 |
| Θεοδόσης Κυριακίδης: η εκλογή μου στην Επώνυμη Έδρα αποτελεί για μένα έναν σημαντικό σταθμό στην ακαδημαϊκή μου εξέλιξη |
του Θεόφιλου Κωτσίδη
Τον Θεοδόση Κυριακίδη τον γνωρίζω πολλά χρόνια από την κοινή μας πορεία στα ζητήματα του Ποντιακού Ελληνισμού και έχω ζήσει από κοντά όλη τη διαδρομή του. Με αφορμή την εκλογή του στη θέση του επίκουρου καθηγητή στην επώνυμη Έδρα «Μητροπολίτης Δράμας Παύλος – Εκκλησιαστική Ιστορία και Πολιτισμός του Ελληνισμού της Ανατολής (11ος–20ός αιώνας)» στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ του ζήτησα λοιπόν να μας παραχωρήσει μια αποκλειστική συνέντευξη
Αγαπητέ Θεοδόση παρ’ ότι για χρόνια διδάσκεις σε διάφορα πανεπιστήμια της χώρας πρόσφατα εκλέχτηκες στην επώνυμη Έδρα της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ στη μνήμη του μακαριστού μητροπολίτη Δράμας Παύλου. Τι σημαίνει για σένα αυτή η εκλογή και ποια ήταν η διαδρομή σου έως αυτό το σημείο.
Αγαπητέ Θεόφιλε, σε ευχαριστώ που μου δίνεις την δυνατότητα επ’ ευκαιρία της εκλογής μου στη θέση του επίκουρου καθηγητή στην επώνυμη Έδρα «Μητροπολίτης Δράμας Παύλος – Εκκλησιαστική Ιστορία και Πολιτισμός του Ελληνισμού της Ανατολής (11ος–20ός αιώνας)» στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ, να εκφράσω δημόσια τις ευχαριστίες μου αλλά και να κάνω φωναχτά κάποιες σκέψεις, εν είδη αναστοχασμού. Η εκλογή μου στην Επώνυμη Έδρα αποτελεί ασφαλώς για μένα έναν σημαντικό σταθμό στην ακαδημαϊκή μου εξέλιξη. Αποτελεί, το δίχως άλλο ένα ακαδημαϊκό λιμάνι ύστερα από χρόνια αδιάκοπου μετεωρισμού ανάμεσα σε αυτήν την μακρά περίοδο που στην διεθνή ακαδημαϊκή γλώσσα επικράτησε να ονομάζεται “adjunct crisis”. Ίσως και μια μείζονα τομή στην περιπετειώδη προσωπική διαδρομή του βίου. Κύριος οίδε. Αδιάκοποι μετεωρισμοί ανάμεσα στην κλήση προς την επιστήμη και στις υποχρεώσεις απέναντι στην οικογένεια και τον βιοπορισμό. Πρόκειται για ισορροπίες δύσκολες, για διλήμματα που δεν συμβιβάζονται εύκολα. Για πολλά χρόνια η πορεία μου εκτυλίχθηκε ανάμεσα στην Ελλάδα και το εξωτερικό Γερμανία, Αμερική και τέλος Ιταλία, με οδηγό το πάθος για την έρευνα και τη διαρκή διεύρυνση των επιστημονικών οριζόντων. Ήταν μια διαδρομή απαιτητική, με σημαντικό προσωπικό κόστος και μόνιμο συνοδοιπόρο την ανασφάλεια· τον φόβο της αποτυχίας, αλλά και εκείνες τις μικρές νίκες που, συσσωρευόμενες με τον χρόνο, προσφέρουν την απαραίτητη δύναμη στους ερευνητές για να συνεχίσουν. Ομολογώ, ότι δεν ήταν λίγες οι στιγμές κατά τις οποίες σκέφτηκα να εγκαταλείψω την προσπάθεια. Όπως οι περισσότεροι της γενιάς μου, εργάστηκα παράλληλα σε επαγγελματικούς χώρους εντελώς ξένους προς το αντικείμενό μου, ενώ είδα ανθρώπους εξαιρετικών ικανοτήτων να εγκαταλείπουν την προοπτική μιας ακαδημαϊκής σταδιοδρομίας, επιλέγοντας τη σιγουριά μιας πιο σταθερής επαγγελματικής πορείας. Είχα και εγώ την ευκαιρία