η νοσταλγία των Ποντίων να αναβιώσουν στην Ελλάδα τα σπουδαία αυτά προσκυνήματα τους, οδήγησε στην επανίδρυση των σημαντικότερων εξ αυτών, κυρίως των τριών πατριαρχικών μονών της Παναγίας Σουμελά, του Αγίου Ιωάννη του Βαζελώνα και του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα. Πρωτεργάτης της επανίδρυσης της Μονής Σουμελά στο Βέρμιο Όρος υπήρξε ο αείμνηστος λόγιος δικηγόρος Φίλων Κτενίδης. Τα τελευταία χρόνια εντοπίστηκαν και άλλα κειμήλια της Μονής Σουμελά που φυλάσσονταν, όχι σε καλή κατάσταση και υπό τις κατάλληλες συνθήκες, σε αποθήκες της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως. Τα κειμήλια αυτά φωτογράφησε και εξέδωσε σε ένα πολυτελές λεύκωμα η διοίκηση του Ιερού Ιδρύματος της Παναγίας Σουμελά στην Ελλάδα. Τόσο στον Πόντο, όσο και στην Ελλάδα το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά αποτελούσε και αποτελεί το σπουδαιότερο θρησκευτικό, στον Πόντο και εθνικό, σύμβολο των Ελλήνων του Πόντου.

Η Παναγία Σουμελά στην σκακιέρα της διπλωματίας και το πρόσωπο της σύγχρονης Τουρκίας

Τα τελευταία χρόνια μια ανέλπιστη κίνηση καλής θέλησης της Τουρκίας, έδωσε την ευκαιρία στους ορθόδοξους χριστιανούς και όχι μόνο, να ζήσουν ξανά στην ιστορική μονή την μυσταγωγία της ορθόδοξης θείας λειτουργίας, με την άδεια που έδωσαν οι τουρκικές αρχές. Από το 2010 έως το 2015 ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος με την συνοδεία μητροπολιτών του Οικουμενικού Θρόνου, αλλά και άλλων εκκλησιών τελούσε την πανηγυρική θεία λειτουργία την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Από το 2015 η

Μονή έμεινε κλειστή για εργασίες στήριξης του πελώριου βράχου που κρέμεται πάνω από τα κτίσματα της Μονής. Πράγματι από το 2002 όταν το ΑΚΠ (Κόμμα της Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) του Ρ. Τ. Ερντογάν ήρθε στην εξουσία η οικονομική ανάπτυξη συνδυάστηκε τα επόμενα χρόνια με ατομικές ελευθερίες δίνοντας την αίσθηση ότι ο Ερντογάν θα αποτελούσε μια πιο φιλελεύθερη λύση, με ευρωπαϊκό προσανατολισμό και φιλοδυτικό προφίλ. Παράλληλα το πολιτικό Ισλάμ επικράτησε κατά του Κεμαλικού παρελθόντος και σταδιακά του λεγόμενου βαθέως κράτους της Τουρκίας.

Πολύ σύντομα όμως, λίγο νωρίτερα αλλά ιδίως μετά το 2010, η κατάσταση άρχισε να αλλάζει, με ωμές επεμβάσεις στη δικαιοσύνη, αλλαγή στάσης στο Κουρδικό ζήτημα, φυλακίσεις καθηγητών, δημοσιογράφων, συγγραφέων και διανοουμένων, με ουσιαστικά αλυσοδεμένο τύπο και ελεγχόμενα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

Ιδιαίτερα μετά το αποτυχημένο στρατιωτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου του 2016 και με την κήρυξη έκτακτης ανάγκης, δεν είναι υπερβολή να σημειωθεί πως δεν υπάρχει ουσιαστική δημοκρατία στη γείτονα χώρα.

