 |
| Προς αναστήλωση το παλαιότερο ορθόδοξο μοναστήρι της Τραπεζούντας |
του Σωτήρη Λέτσιου
Σημαντικές εξελίξεις θα πρέπει να αναμένονται το αμέσως προσεχές διάστημα ως προς την αποκατάσταση της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννη Βαζελώνα, η οποία βρίσκεται στην περιοχή της Τραπεζούντας στην Τουρκία. Σύμφωνα με τα όσα έως σήμερα έχουν δει το φως της δημοσιότητας ο μητροπολιτικός Δήμος Τραπεζούντας το τελευταίο διάστημα έχει επιδείξει ενδιαφέρον για την σταδιακή αποκατάσταση του εν λόγω μοναστηριού, που εκτός από διαχρονικό σημείο αναφοράς του ποντιακού ελληνισμού αποτελεί το παλαιότερο ορθόδοξο μοναστήρι της Τραπεζούντας.
Μέχρι και πριν από δύο χρόνια γύρω από αυτό το θέμα επικρατούσε στασιμότητα ακυρώνοντας στην πράξη τις όποιες αποφάσεις, οι οποίες λαμβάνονταν κατά καιρούς από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Τουρκίας και αφορούσαν σε εργασίες ανακαίνισης της μονής. Η εικόνα της εγκατάλειψης γινόταν με την πάροδο του χρόνου ακόμη πιο έντονη καθιστώντας σχεδόν αδύνατη την πρόσβαση στον μοναστήρι. Ωστόσο, κάτι άρχισε να αλλάζει τους τελευταίους μήνες δημιουργώντας την αισιοδοξία, ότι το σπουδαίο αυτό μνημείο της Ορθοδοξίας δεν θα αφεθεί στην ολοκληρωτική καταστροφή του.
Αισιοδοξία
Το σημαντικότερο στοιχείο μέχρι στιγμής που δημιουργεί εύλογα αισιοδοξία είναι, ότι οι μελέτες αποκατάστασης και αναστήλωσης του μοναστηριού εντάχθηκαν από το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας στο Επενδυτικό Πρόγραμμα του 2026. Αξιοσημείωτο είναι επίσης και το γεγονός πως σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στα ΜΜΕ έχουν ήδη πραγματοποιηθεί εργασίες διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου όπως και επισκευές, ενώ ολοκληρώθηκαν οι πεζοπορικές διαδρομές και οι κατασκευές επικάλυψης σε όλο το εύρος της διαδρομής που οδηγεί στο μοναστήρι. Το γεγονός επίσης ότι η περιοχή όπου βρίσκεται η Μονή Βαζελώνα είναι προστατευόμενη και το κτίσμα έχει χαρακτηριστεί Αρχαιολογικός Χώρος Α’ Βαθμού, υποχρεώνει όπως είναι φυσικό τις αρχές της γείτονος να εντείνουν ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες για την αποκατάσταση της ιστορικής αυτής μονής.
Αναχωρητές
Η μονή του Αγίου Ιωάννου Βαζελώνα όπως και οι μονές της Παναγίας Σουμελά και του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα, αποτελούν τις σημαντικότερες στην περιοχή του Πόντου. Ιδρύθηκε σύμφωνα με την παράδοση το 270 από αναχωρητές χριστιανούς, οι οποίοι κατευθύνθηκαν προς το εσωτερικό του Πόντου για να αποφύγουν τους διωγμούς των αυτοκρατόρων της Ρώμης Δεκίου και Βαλλεριανού. Στην ομάδα αυτή προστέθηκε και ένας άλλος αναχωρητής από τη Μικρά Ασία με το όνομα Ιωάννης -γεγονός που οδήγησε στην από κοινού απόφαση για ίδρυση του συγκεκριμένου μοναστηριού. Για την προέλευση του ονόματος υπάρχουν δυο απόψεις: Η πρώτη υποστηρίζει πως η Μονή έλαβε την ονομασία από το όρος πάνω στο οποίο χτίστηκε και η δεύτερη, πως έλαβε την ονομασία της από την περιοχή στην οποία ξεκίνησε το κήρυγμα του ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, η οποία ονομαζόταν γη Ζαβουλών. Έπειτα από παραφθορά η ονομασία Ζαβουλών μετατράπηκε σταδιακά σε Βαζελών.
