Το Ποντιακό έθιμο «Κοτσαγκέλ» ζωντανεύει στην Άρδασσα Πτολεμαΐδας

Το Ποντιακό έθιμο «Κοτσαγκέλ» ζωντανεύει στην Άρδασσα Πτολεμαΐδας

Δεύτερη μέρα του Πάσχα και με έντονο το στοιχείο της συλλογικότητας και της παράδοσης, αναβίωσε και φέτος στην Άρδασσα Πτολεμαΐδας το ποντιακό έθιμο «Κοτσαγκέλ», ένα έθιμο που πήρε το όνομά του από τον ομώνυμο χορό και μεταφέρθηκε από τους Πόντιους από την ιστορική τους πατρίδα.

Στον Πόντο, σκοπός του εθίμου ήταν ο εορτασμός της Δευτέρας του Πάσχα με τη συμμετοχή όλης της κοινότητας – «ουλ’ εντάμαν», όπως χαρακτηριστικά λέγεται στην ποντιακή διάλεκτο. Η ημέρα ξεκινούσε με ανταλλαγές ευχών από σπίτι σε σπίτι, δημιουργώντας σταδιακά ένα μεγάλο «μπουλούκι», στο οποίο συμμετείχε τουλάχιστον ένα μέλος από κάθε οικογένεια. Το ίδιο σκηνικό αναβιώνει και στην Άρδασσα Εορδαίας.

Νέοι και νέες του χωριού, ντυμένοι με παραδοσιακές φορεσιές και με τη συνοδεία μουσικών οργάνων, περιδιαβαίνουν  τα σπίτια του οικισμού. Σε κάθε στάση αντάλλασσαν ευχές, δέχονταν κεράσματα και καλούν ένα ακόμη μέλος της οικογένειας να ενταχθεί στην ομάδα. Με σύνθημα “Ο ένας δύο οι δύο τρεις και ουλ αντάμα” η  παρέα μεγάλωνε συνεχώς, σχηματίζοντας μια ζωντανή αλυσίδα που ενώνει το χωριό. Στις γειτονιές του χωριού, οι κάτοικοι περιμένουν με στρωμένα τα τραπέζια με παραδοσιακά εδέσματα, κόκκινα αυγά τσουγκρίζονταν, με τις  ευχές να  αντηχούν παντού και ο χορός  να στήνεται σε κάθε σπίτι. Η κορύφωση έρχεται το απόγευμα, όπου στην πλατεία της Άρδασσας, κάτοικοι και επισκέπτες συγκεντρώνονται γύρω από τα στρωμένα τραπέζια της «τράπεζας της αγάπης».

Ο ήχος του κεμεντζέ και του νταουλιού θα δώσουν το έναυσμα για το γλέντι, με πρώτο χορό το «Κοτσαγκέλ». Οι χορευτές, πιασμένοι σφιχτά χέρι-χέρι, σχηματίζουν μια δυναμική αλυσίδα που απλώνεται στην κεντρική πλατεία του χωριού, συμβολίζοντας την ενότητα και τη συνέχεια της παράδοσης. 

Το έθιμο ολοκληρώνεται  με ένα μεγάλο αντάμωμα, όπου όλοι ντόπιοι και επισκέπτες γίνονται μια παρέα, κρατώντας ζωντανό ένα κομμάτι της ποντιακής κληρονομιάς που συνεχίζει να συγκινεί και να ενώνει γενιές.

Πηγή: ΕΡΤ

Κοζάνη: Οι Πόντιοι τιμούν τους νεκρούς τους. Το ταφικό έθιμο φέρνει κοντά ζωντανούς και νεκρούς

της Δέσποινας Αμαραντίδου

Μέρα χαρμολύπης η δεύτερη ημέρα του Πάσχα και στα Αλωνάκια Κοζάνης, όπου οι κάτοικοι ποντιακής καταγωγής τιμούν τους νεκρούς τους. Το ταφικό έθιμο φέρνει κοντά ζωντανούς και νεκρούς, σε μια συγκινητική τελετουργία μνήμης.