Επιπλέον, όπως σημειώνει ο Ηρακλής Μήλλας «ο κοσμικός χαρακτήρας του τουρκικού πολιτεύματος είναι μια επίφαση. Στην πραγματικότητα το κράτος δεν έχει διαχωριστεί από την θρησκεία, αλλά όλες οι θρησκευτικές λειτουργίες ελέγχονται απόλυτα απ’ αυτό» (Μήλλας, 2019, 21) 1 . Από την άλλη πλευρά ενισχύεται ασφαλώς η ισλαμική ταυτότητα της τουρκικής κοινωνίας αναπτύσσοντας όμως παράλληλα έναν νέο εθνικισμό. Όλα τα παραπάνω, αν συνδυαστούν με την οικτρή οικονομική κατάσταση της Τουρκίας, εξηγούν εν μέρει το γεγονός, τόσο της μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, όσο και του εσπευσμένου ανοίγματος και της άδειας λειτουργίας της Παναγίας Σουμελά. Το πρώτο είναι το μείζον που πραγματοποιείται εκτός των άλλων για να συσπειρώσει έναν λαό, ο οποίος βρίσκεται στο χείλος της οικονομικής καταστροφής, προκειμένου να του παρέχει την ψευδαίσθηση της ισχυρής δύναμης και του ελέγχου της κατάστασης, ενώ το δεύτερο ανώδυνο από κάθε άποψη, ενισχύει, τουλάχιστον στην  αντίληψη του Ερντογάν, ένα ανεκτικό προφίλ για τις μειονότητες. Ο ίδιος μάλιστα δήλωσε προς αυτήν την κατεύθυνση ότι «αν εμείς ήμασταν ένα έθνος που κατέστρεφε τα σύμβολα των άλλων θρησκειών, όπως ισχυρίζονται κάποιοι, τότε στη θέση αυτού του μοναστηριού που βρίσκεται στα χέρια μας εδώ και πέντε αιώνες δεν θα υπήρχε τίποτα».

Ενώ λοιπόν αρχικά το Πατριαρχείο ανακοίνωσε πως δεν θα πραγματοποιηθεί φέτος η θεία λειτουργία στο μοναστήρι της Σουμελά, καθώς δεν είχε εξασφαλιστεί η σχετική άδεια, τελικά, ο ίδιος ο πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας Ρ. Τ. Ερντογάν ανακοίνωσε ότι η ιστορική μονή θα ανοίξει για την θεία λειτουργία τον Δεκαπενταύγουστο. Η πραγματοποίηση της θείας λειτουργίας σε επίπεδο μητροπολιτών, χωρίς την παρουσία του πατριάρχη είναι προφανώς δηλωτικό της δυσαρέσκειας του Οικουμενικού Πατριαρχείου για την μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί. Μια μετατροπή που δεν ήρθε όμως ως κεραυνός εν αιθρία αφού διαχρονικό ήταν το προεκλογικό σύνθημα: «να σπάσουν οι αλυσίδες της Αγίας Σοφίας», γεγονός που τόνισε εμφατικά η πρόσφατη δήλωση του Ερντογάν ότι με την μετατροπή σε τζαμί «έκλεισε μια πληγή 86 ετών για το έθνος μας». Τα προηγούμενα χρόνια άλλωστε οι τουρκικές αρχές είχαν προχωρήσει σε μετατροπή χριστιανικών ναών σε τζαμιά αλλάζοντας την προηγούμενη χρήση τους ως μουσεία, ενδεικτικά παραδείγματα αποτελούν η Αγία Σοφία Νίκαιας και η Αγία Σοφία Τραπεζούντος.