να βιοποριστώ στο εξωτερικό με πολύ καλές απολαβές αλλά σε αντικείμενο άσχετο με την εξειδίκευση μου, δρόμο που ευτυχώς δεν ακολούθησα. Με εκείνα και με τούτα κατέληξα να καταντήσω ένας ακαδημαϊκός νομάς· από τη μία χώρα στην άλλη και από το ένα πανεπιστήμιο στο άλλο. Όταν ολοκληρώθηκε αυτή η μακρά περιπλάνηση στο εξωτερικό, βρήκα την πρώτη μου ακαδημαϊκή εστία στην Έδρα Ποντιακών Σπουδών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Μια πρωτοποριακή sui generis ενέργεια που μπορεί να μη διέθετε όλες τις προϋποθέσεις που θα περίμενε ή θα επιθυμούσε κανείς, δημιούργησε ωστόσο τις αναγκαίες συνθήκες τόσο για τη δική μου επιστημονική εξέλιξη όσο και για την ανάπτυξη του ίδιου του γνωστικού πεδίου. Ακολούθησαν το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος, το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και, πιο πρόσφατα, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Αναλογιζόμενος σήμερα αυτή τη διαδρομή, πιστεύω πως τελικά η συνεχής αυτή κινητικότητα υπήρξε ευεργετική. Η επαφή και η όσμωση με τη διεθνή ακαδημαϊκή κοινότητα σε αναγκάζουν να εγκαταλείψεις τις βεβαιότητές σου και την άνεση της υποκειμενικής ασφάλειας. Σε υποχρεώνουν να ανανεώνεις διαρκώς τη μεθοδολογία σου, να δοκιμάζεις τις ιδέες σου μέσα από την κριτική και τον διάλογο και να παραμένεις ανοικτός σε νέες προσεγγίσεις.
 |
| Με τους Richard Hovannisian (UCLA) και Sergey Karpov (Lomonosov) στο 2ο Διεθνές Συνέδριο Ποντιακών Ερευνών στη Δράμα (2008) |
Ποιοι άνθρωποι σε επηρέασαν στην ακαδημαϊκή σου διαδρομή και ποια είναι τα αισθήματα να επιστρέφεις πλέον ως καθηγητής στη Σχολή από την οποία αποφοίτησες
Με την εκλογή μου στην τροφό Θεολογική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, αισθάνομαι πρωτίστως ευγνωμοσύνη. Γιατί η σημερινή στιγμή φέρνει πράγματι στη μνήμη μου όλους εκείνους που συνέβαλαν, ο καθένας με τον δικό του τρόπο, στη διαμόρφωση αυτής της πορείας. Θυμάμαι όλους τους δασκάλους μας στη Θεολογική Σχολή, αλλά ιδιαιτέρως τον Απόστολο Γλαβίνα και την Ευαγγελία Αμοιρίδου, με τους οποίους ξεκίνησα και ολοκλήρωσα αντίστοιχα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές. Θυμάμαι ακόμη τον Πέτρο Βασιλειάδη, τον Μητροπολίτη Αρκαλοχωρίου Ανδρέα, τον Γιάννη Ταρνανίδη και τόσους άλλους, οι οποίοι, ο καθένας με τον δικό του τρόπο, άφησαν το αποτύπωμά τους στην επιστημονική και προσωπική μου διαμόρφωση. Φυσικά τον Κώστα Φωτιάδη, την Σοφία Ηλιάδου Τάχου και τους υπόλοιπους καθηγητές της διδακτορικής μου διατριβής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Αλλά και άλλους καθηγητές που δεν εκπόνησα κάποια εργασία μαζί τους, αλλά μου έδωσαν και εξακολουθούν να μου δίνουν πολλά και μάλιστα από διαφορετικά επιστημονικά πεδία όπως τους αλήστου μνήμης Οδυσσέα Λαμψίδη, Sir Anthony Bryer και Richard Hovannisian ή τα τελευταία χρόνια τον Taner Akcam.