Οι οικογένειες συγκεντρώνονται από νωρίς το πρωί γύρω από τα μνήματα… Τα «Νεκρόδειπνα» δεν θυμίζουν μια τυπική ημέρα πένθους, αλλά μια συνάντηση μνήμης και αγάπης.

Οι κάτοικοι τιμούν τους ανθρώπους τους με έναν τρόπο βαθιά συμβολικό, δείχνοντας πως εδώ η απουσία μετατρέπεται σε παρουσία μέσα από την παράδοση. Λένε Χριστός Ανέστη, ανταλλάσσουν ευχές, τσουγκρίζουν τα κόκκινα αυγά και προσφέρουν τσιριχτά κι άλλα τοπικά εδέσματα, ενώ στα παιδιά που πλημμυρίζουν τα κοιμητήρια την ημέρα αυτή θα γεμίσουν με γλυκίσματα χυμούς και σοκολάτες τα σακουλάκια τους φωνάζοντας “θεία θεία”, μετά το τρισάγιο που τελεί ο ιερέας σε κάθε μνήμα.

Το ταφικό έθιμο στα χωριά ποντιακής καταγωγής στον Δήμο Κοζάνης διατηρείται αναλλοίωτο στο χρόνο  Είναι ένας τρόπος να κρατούν οι άνθρωποι τους δικούς τους «παρόντες», σαν να κάθονται όλοι μαζί, στο ίδιο τραπέζι, για το πασχαλινό γεύμα, με τσίπουρο και κρασί και τους ήχους της λύρας και του αγγείου που συγκινούν με το μοιρολόι που τραγουδούν πάνω από τους τάφους.

Το έθιμο όπως εκτυλίσσεται μέχρι σήμερα είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα και συγκινητικά πασχαλινά έθιμα. Η εικόνα είναι πραγματικά μοναδική με τα παιδιά να κινούνται ανάμεσα στα μνήματα τους και μεγαλύτερους να συζητούν, να ανταλλάσσουν ευχές “Χριστός Ανέστη”, και για λίγες ώρες το κοιμητήριο μετατρέπεται σε έναν χώρο ζωντανής μνήμης.

Από τις πρώτες πρωινές ώρες, τα κοιμητήρια στα χωριά της περιοχής, όπως το Πρωτοχώρι, το Δρέπανο και τα Αλωνάκια— γεμίζουν με κόσμο. Οικογένειες ολόκληρες καταφθάνουν κρατώντας καλάθια γεμάτα με σπιτικά φαγητά, γλυκά, κόκκινα αυγά και μπουκάλια κρασί.

Πρόκειται για ένα έθιμο που δεν αντιμετωπίζει τον θάνατο με φόβο ή αποστασιοποίηση. Αντίθετα, τον εντάσσει στη συνέχεια της ζωής, διατηρώντας έναν ζωντανό δεσμό με τους προγόνους. Οι ρίζες του χάνονται βαθιά στον χρόνο και συνδέονται με αρχαίες γιορτές όπως τα Ανθεστήρια, όπου οι ζωντανοί τιμούσαν τους νεκρούς και τη δύναμη της αναγέννησης. Παρά τη συγκίνηση, κυριαρχεί μια αίσθηση οικειότητας και ηρεμίας. Οι κάτοικοι εδώ δεν ξεχνούν. Θυμούνται, τιμούν και κρατούν ζωντανή την παρουσία των αγαπημένων τους μέσα από αυτό το ιδιαίτερο έθιμο.