Μια ανάγνωση της κίνησης του Ρ. Τ. Ερντογάν με αναγωγή σε παγκόσμια κλίμακα υποδηλώνει την προσπάθεια του Τούρκου προέδρου να διαδραματίσει έναν κεντρικό ρόλο για το Ισλάμ παγκόσμια. Ο κίνδυνος εδώ δεν είναι μικρός. Η πρόσφατη είσοδος Αφγανών ισλαμιστών που κρατούσαν σύμβολα των Ταλιμπάν, φωνάζοντας «Αλλαχού Ακμπάρ» είναι ένα δείγμα μόνο του συμβολισμού που έχει η μετατροπή της Μεγάλης Εκκλησίας της Ορθοδοξίας, αλλά και των κινδύνων που εμφιλοχωρεί η κλιμάκωση του θρησκευτικού φανατισμού. Με άλλα λόγια η μετατροπή αυτή δεν πρέπει, όσο δύσκολο κι αν είναι, να λειτουργήσει ως δυναμίτης των διαθρησκειακών σχέσεων. Εξάλλου, σε κάθε περίπτωση είναι σημαντικό να υπογραμμισθεί πως είναι λάθος να κατηγορηθεί συνολικά το Ισλάμ ή οι Τούρκοι για την κλιμάκωση των σχέσεων αυτών. Μετριοπαθείς μουσουλμάνοι και δημοκράτες Τούρκοι πολίτες έσπευσαν ήδη, αν όχι να καταδικάσουν, να αναρωτηθούν για την σκοπιμότητα της συγκεκριμένης κίνησης. Όπως διαχρονικά βλέπουμε στην ιστορία της ανθρωπότητας το θρησκευτικό συναίσθημα δεν είναι άμοιρο των πολιτικών και διπλωματικών υπολογισμών. Σε αυτήν την λογική εντάσσονται τα ζητήματα τόσο της επαναλειτουργίας της ιστορικής Μονής Σουμελά στον Πόντο, όσο και η επαναλειτουργία της θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Αποτελούν έναν από τους πολλούς κρίκους στην σκακιέρα της εσωτερικής, αλλά κυρίως της διεθνούς πολιτικής και διπλωματίας της γείτονος.

Έχοντας σημειώσει όλα τα παραπάνω το καίριο ερώτημα είναι πώς πρέπει να αντιδράσει ο ποντιακός και όχι μόνο ελληνισμός. Προηγήθηκε πολύ συζήτηση για το αν οι Έλληνες θα πρέπει φέτος να επισκεφτούν την Παναγία Σουμελά ή όχι, δεδομένου της μεγάλης πρόκλησης της μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί. Ήδη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λοιδορούνται και προπηλακίζονται όσοι υποστηρίζουν ότι παρά την μεγάλη πρόκληση το ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά στον Πόντο δεν πρέπει να αφεθεί χωρίς Έλληνες προσκυνητές. Με άλλα λόγια, σημειώνουν ότι δεν πρέπει να χαθεί η ευκαιρία της παρουσίας μας στα άγια αυτά μέρη. Ούτε η ανθρώπινη επαφή και οι σχέσεις που έχουν δημιουργηθεί με τους ανθρώπους εκεί. Οι Πόντιοι άλλωστε αποτελούσαν, και πολλοί αισθάνονται ότι αποτελούν ακόμη, ποίμνιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, παρά το γεγονός ότι ζουν σε άλλες περιοχές με διαφορετική εκκλησιαστική δικαιοδοσία.

Χωρίς να υπεισέλθουμε στο παρασκήνιο της άδειας λειτουργίας στην Παναγία Σουμελά τα πρώτα χρόνια, το οποίο άλλωστε είναι λίγο πολύ γνωστό, οφείλουμε να σημειώσουμε ότι η παρουσία σε πατριαρχική θεία λειτουργία στα άγια χώματα του Πόντου και μάλιστα στα ιστορικά μοναστήρια, εν προκειμένω στην Παναγία Σουμελά, αποτελεί μοναδική εμπειρία που δεν μπορεί να περιγραφεί με λόγια. Παρόμοια εμπειρία εκτός της συμμετοχής σε πατριαρχική θεία λειτουργία στην Παναγία Σουμελά, είχε ζήσει ο γράφων στην Μονή του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα την οποία επισκέφθηκε το 2012 ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος με τους μητροπολίτες Δράμας Παύλο και Νεαπόλεως Βαρνάβα. Οι πνευματικές αυτές εμπειρίες, δεν έχουν σχέση με πολιτικές εξουσίες, διπλωματικές ισορροπίες και οικονομικούς υπολογισμούς. Είναι μοναδικές και τις βιώνουν ως τέτοιες, μόνο όσοι αντιλαμβάνονται την σπουδαία πνευματική ατμόσφαιρα. Σε άλλη περίπτωση, χωρίς την πνευματική διάσταση του μυστηρίου της θείας οικονομίας, μια παρουσία και επίσκεψη στον Πόντο και στις ιστορικές αυτές μονές δεν διαφέρει από μια επίσκεψη σε ένα οποιοδήποτε θρησκευτικό μνημείο, πχ. το Τατζ Μαχάλ, που είναι αξιόλογα ως αξιοθέατα, αλλά χωρίς ιδιαίτερο πνευματικό ενδιαφέρον για τους ορθοδόξους.

