 |
| Α. Θεοδωρίδου: Να διασωθεί ο πλούτος της Ποντιακής Διαλέκτου |
της Χριστίνας Κοτανίδου
«Η ελληνική γλώσσα είναι σαν ένα δέντρο. Η αρχαία ελληνική γλώσσα είναι η ρίζα του δέντρου, ο κορμός με τα κλαδιά του είναι η καθομιλουμένη η νεοελληνική, τα φυλλαράκια του δέντρου όμως που του δίνουν ζωή είναι τα ιδιώματα και οι διάλεκτοι. Και οι μεν και οι δε έχουν να ωφεληθούν από τη συνύπαρξη αυτή».
Έχοντας αυτήν ως βασική της αρχή και διαπνεόμενη από την ανάγκη διάσωσης του πλούτου της Ποντιακής διαλέκτου, η κ. Αλκμήνη Θεοδωρίδου συμβάλλει εδώ και αρκετά χρόνια στην επίτευξη αυτού του στόχου, άλλοτε με τη διδασκαλία της Ποντιακής γλώσσας, της ιστορίας και του πολιτισμού του Ποντιακού ελληνισμού, άλλοτε με μαθήματα Ποντιακής λογοτεχνίας, την οποία διδάσκει στην "Ένωση Ποντίων Καλαμαριάς".
«Αυτό που κάνω τώρα εδώ είναι ελάχιστα γνωστό. Η ιδέα ξεκίνησε ως εξής: μετά το πέρας των μαθημάτων της Ποντιακής διαλέκτου αλλά και της ιστορίας του Πόντου και την “αποφοίτηση” των “μαθητών”, υπήρχε έντονη η επιθυμία συνέχισης της ενασχόλησής τους με τον Ποντιακό πολιτισμό και τη γλώσσα. Έτσι ξεκινήσαμε μαθήματα ποντιακής λογοτεχνίας. Το πρώτο βιβλίο το οποίο μελετήσαμε, ήταν το “Ροδάφ’ νον”, ένα καταπληκτικό μυθιστόρημα του Κώστα Διαμαντίδη.
Αποτελεί σπουδαίο ποντιακό ψυχογράφημα. Προσωπικά, με γύρισε πίσω στα παιδικά μου χρόνια, ξυπνώντας μου παλιές ευχάριστες μνήμες», περιγράφει στο e-Pontos η κ. Θεοδωρίδου.
Το “Ροδάφ’ νον”, είναι ένα μυθιστόρημα, γραμμένο στην Ποντιακή διάλεκτο, στο ιδίωμα της Ματσούκας. Στο βιβλίο που είναι ιστορικό, ηθογραφικό αλλά και αυτοβιογραφικό, παρατηρείται άφθονος πλούτος της Ποντιακής διαλέκτου αναμεμειγμένης με ρητά, παροιμίες, τραγούδια, ποιήματα αλλά και ήθη και έθιμα της αλησμόνητης πατρίδας.
Στα μαθήματα επιδιώκεται η ανάλυση του περιεχομένου και της μορφής των κειμένων, των σχημάτων λόγου και των ιδιωματικών φράσεων στα ποντιακά με αναφορές σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής ζωής του ποντιακού ελληνισμού, αναφέρει χαρακτηριστικά η κ. Θεοδωρίδου.
«Αμέσως μετά», συνεχίζει, «ασχοληθήκαμε με το βιβλίο “Τ’ αναντί του ρου” (αντίθετα προς τη ροή του ποταμού), του ίδιου συγγραφέα, του Κώστα Διαμαντίδη. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα, το οποίο πραγματεύεται πολύ σύγχρονα θέματα. Καταφέρνει σημερινές κοινωνικές και πολιτικές καταστάσεις να τις γράφει στα ποντιακά. Είναι καταπληκτικός. Χρησιμοποιεί την ποντιακή βωμολοχία σε όλα του τα βιβλία με τον πιο απλό και ωραίο τρόπο, χωρίς δηλαδή να σε σοκάρει.
Μετά συνεχίσαμε με το διήγημα “Κλωστοί” του Παντελή Μελανοφρύδη, μέσα από το οποίο αναπαρίσταται μέσα από τον καθημερινό βίο, η πραγματική διάσταση της τραγωδίας των κρυπτοχριστιανών. Αυθεντικά ποντιακά ήταν επομένως αυτά του Διαμαντίδη και του Μελανοφρύδη, δηλαδή απευθείας γραμμένα στα ποντιακά. Προχωρήσαμε στη συνέχεια με την “Ομήρου Οδύσσεια στην Ποντιακή Διάλεκτο” σε απόδοση του Παύλου Κοτανίδη. Αποφεύγω να λέω μετάφραση, γιατί δεν είναι μετάφραση από ξένη γλώσσα, αλλά απόδοση στα ποντιακά», τονίζει η κ. Θεοδωρίδου.
Η “Ομήρου Οδύσσεια στην Ποντιακή Διάλεκτο” αποτυπώνει με τον καλύτερο τρόπο τη μεγάλη περιπέτεια των Ποντίων, ενός λαού με ελληνική – ιωνική καταγωγή και πλούσια ιστορία, τις οποίες τιμώντας όσοι εργάστηκαν για την πραγματοποίηση αυτής της έκδοσης, την αφιερώνουν στους Ποντίους που επέζησαν και επέστρεψαν στην πατρίδα τους, αλλά και σ' αυτούς που βρίσκονται ακόμη στον Πόντο και τις γύρω περιοχές, διατηρώντας την ελληνική εθνική συνείδηση, τα ήθη και τη γλώσσα τους.