Πηγή: ΕΡΤ

Η Εύξεινος Λέσχη Ποντίων και Μικρασιατών Ν. Τρικάλων συμμετείχε στην παρουσίαση του βιβλίου «Καθαρμός»

Η Εύξεινος Λέσχη Ποντίων και Μικρασιατών Ν. Τρικάλων συμμετείχε στην παρουσίαση του βιβλίου «Καθαρμός»

Η Εύξεινος Λέσχη Ποντίων και Μικρασιατών Ν. Τρικάλων συμμετείχε στην παρουσίαση του βιβλίου «Καθαρμός» του δημοφιλή συγγραφέα Σπύρου Πετρουλάκη, τη Δευτέρα 30 Μαρτίου στην αίθουσα της Βιβλιοθήκης Καλαμπάκας και την Τρίτη 31 Μαρτίου στο Μουσείο Τσιτσάνη στα Τρίκαλα.

Στη Βιβλιοθήκη Καλαμπάκας χαιρετισμό εκ μέρους του συλλόγου απηύθυνε η αντιπρόεδρος κ. Μαρία Ηλιάδου, ενώ την παρουσίαση συνόδεψαν μουσικά τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου Αλέξης Στεφανίδης και Δημήτρης Γρεασίδης, με την ποντιακή λύρα και ο μαθητής Άγγελος Μακουτίδης, με το νταούλι.

Στο Μουσείο Τσιτσάνη, σύντομο χαιρετισμό απηύθυνε εκ μέρους του συλλόγου, η πρόεδρος κ. Μαργαρίτα Κυριαζίδου. Την εκδήλωση πλαισίωσε η χορωδία της Ευξείνου Λέσχης Ποντίων και Μικρασιατών Ν. Τρικάλων συνοδευόμενη από το τμήμα λύρας και νταουλιού. Την καλλιτεχνική επιμέλεια είχε ο καταξιωμένος καθηγητής Αλέξης Στεφανίδης ο οποίος καθοδήγησε το σύνολο προσδίδοντας το απαραίτητο βάθος στην εκδήλωση. Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν οι νεαροί σολίστ που απέδειξαν ότι η παράδοση περνά με επιτυχία στις επόμενες γενιές.

Πιο συγκεκριμένα:

- Στην ποντιακή λύρα η μαθήτρια του Μουσικού Σχολείου Καρδίτσας, Δήμητρα Αλεξίου, με καταγωγή από την Πηγή Τρικάλων, καθήλωσε το κοινό με τη δεξιοτεχνία και το ήθος της.

- Στο νταούλι ο μαθητής του Μουσικού Σχολείου Τρικάλων, Άγγελος Μακουτίδης, με καταγωγή από τα Τρίκαλα, έδωσε τον παλμό και τον ρυθμό ολοκληρώνοντας το

ηχητικό τοπίο της βραδιάς.

Η σύμπραξη της χορωδίας και των μουσικών δημιούργησε μια μοναδική γέφυρα ανάμεσα στο λόγο του βιβλίου και τη ζωντανή μουσική κληρονομιά, προσφέροντας στους παρευρισκόμενους μια πλούσια αισθητική εμπειρία.

Την αισθητική αυτή εμπειρία ολοκλήρωσε η χορευτική ομάδα του συλλόγου, με την άψογη εμφάνισή της παρουσιάζοντας χορούς του Πόντου.

Η Ποντιακή διάλεκτος παραμένει ζωντανή στα τμήματα της Ένωσης Ποντίων Πιερίας

Η Ποντιακή διάλεκτος παραμένει ζωντανή στα τμήματα της Ένωσης Ποντίων Πιερίας

Με επιτυχία ολοκληρώθηκε ένας ακόμη κύκλος μαθημάτων από το τμήμα «Μαθήματα Ποντιακής Διαλέκτου» της Ένωσης Ποντίων Πιερίας. Το συγκεκριμένο τμήμα του συλλόγου, το οποίο ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1997, συνεχίζει αδιάλειπτα το έργο του, εντασσόμενο στη διαχρονική αποστολή της Ένωσης για τη διάσωση και διάδοση της αρχέγονης γλώσσας των προγόνων μας.