Αισθάνομαι, λοιπόν, μεγάλη ευλογία που, ύστερα από αυτή τη μακρά διαδρομή, επιστρέφω στο ακαδημαϊκό μου σπίτι. Στη Θεολογική Σχολή όπου, ως νέος φοιτητής, ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή με νέες ιδέες, νέους πνευματικούς ορίζοντες και δασκάλους που είχαν τη σπάνια ικανότητα να εμπνέουν τους φοιτητές τους. Δασκάλους που γέμιζαν τα πανιά μας με ούριο άνεμο, ώστε να ξεκινήσουμε, μαζί με τους υπέροχους συμφοιτητές μου —πολλοί από τους οποίους είναι σήμερα επιστήθιοι φίλοι και κουμπάροι— το ταξίδι προς τα ανεξερεύνητα μονοπάτια της γνώσης. Είναι πράγματι μια παράξενη εμπειρία να διασχίζει κανείς τους ίδιους διαδρόμους και να εισέρχεται στα ίδια αμφιθέατρα όπου κάποτε καθόταν ως φοιτητής, γνωρίζοντας ότι πλέον επιστρέφει με διαφορετική ιδιότητα.
Επιστρέφω, λοιπόν, με βαθιά ευγνωμοσύνη, ως επίκουρος καθηγητής στην επώνυμη Έδρα «Μητροπολίτης Δράμας Παύλος – Εκκλησιαστική Ιστορία και Πολιτισμός του Ελληνισμού της Ανατολής (11ος–20ός αιώνας)»
 |
| Με τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο. Επίσημη επίσκεψη της Έδρας Ποντιακών Σπουδών στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Στη φωτο και ο Επ. Καθηγητής Κ. Χατζηκυριακίδης |
Πως ακριβώς δημιουργήθηκε αυτή η Επώνυμη Έδρα;
Η Έδρα στην οποία θα έχω την τιμή να υπηρετήσω δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη πανεπιστημιακή θέση. Είναι ο καρπός μιας ουσιαστικής συνεργασίας θεσμών που μοιράστηκαν ένα κοινό όραμα: να δημιουργηθεί ένας χώρος έρευνας, διδασκαλίας και επιστημονικού διαλόγου για την εκκλησιαστική ιστορία και τον πολιτισμό του Ελληνισμού της Ανατολής. Για τον λόγο αυτό αισθάνομαι την ανάγκη να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς όλους όσοι συνέβαλαν στη δημιουργία της.
Η ίδρυση της Έδρας, λοιπόν, κατέστη δυνατή χάρη στη συνεργασία της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως και της Ιεράς Μητροπόλεως Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς. Θα ήθελα, λοιπόν, να ευχαριστήσω ιδιαιτέρως τον Γενικό Γραμματέα Θρησκευμάτων, κ. Γεώργιο Καλαντζή, τον Πανιερώτατο Μητροπολίτη Φαναρίου κ. Αγαθάγγελο, τον Παναγιώτατο Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεο, τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κ. Βαρνάβα, καθώς και τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς κ. Ιουστίνο.
 |
| Από τα χρόνια της έρευνας στο πανεπιστήμιο της Βοστώνης |
Ας μου επιτραπεί, όμως, μια πιο προσωπική αναφορά στον τελευταίο.
Τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς κ. Ιουστίνο δεν τον ευχαριστώ μόνο για τη συμβολή του στη δημιουργία της Έδρας. Τον ευχαριστώ κυρίως γιατί, από τον Σεπτέμβριο του 2021, είχα την ιδιαίτερη τιμή και ευλογία να έχω αναλάβει τη διεύθυνση του Ιδιαιτέρου Γραφείου του. Η καθημερινή συνεργασία μαζί του υπήρξε για μένα ένα ξεχωριστό σχολείο. Δεν περιορίστηκε στη διοικητική εμπειρία ούτε στην εκκλησιαστική διακονία. Υπήρξε κυρίως ένα μάθημα για έναν διαφορετικό τρόπο σχέσης με τους ανθρώπους· έναν τρόπο που συνδυάζει τη διάκριση με την πραότητα, τη σταθερότητα με την αγάπη και την ευθύνη με τον σεβασμό προς τον άλλον. Για όλα όσα αποκόμισα αυτά τα χρόνια του είμαι βαθύτατα ευγνώμων. Πιστεύω ειλικρινά ότι αποτελεί ένα διαμάντι για την Εκκλησία της Ελλάδος και από τους αρχιερείς που την κοσμούν με την παρουσία τους. Αισθάνομαι ευλογημένος που είχα τη δυνατότητα να βρεθώ τόσο κοντά του.
Οι ευχαριστίες μου εκτείνονται ασφαλώς και στον πρύτανη, τους αντιπρυτάνεις, τον κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής, στον πρόεδρο του Τμήματος, στους καθηγητές μέλη της τριμελούς επιτροπής που συνέταξαν την εισηγητική έκθεση, όσο και στα υπόλοιπα μέλη ΔΕΠ του Τμήματος για την ομόφωνη εκλογή μου.
Σε προσωπικό επίπεδο, δεν θα μπορούσα να μην εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου προς τους γονείς μου και τα αδέλφια μου για τη διαρκή και αδιατάρακτη στήριξή τους όλα αυτά τα χρόνια. Πάνω απ' όλα, όμως, οφείλω ένα μεγάλο «ευχαριστώ» στη σύζυγό μου και στα παιδιά μου. Είναι οι άνθρωποι που βίωσαν περισσότερο από όλους τις απαιτήσεις αυτής της διαδρομής. Είναι εκείνοι που υπέμειναν τις συχνές απουσίες, τις αμέτρητες ώρες εργασίας, τις μετακινήσεις και όλες τις συνέπειες που συνεπάγεται η προσπάθεια να ισορροπήσει κανείς ανάμεσα στην ακαδημαϊκή ζωή και στην οικογένεια. Αν σήμερα βρίσκομαι εδώ, ένα σημαντικό μέρος αυτής της διαδρομής τους ανήκει και ασφαλώς καθόλου δεν ακυρώνει αυτή την άσκηση ισορροπίας μεταξύ ακαδημαϊκών υποχρεώσεων και οικογενειακής παρουσίας. Όπως έγραψε ο επτάχρονος γιος μου σε ένα συγκινητικό μήνυμα που μου άφησε στο γραφείο: «…εδώ που καταντήσαμε (sic), καταλαβαίνω ότι χρειάζεσαι ησυχία για να δουλεύεις, αλλά και εγώ χρειάζομαι που και που τον μπαμπά για να παίζω».
 |
| Από την πρόσφατη επίσκεψη στον Πόντο, για τα γυρίσματα ενός ντοκιμαντέρ |
Ποια είναι τα σχέδια για την νέα έδρα την οποία αναλαμβάνεις;
Από σήμερα αναλαμβάνω ένα επιστημονικό πεδίο με βαθιά ιστορική σημασία, αλλά και με μεγάλες απαιτήσεις. Γνωρίζω πολύ καλά ότι οι ανάγκες είναι πολλές και ότι οι προκλήσεις που ανοίγονται μπροστά μας είναι ακόμη περισσότερες. Η Εκκλησιαστική Ιστορία και ο πολιτισμός του Ελληνισμού της Ανατολής αποτελούν πεδία έρευνας που εξακολουθούν να κρύβουν μεγάλα κενά, αναπάντητα ερωτήματα και ανεξερεύνητες πτυχές, οι οποίες περιμένουν τη συστηματική επιστημονική τους διερεύνηση.
Γι' αυτό θεωρώ ότι βασική προτεραιότητα της Έδρας πρέπει να είναι η διεύρυνση του ερευνητικού της αντικειμένου σε ολόκληρο τον μικρασιατικό χώρο, καθώς και η ανάπτυξη νέων ερευνητικών προγραμμάτων που θα καλύψουν το κενό το οποίο δημιουργήθηκε από την απουσία μιας οργανωμένης και διαρκούς πανεπιστημιακής παρουσίας όλα αυτά τα χρόνια.