«Τώρα ασχολούμαστε με τη “Λυσιστράτη” του Αριστοφάνη την οποία έχει αποδώσει στην ποντιακή διάλεκτο ο Κώστας Διαμαντίδης. Θα μπορούσα να πω πως η απόδοση από τα αρχαία ελληνικά στα ποντιακά δεν ξενίζει καθόλου. Ειδικά αν ασχολείσαι με Αριστοφάνη. Η ποντιακή αθυροστομία με την Αριστοφανική, μα δεν διαφέρουν καθόλου. Πόσο δύσκολο είναι να αποδώσεις Αριστοφάνη όταν ξέρεις ποντιακά και ξέρεις την ποντιακή αθυροστομία; Ο Αριστοφάνης είναι τόσο διαχρονικός και αν ξέρεις ποντιακά δεν είναι καθόλου δύσκολο να αποδώσεις σημερινές καταστάσεις στην ποντιακή.
Και μιλάω έχοντας προσωπική εμπειρία, καθώς έχω αποδώσει στα ποντιακά τον “Πλούτο” του Αριστοφάνη, η οποία κωμωδία μάλιστα έχει παιχτεί με μεγάλη επιτυχία».
Η κ. Θεοδωρίδου δεν διστάζει να εκφράζει έντονα την επιθυμία αλλά και να τονίζει την αναγκαιότητα να αποτελέσει η ποντιακή, μια σύγχρονη γλώσσα επικοινωνίας. «Προσωπικά, θα το ήθελα πολύ. Θα μπορούσε να υπάρχει παράλληλα για να εμπλουτίζει και να εμπλουτίζεται. Έτσι όπως περιέγραψα παραπάνω με το δέντρο…
Η ποντιακή διάλεκτος είναι η γέφυρα ανάμεσα στη νεοελληνική και την αρχαία.
Έχουμε κάποια χρήματα και πληθώρα λέξεων, παρά πολύ εύστοχες που δεν χρησιμοποιούνται στη νεοελληνική.
Λέω για παράδειγμα το ρήμα “θαμάζω”. Στα ποντιακά δε σημαίνει “θαυμάζω” αλλά “απορώ, εξίσταμαι”, έχει την αρχική σημασία. Και λέει η ποντιακή παροιμία, “Που κι νουνίζ' ντας κάθεται, θαμάεται όντες σκούται”, δηλαδή, “όποιος δεν σκέφτεται όταν κάθεται, πληρώνει τις συνέπειες των πράξεών του”. Αυτό το “θαμάεται” δεν έχει την έννοια του “θαυμάζω”, αλλά την έννοια του “απορώ”.
Ας πούμε επίσης για παράδειγμα, το ρήμα “νουνίζω” που σημαίνει “σκέφτομαι”, γιατί να μην υπάρχει στη νεοελληνική; Γιατί αντί να “χτυπώ” να μη λέμε “κρούω”;
Γιατί να μην υπάρχει το ρήμα “αροθυμώ” (“νοσταλγώ”) στη νεοελληνική; Είναι τόσο γεμάτη αυτή η λέξη από συναίσθημα που δεν το αποδίδει καμία άλλη νεοελληνική με τόση πληρότητα».
Απώτερος στόχος όλων όσων ασχολούνται με τα ποντιακά και με την προσπάθεια που κάνει ο Σύνδεσμος Ποντίων Εκπαιδευτικών με το καινούριο πρόγραμμα, είναι όπως τονίζει επανειλημμένα η κ. Θεοδωρίδου να διαδοθεί μαζί με τη γλώσσα, ο πολιτισμός, η κουλτούρα και οτιδήποτε έχει σχέση με τη θρησκευτική και την κοινωνική ζωή, την παράδοση, την ιστορία, τα ήθη και τα έθιμα, τα τραγούδια, τους χορούς, τα μουσικά όργανα, την ενδυμασία του ποντιακού ελληνισμού.
«Στόχος είναι να διαδοθούν ακόμη και κάποιες αξίες που υπήρχαν στην ποντιακή οικογένεια που έχουν εκλείψει πια από τη σημερινή κοινωνία, τη σημερινή οικογένεια. Ας τα ξαναθυμηθούμε, ας τα επαναφέρουμε, δεν θα κάνει κακό. Εκείνος ο ρόλος της καλομάνας που την έχουμε ρίξει στα γηροκομεία… εκείνη η καλομάνα δεν πάθαινε ποτέ αλτσχάιμερ σε μία ποντιακή οικογένεια, δεν είναι σπουδαίο; Ας ξαναφέρουμε τις ποντιακές αξίες και στη σημερινή ζωή, που με την οικονομική και κοινωνική κρίση ίσως βρουν έδαφος κατάλληλο».
Το μάθημα της ποντιακής λογοτεχνίας που προσελκύει ένα γυναικείο, ως επί το πλείστον, κοινό, αποτελεί ένα είδος “ψυχοθεραπείας”, όπως το αποκαλούν οι “μαθήτριές” του, καθώς τους δίνει την ευκαιρία να ξεφεύγουν από την κατήφεια και την ατονία της καθημερινότητας και να ανακαλύπτουν έναν αληθινό πλούτο αξιών και παραδόσεων.