Από την άλλη μεριά, μπορεί κανείς να κατανοήσει εκείνους που όχι μόνο δεν επιθυμούν να ταξιδέψουν στην Τουρκία, αλλά και την οργή και αγανάκτηση που νιώθουν για εκείνους που το πράττουν. Όταν η γειτονική χώρα απειλεί με πολεμική σύρραξη, κινητοποιεί τις ένοπλες δυνάμεις και προσβάλλει το ορθόδοξο φρόνημα με την μετατροπή σε τζαμί του μεγάλου αυτού μνημείου της χριστιανοσύνης, μια επίσκεψη στην Τουρκία, κατανοείται περίπου ως προδοσία. Τα πράγματα όμως δεν είναι πάντα άσπρα-μαύρα και η συμμετοχή ή μη σε μια θεία λειτουργία στην Παναγία Σουμελά, υπό την παρούσα συγκυρία έχει θετικές και αρνητικές συνέπειες. Προσωπικά θεωρώ ότι στην συγκεκριμένη συγκυρία πράγματι το ταξίδι στον Πόντο και το προσκύνημα στο μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά δεν είναι για όλους. Με άλλα λόγια δεν είναι εποχή για μαζικό τουρισμό. Με γνώμονα την στήριξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της ανάγκης διαρκούς παρουσίας μας στον τόπο (βλ. αλλαγές λόγω διείσδυσης αραβικών κεφαλαίων), μια ικανοποιητική παρουσία χριστιανών ορθοδόξων στην επικείμενη θεία λειτουργία κρίνεται αναγκαία.

Θεοδόσης Κυριακίδης
Θεολόγος - Δρ. Ιστορίας
Επιστημονικός συνεργάτης
Έδρας Ποντιακών Σπουδών Α. Π. Θ.

1. Ηρακλής Μήλλας, (επιμ.), Η «Νέα Τουρκία» εκ των έσω, Εκδόσεις Σιδέρη, Αθήνα 2019.

* Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Μακεδονία" την Κυριακή 9 Αυγούστου 2020.

«Οι μανάδες του Πόντου» (Video)

«Οι μανάδες του Πόντου»

Το Ιερό Ίδρυμα Παναγία Σουμελά Ποντίων Αμερικής και Καναδά και συνεργασία με τον νεοσύστατο και πολλά υποσχόμενο οργανισμό PHOS Council και την Βασιλική Τσανακτσίδου εν όψει της εορτής της Παναγίας Σουμελά προετοίμασαν ένα βίντεο το οποίο προκαλεί δέος και συγκίνηση.

Θανατηφόρος Εθνικισμός: Το ντοκιμαντέρ για τα τουρκικά εγκλήματα έτοιμο προς προβολή σ΄όλο τον κόσμο (Video)

Θανατηφόρος Εθνικισμός: Το ντοκιμαντέρ για τα τουρκικά εγκλήματα έτοιμο προς προβολή σ΄όλο τον κόσμο
Θανατηφόρος Εθνικισμός: Το ντοκιμαντέρ για τα τουρκικά εγκλήματα έτοιμο προς προβολή σ΄όλο τον κόσμο

Το εκπληκτικό ντοκιμαντέρ για τις Γενοκτονίες που έχει υποστεί ο Ελληνισμός από το 1913 έως το 1923, είχαμε τη χαρά να το παρουσιάσουμε στο Militaire.gr, όπως και τους δημιουργούς του: τον Σπύρο και Παναγιώτη Λαμπρινάτο. Δημιούργησαν ένα αριστουργηματικό ντοκιμαντέρ που ξεγυμνώνει την Τουρκία για τα εγκλήματα της.