Εξίσου σημαντική, όμως, είναι και η διδασκαλία. Η έρευνα χωρίς μετάδοση της γνώσης κινδυνεύει να παραμείνει μια προσωπική κατάκτηση. Αντίθετα, η αληθινή πανεπιστημιακή αποστολή ολοκληρώνεται όταν η γνώση γίνεται έμπνευση για μια νέα γενιά επιστημόνων. Όπως κάποτε οι δικοί μας δάσκαλοι άνοιξαν μπροστά μας νέους ορίζοντες και μας ενέπνευσαν να αναζητήσουμε τη γνώση, έτσι και εμείς έχουμε σήμερα το χρέος να καλλιεργήσουμε στους νέους ερευνητές όχι μόνο επιστημονικές δεξιότητες, αλλά κυρίως την περιέργεια, την κριτική σκέψη και την ελευθερία αυτής καθώς και την αγάπη για την έρευνα. Αυτό, άλλωστε, αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη παρακαταθήκη που μπορεί να αφήσει κάποιος στους φοιτητές του.
 |
| Με τον Μακαριστό Δράμας σε εκδήλωση του Σωματείου Άγιος Γεώργιος Περιστερεώτα |
Κλείνοντας, η Έδρα αυτή φέρει το όνομα του μακαριστού Μητροπολίτη Δράμας Παύλου. Τι σημαίνει αυτό για σένα αλλά και ευρύτερα.
Πράγματι η Έδρα είναι αφιερωμένη στη μνήμη του μακαριστού Μητροπολίτη Δράμας Παύλου και αυτό προσδίδει μια επιπλέον ευθύνη, αλλά ταυτόχρονα και μια ιδιαίτερη αίσθηση οικειότητας. Ευθύνη, γιατί ο μακαριστός Μητροπολίτης Παύλος άφησε πίσω του ένα σημαντικό έργο για τον Ελληνισμό της Ανατολής και ιδιαίτερα για τον Πόντο και τη Μικρά Ασία. Τόσο μέσα από την ποιμαντική του διακονία, με την ανέγερση ναών και την ανάδειξη της μνήμης των Μικρασιατών και Ποντίων Αγίων, όσο και μέσα από το συγγραφικό και ερευνητικό του έργο, συνέβαλε ουσιαστικά στη διατήρηση και ανάδειξη αυτής της ιστορικής κληρονομιάς. Παράλληλα, αισθάνομαι και μια προσωπική οικειότητα απέναντι στη μορφή του. Είχαμε την ευκαιρία να γνωριστούμε, να συνομιλήσουμε και να διατηρήσουμε μια ουσιαστική επικοινωνία για πολλά χρόνια. Με τίμησε με την εμπιστοσύνη και τη φιλία του, γεγονός που καθιστά ακόμη μεγαλύτερη την ευθύνη που αισθάνομαι αναλαμβάνοντας την Έδρα που φέρει το όνομά του. Ελπίζω να φανώ αντάξιος και να χαίρεται με τη διαδρομή της Έδρας από εκεί ψηλά που βρίσκεται.
Με αυτή τη συνείδηση εύχομαι ο Θεός να μου χαρίζει υγεία, δύναμη και διάκριση, ώστε να αποδειχθώ αντάξιος της εμπιστοσύνης που μου δείχθηκε και της μεγάλης ευθύνης που αναλαμβάνω. Εύχομαι να δικαιώσω τις προσδοκίες όλων όσοι οραματίστηκαν, εργάστηκαν και αγωνίστηκαν για τη δημιουργία αυτής της Έδρας.
 |
| Από την εκδήλωση της νεολαίας της Παμποντιακής το 2009 στην αίθουσα της Παλαιάς Βουλής |
Ευχαριστούμε θερμά και ευχόμαστε καλή ακαδημαϊκή διαδρομή τόσο σε σένα προσωπικά, όσο και στην ίδια την Έδρα.