Τα μαθήματα, τα οποία προσφέρθηκαν δωρεάν από την Ένωση Ποντίων Πιερίας, διεξήχθησαν από τις 8 Μαρτίου έως τις 5 Απριλίου 2026 στο φιλόξενο εντευκτήριο του Πνευματικού-Πολιτιστικού Κέντρου του Συλλόγου. Το πρόγραμμα πραγματοποιήθηκε σε δύο τμήματα, παιδικό και ενηλίκων, αγκαλιάζοντας έτσι όλο το ηλικιακό φάσμα των μελών και των φίλων του συλλόγου.

                                                                                 

Την καθοδήγηση και τη διδασκαλία ανέλαβε η κα. Αναστασία Μαχαιρίδου (Φιλόλογος - M.A. Γλωσσολόγος), η οποία κέρδισε τον σεβασμό και τις καλύτερες εντυπώσεις των συμμετεχόντων με την επιστημονική της κατάρτιση και τη μεταδοτικότητά της. Με την ολοκλήρωση του κύκλου, το Διοικητικό Συμβούλιο προχώρησε στην απονομή των βεβαιώσεων παρακολούθησης στους συμμετέχοντες.

Η λειτουργία του τμήματος αυτού αποτελεί μια πράξη ευθύνης της Ένωσης Ποντίων Πιερίας απέναντι στην πλούσια πολιτιστική μας κληρονομιά, διασφαλίζοντας ότι η γλώσσα των προγόνων μας θα συνεχίσει να αποτελεί ζωντανή παρακαταθήκη για το μέλλον.

Οι μικροί “Βαϊοφόροι” του Κεχροκάμπου: Τρία χρόνια γεμάτα Ποντιακή παράδοση και παιδικές φωνές

Στο Δημοτικό Σχολείο Κεχρόκαμπου, η παράδοση του Πόντου συνεχίζει να ζει και να μεταδίδεται από γενιά σε γενιά μέσα από τις παιδικές φωνές και τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας. Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, οι μικροί μαθητές μαζί με τον Σύλλογο Γονέων έδωσαν ζωή σε ένα ξεχωριστό έθιμο των Βαΐων, γεμίζοντας το χωριό με συγκίνηση και νοσταλγία.

Ακολουθεί η ανακοίνωση του σχολείου:

«Οι μικροί “Βαϊοφόροι” του Κεχροκάμπου. Τρία χρόνια γεμάτα Ποντιακή παράδοση και παιδικές φωνές».

Με στολισμένα βάγια στα καλαθάκια τους, οι μικροί «Βαϊφόροι» του χωριού μας ξεχύθηκαν και φέτος στους δρόμους. Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, ο Σύλλογος Γονέων και μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Κεχρόκαμπου έψαλλαν τα ποντιακά κάλαντα των Βαΐων.

Ήταν μια διαδρομή γεμάτη συγκίνηση, καθώς σε κάθε γειτονιά περίμεναν καρτερικά οι κάτοικοι του χωριού για να ακούσουν τις παιδικές φωνές να ψάλλουν:

Βάι Βάι το Βαΐ

τρώγω ψάρι και χαμψίν

και τ’ απάν τη Κερεκή

τρώγω το παχύ τ’ αρνί

Θεία, θεία να το κερκέλ’

και δως με το κόκκινον τ’ ωβόν.

Για τους κατοίκους, οι φωνές των παιδιών δεν ήταν απλώς κάλαντα, αλλά μια ζωντανή γέφυρα με τις δικές τους αναμνήσεις και τις ρίζες που κρατούν γερά στον χρόνο. Τα καλαθάκια γέμισαν αυγά και κερκέλια, ενώ οι μικροί μαθητές μετέφεραν το μήνυμα ότι ο πολιτισμός του Πόντου θα συνεχίσει να ταξιδεύει αλώβητος μέσα στα χρόνια.

Καλή Λαμπρή και του χρόνου με υείαν και ευλογίαν.

Πηγή: Xanthi News