του Σάββα Καλεντερίδη
Τα τελευταία χρόνια όλο και μεγαλύτερος αριθμός Ελλήνων, όχι απαραίτητα ποντιακής καταγωγής, επιλέγουν ως ταξιδιωτικό προορισμό την περιοχή που εκτείνεται από τις Συμπληγάδες Πέτρες και το στόμιο του Βοσπόρου στον Εύξεινο Πόντο μέχρι τα σύνορα της Τουρκίας με τη Γεωργία, στις πόλεις Ρίζαιον και Βατούμ. Παρότι ο Πόντος απλώνεται σε μια μεγάλη περιοχή που ξεπερνά σε έκταση την ίδια την Ελλάδα και παρότι οι ιστορικές πόλεις, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα μουσεία και τα τοπία φυσικής ομορφιάς είναι εγκατεσπαρμένα απ’ άκρου εις άκρο στον Πόντο, το επίκεντρο του ενδιαφέροντος είναι η Τραπεζούντα και οι γύρω από αυτήν περιοχές.
Οι περισσότεροι επισκέπτες επιλέγουν την αυτοκρατορική Τραπεζούντα ως βάση για τις ημερήσιες εξορμήσεις τους στη Ματσούκα, την Αργυρούπολη, την Κρώμνη, τη Σάντα, τα Σούρμενα, το Ρίζαιον, την Τόνια, την Κερασούντα και αλλού. Δηλαδή, με άλλα λόγια, ο νεοέλληνας σταδιακά ανακαλύπτει και πάλι τον Πόντο και τους ανθρώπους του.
Στο προηγούμενο φύλλο της εφημερίδας μας αναφερθήκαμε διεξοδικά στα πανηγύρια που διοργανώνονται στα παρχάρια του Πόντου, ορισμένα από τα οποία αποτελούν συνέχεια πανηγυριών που γίνονταν σε διάφορες περιοχές με αφορμή τις θρησκευτικές γιορτές, οι οποίες φυσικά σταμάτησαν να τελούνται μετά την αποχώρηση των Ελλήνων, το 1924.
Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι Έλληνες επισκέπτες από Ελλάδα και Ρωσία επιλέγουν να γιορτάσουν τη γιορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου στον Πόντο και συγκεκριμένα στο ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά, που βρίσκεται στην περιοχή της Ματσούκας. Να σημειώσουμε ότι το συγκρότημα των κτιρίων της ιστορικής μονής έχει αναστηλωθεί με πρωτοβουλία της ΟΥΝΕΣΚΟ και έχει μετατραπεί σε μουσείο, αποτελώντας πόλο έλξης για εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο και μοχλό ανάπτυξης της μέχρι πριν λίγες δεκαετίες πάμφτωχης περιοχής της Ματσούκας.
Πόλος έλξης, επίσης, είναι – κυρίως για Έλληνες - και τα άλλα δυο ιστορικά σταυροπηγιακά μοναστήρια της περιοχής, που αποτέλεσαν φάρους της Ορθοδοξίας και της ελληνικής παιδείας τα χρόνια της οθωμανικής σκλαβιάς, ο Άγιος Ιωάννης ο Βαζελώνας, που βρίσκεται στην Άνω Ματσούκα, και ο Άγιος Γεώργιος Περιστερεώτας, στο χωριό Κουστουλάντων της Γαλίανας.
Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με εντυπώσεις που αποκομίζουν πολλοί Έλληνες επισκέπτες από τις επαφές που έχουν με δημάρχους και στελέχη της τοπικής αυτοδιοίκησης στην περιοχή, έχει δημιουργήσει μια δυναμική στην τοπική κοινή γνώμη, η οποία απαιτεί την αναστήλωση και των άλλων δυο ιστορικών μοναστηριών, ενώ υπάρχει μια τάση ενθάρρυνσης και της μαζικής συμμετοχής των Ελλήνων στις τοπικές πολιτιστικές εκδηλώσεις που γίνονται κατά καιρούς. Δηλαδή, σταδιακά δημιουργούνται προϋποθέσεις για μια πολιτισμική και οικονομική άνθηση στην περιοχή, με την καθοριστική συμβολή των μοναστικών κτιριακών συγκροτημάτων της Παναγίας Σουμελά, του Αγίου Ιωάννη του Βαζελώνα και του Αγίου Γεωργίου του Περιστερεώτα, αλλά και των απανταχού Ελλήνων που έχουν τις ρίζες τους εκεί.
Η κατάσταση είναι αυτή, και σε μας, τους Έλληνες από την Ελλάδα και τη Ρωσία, που επισκεπτόμαστε την περιοχή, εναπόκειται να καθορίσουμε και να επηρεάσουμε, σε κάποιο βαθμό, με τη στάση και τη συμπεριφορά μας την πορεία των εξελίξεων. Ασφαλώς, πρωτοβουλίες φορέων και προσωπικοτήτων που αποσκοπούν στην ενδυνάμωση της ιστορικής μνήμης και των δεσμών των Ελλήνων με τον τόπο, τα ιστορικά θρησκευτικά μνημεία και με το λαό της περιοχής, θα πρέπει να ενθαρρύνονται και να έχουν τη στήριξη και την αποδοχή μας, αφού έτσι, σιγά-σιγά, χτίζουμε το γεφύρι της συνεργασίας και της συνεννόησης με τους σημερινούς κατοίκους του Πόντου, ένα γεφύρι που γκρεμίστηκε τα χρόνια της Γενοκτονίας και του Ξεριζωμού. Κάνοντας ο καθένας μας σε αυτήν την υπόθεση εκείνο που του αναλογεί, θα πρέπει να έχουμε πάντα υπόψη μας ότι δεν θα πρέπει να παραβιάζουμε τους κανόνες της κοινής λογικής και την εκκλησιαστική τάξη, ενώ θα πρέπει να φροντίσουμε να μη μετατρέψουμε το χώρο της Παναγίας Σουμελά, που παρότι μουσείο διατηρεί την ιερότητά του, σε πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού και εμφυλίων συρράξεων, ούτε σε πεδίο αντεγκλήσεων με τις τουρκικές αρχές –οι οποίες, ας μην ανασπάλομεν, μαχανάν αραεύνε.
Με άλλα λόγια, ας κάνουμε ο καθένας μας ό,τι περνάει από το χέρι του για να γίνουν και πάλι η Σουμελά, ο Βαζελώνας και ο Περιστερώτας οι Φάροι του Ποντιακού Ελληνισμού και τον 21ο αιώνα.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ποντιακή Γνώμη - Τεύχος Αυγούστου