Το όραμα
Η Μονή του Αγίου Ιωάννη Βαζελώνα στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της έδρασε ευεργετικά απέναντι στη μονή της Παναγίας Σουμελά, η οποία ιδρύθηκε το 386 μ.Χ. Συγκεκριμένα, οι ιδρυτές της Σουμελά, Βαρνάβας και Σωφρώνιος, όταν έφτασαν στο σημείο που θα έχτιζαν τη Μονή βρέθηκαν σε μεγάλη ανάγκη μη μπορώντας να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Τότε παρουσιάστηκε στον ηγούμενο της Μονής του Βαζελώνα σε όραμα ο Άγιος Ιωάννης, ο οποίος τον πρόσταξε να βοηθήσει τους δούλους της Θεοτόκου. Ο ηγούμενος έστειλε τρεις μοναχούς με τρία μουλάρια φορτωμένα με όλα τα χρειώδη. Από τότε η Μονή Σουμελά έστελνε κάθε χρόνο προς ένδειξη ευγνωμοσύνης στη Μονή του Βαζελώνα μεταξύ άλλων 12 οκάδες κερί και λάδι και κάθε εφτά χρόνια ένα μουλάρι. Το έθιμο αυτό κράτησε μέχρι το 1800 οπότε με αίτηση του ηγούμενου της Σουμελά καταργήθηκε.
Το μοναστήρι υπέστη σοβαρές καταστροφές το 500, όταν λεηλατήθηκε από τους Πέρσες, ενώ συνέχισε την λειτουργία του σε όλη την διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κατά τη διάρκεια της κατοχής της Τραπεζούντας από τον ρωσικό στρατό την περίοδο 1916-17, κάποια μοναστηριακά έγγραφα κατασχέθηκαν και βρίσκονται έως και σήμερα στην Αγία Πετρούπολη. Οι τελευταίοι μοναχοί εξαναγκάστηκαν να την εγκαταλείψουν κατά τη διάρκεια της ανταλλαγής των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας το 1923. Κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών ένας μοναχός, ο Διονύσιος Αμαραντίδης, πήρε την εικόνα του Ιωάννη του Βαπτιστή από τη Μονή Βαζελώνα και την μετέφερε στη Μονή της Αγίας Τριάδας στις Σέρρες.
Το κυρίως κτήριο του μοναστηριού είναι φτιαγμένο από ασβέστη και τοπική πέτρα-πιθανώς γρανίτη. Οι εξωτερικοί τοίχοι είναι παχύτεροι από τους εσωτερικούς. Οι οροφές και τα πατώματα, ως επί το πλείστον ξύλινα, έχουν σχεδόν εξαφανιστεί με την πάροδο του χρόνου. Το μοναστήρι είναι τετραόροφο και περιλαμβάνει πολλές αίθουσες, τραπεζαρία, κουζίνα και δεξαμενή συλλογής νερού. Η πρόσβαση στη Μονή γινόταν αρχικά με μια κρεμαστή ξύλινη σκάλα, η οποία αποσυρόταν τη νύχτα για να αποτραπούν εισβολές. Αυτή καταργήθηκε το 1800 και αντικαταστάθηκε με πέτρινες σκάλες περίπου την ίδια εποχή.
Τα δύο παρεκκλήσια και οι ιστορικές τοιχογραφίες
Το μοναστήρι έχει δύο παρεκκλήσια, ενώ στη κορυφή του βρίσκεται μια εκκλησία κτισμένη μέσα σε μια σπηλιά. Αυτή είχε κάποτε και καμπαναριό. Το άλλο παρεκκλήσι βρίσκεται περίπου 30 μέτρα βόρεια του κύριου μοναστηριακού συγκροτήματος. Ο Χρύσανθος, Μητροπολίτης Τραπεζούντας στις αρχές του 20ού αιώνα, έχοντας λάβει υπόψιν κείμενα της Μονής κατέληξε στο συμπέρασμα, ότι το παρεκκλήσι ήταν αφιερωμένο στον Προφήτη Ηλία. Πολλές από τις ιστορικές τοιχογραφίες της Μονής σώζονται μέχρι και σήμερα. Σε μια οροφή εικονίζεται ο Ιησούς ως παιδί σε κούνια, ενώ σε άλλες τοιχογραφίες απεικονίζεται η Δευτέρα Παρουσία, ο Παράδεισος και η Κόλαση. Το παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία διαθέτει επίσης πολλές αγιογραφίες.
Πηγή: Orthodox Times