Η επιθυμία ενός Έλληνα του Πόντου, του κ. Γιώργου Μαυρόπουλου και ο ενθουσιασμός και ο πατριωτισμός δύο Ελλήνων που ζουν πολύ μακριά από την Ελλάδα, στο Σικάγο των ΗΠΑ, ήταν συστατικά αρκετά για να κάνουν μια ιδέα πράξη και να δημιουργήσουν ένα ντοκιμαντέρ που περιλαμβάνει τα πάντα για τις Γενοκτονίες του Ελληνισμού από το 1913-1923. Όλη η ιστορία-κατηγορητήριο κατά της Τουρκίας, με μαρτυρίες αλλά και απολύτως τεκμηριωμένες απόψεις. Με ντοκουμέντα που προέκυψαν και από τουρκικές πηγές, με στοιχεία που έρχονται στο φως για πρώτη φορά!

Ήρθε η ώρα όλοι μας να βοηθήσουμε αυτή τη προσπάθεια που έχει ήδη αρχίσει να κερδίζει βραβεία! Στο σύνδεσμο που ακολουθεί μπορείτε να αποκτήσετε από τώρα πλήρη πρόσβαση στο ντοκιμαντέρ το οποίο θα είναι διαθέσιμο προς προβολή στις 15 Αυγούστου.

Πατήστε εδώ για να αποκτήσετε πρόσβαση στο ντοκιμαντέρ "Θανατηφόρος Εθνικισμός.


Νόστος, Ρίζα μ' και κλαδί μ' - Παρουσιάζεται στον Κεχρόκαμπο Καβάλας

Νόστος, Ρίζα μ' και κλαδί μ' - Παρουσιάζεται στον Κεχρόκαμπο Καβάλας
Νόστος, Ρίζα μ' και κλαδί μ' - Παρουσιάζεται στον Κεχρόκαμπο Καβάλας

Ο Δήμος Νέστου, η Κοινότητα Κεχροκάμπου, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Κεχροκάμπου και η Ενορία Ιερού Ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κεχροκάμπου, παρουσιάζουν και προσκαλούν τα μέλη και τους φίλους τους στην Ποντιακή θεατρική παράσταση "Νόστος, Ρίζα μ' και κλαδί μ'", του Δημήτρη Πιπερίδη τη Δευτέρα 10 Αυγούστου 2020 και ώρα 9:00 μ.μ. στο προαύλιο του Δημοτικού Σχολείου.

Πρωταγωνιστούν: Τάκης Βαμβακίδης, Αλέξης Παρχαρίδης, Μάγδα Πένσου, Έλενα Νεανίδη.

Προπώληση 10€ | Ταμείο 12€ | Παιδικό-Φοιτητικό 7€

Η υπόθεση

Μια οικογένεια ευκατάστατων εμπόρων της Τραπεζούντας, στοιβαγμένη σε ένα φτωχικό διαμέρισμα στο λιμάνι του Βατούμ. Τι τους ξημερώνει; Ποιο μπορεί να είναι το μέλλον τους σε μια πόλη τόσο κοντινή, αλλά και τόσο διαφορετική από τη δική τους; Στο αποκορύφωμα της ιστορικής του περιπέτειας, ένας λαός που σύντομα δεν θα έχει πατρίδα, αναζητά ένα αύριο. Μπορεί να το βρει στην Ελλάδα, τη χώρα που έμαθαν να αγαπούν, αλλά δεν την είδαν ποτέ;

Όσο η αβεβαιότητα μεγαλώνει, παλιά μυστικά έρχονται στην επιφάνεια. Ίσως είναι καλύτερο να κλείσουν οριστικά τις πληγές του παρελθόντος, πριν πάρουν το δρόμο για την Ελλάδα. Γιατί ο χρόνος τρέχει εις βάρος τους και το ξέρουν...

Μια χαρακτηριστική αλλά άγνωστη στους πολλούς πτυχή του δράματος του ελληνισμού του Πόντου: οι μέρες στο Βατούμ, όταν χιλιάδες Πόντιοι τόσο από τον ίδιο τον ιστορικό Πόντο όσο και από τις ακμάζουσες άλλοτε κοινότητες της καταρρέουσας τσαρικής Ρωσίας συνωστίζονται αναμένοντας το καράβι που θα τους φέρει στην Ελλάδα.