Φωτογραφικό υλικό από την ιστορική πρώτη Πατριαρχική Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελάς στην Τραπεζούντα στις 15 Αυγούστου 2010.

Πηγή: Milliyet

Ομιλία Οικ. Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου

Ομιλία Οικ. Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου κατά την ιστορική πρώτη Πατριαρχική Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελάς στην Τραπεζούντα.

Θεία Λειτουργία στη Μονή Σουμελά του Πόντου - Ομιλία Οικουμενικού Πατριάρχη

του Α. Βικέτου

"Ας είναι η Παναγία η Σουμελιώτισσα, η κυρία του Πόντου εγγυήτρια καλύτερων ημερών δια τους λαούς μας, οι οποίοι συναντώνται σήμερον εις το εδώ εορτάζον πανίερον σέβασμά της", ευχήθηκε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος κατά την ομιλία του στην ιστορική ιερά μονή.

Το προσκύνημά μας αυτό, είπε ο Προκαθήμενος της Ορθοδοξίας, "είναι μια επιπλέον γέφυρα επικοινωνίας και εμπιστοσύνης ανάμεσα εις τους δύο λαούς".

Σήμερα ζούμε ένα κορυφαίο θρησκευτικό και ιστορικό γεγονός, επεσήμανε σε άλλο σημείο της ομιλίας του ο κ. Βαρθολομαίος και πρόσθεσε:

"Σήμερα ο Πόντος γίνεται πραγματικά Εύξεινος, καθώς δέχεται καραβάνια ολόκληρα προσκυνητών που γεμίζουν τις ανηφοριές των βουνών που οδηγούν στον ιερό βράχο της Παναγίας".

Ολα αυτά τα 88 χρόνια - σημείωσε ο κ. Βαρθολομαίος- η ακοίμητος καντήλα της μνήμης και ευλάβειας προς τη Σουμελιώτισσα έκαιε και επότιζε και καθοδηγούσε την πορεία όλων των Ποντίων, όλων των Ρωμιών, όλων των ορθοδόξων που έλεγαν στην προσευχή τους "Σουμελά μας Παναγία, την εικόνα σου εγώ, τη σεπτή και την αγία έρθα για να προσκυνώ".

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης άρχισε την ομιλία του με τον στίχο του Αγίου Κοσμά του Μελωδού "Πανηγυριζέτωσαν οι θεόφρονες". Επεσήμανε ότι ο λόγος του ιερού υμνογράφου "προσλαμβάνει εφέτος δια τη μητέρα Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως και τα ανά τον κόσμο τέκνα της, νέας διαστάσεις".

Υστερα από 88 έτη "ληθάργου και σιωπής κατόπιν της αδείας των εντίμων τοπικών αρχών της Τουρκίας, τας οποίας και επαινούμεν και ευχαριστούμεν", είπε ο κ. Βαρθολομαίος, "εις το παλλάδιον της ιστορικής ευλάβειας του Πόντου, όλης της Μικράς Ασίας, της Νοτίου Ρωσίας, της Ουκρανίας, εις την πανίερον αυτήν πατριαρχική μονή, ακούστηκε και πάλι, γλυκύτατον, το "πεποικιλμένη τη θεία δόξη ιερά και ευκλεής παρθένε, μνήμην σου".

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης τόνισε επίσης ότι σήμερα η Παναγία η Σουμελά κατέστη "κοινό σημείο αναφοράς όλων μας που ήρθαν εδώ εξ Ελλάδος, Ρωσίας, Ουκρανίας και από άλλες χώρες".

Ολοκληρώνοντας την ομιλία του ο Πατριάρχης κάλεσε τους προσκυνητές, επιστρέφοντας στις πατρίδες τους, να κρατήσουν σαν αναμμένη πασχαλινή λαμπάδα τη "θεομητορική ελπίδα του Σουμελιώτικου Δεκαπενταύγουστου".

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης μίλησε επίσης στο τέλος της Θείας Λειτουργίας και στην τουρκική γλώσσα.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Μονή Παναγίας Σουμελά - Προσφορά δώρου στον Οικουμενικό Πατριάρχη από τον μητροπολίτη Δράμας

του Α. Βικέτου

Μία ποδιά Πόντιας γυναίκας, η οποία κεντήθηκε πριν το 1918, και μετά τον ξεριζωμό των Ελλήνων του Πόντου βρέθηκε στη Μακεδονία, προσέφερε ο μητροπολίτης Δράμας Παύλος στον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο.

Στο τέλος της θείας λειτουργίας, ο καταγόμενος από τον Πόντο μητροπολίτης Παύλος ευχαρίστησε εκ μέρους όλων των Ποντίων τον Οικουμενικό Πατριάρχη για τις προσπάθειές του να τελεστεί θεία λειτουργία στη Μονή Σουμελά, σύμβολο των Ελλήνων του Πόντου.

Την ίδια ώρα, Πόντιοι με λύρες τραγούδησαν τραγούδια για την Παναγία και τα μάτια όλων γέμισαν δάκρυα.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης, συγκινημένος, είπε ότι η ποδιά που του προσέφερε ο μητροπολίτης Δράμας δεν είναι ένα απλό δώρο. Πρόκειται, τόνισε, για ιερό κειμήλιο, το οποίο θα αποθησαυριστεί στο σκευοφυλάκιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Ο κ. Βαρθολομαίος εξέφρασε την ευχή να υπάρξει ενότητα μεταξύ όλων των Ποντίων και των οργανώσεών τους και προσευχήθηκε για την ειρήνη του σύμπαντος κόσμου.

Επίσης, ο Πατριάρχης απηύθυνε μήνυμα στον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο και είπε ότι θα είναι ιδιαίτερη χαρά του, μια επόμενη χρονιά, να έρθει και ο ίδιος να συλλειτουργήσουν στην Παναγία Σουμελά της Τραπεζούντας.

Τις θερμές ευχές του Πατριάρχη Μόσχας μετέφερε ο εκπρόσωπός του, επίσκοπος Τύχων.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Sümela’dan hoşgörü ve barış çağrısı

Trabzon Sümela Manastırı'nda 88 yıl sonra ilk kez ayin düzenlendi. Ayini yöneten Fener Rum Patriği Bartholomeos, Osmanlı padişahlarına da teşekkür etti.

Ömür AVCI- Muhammet KAÇAR- Osman ŞİŞKO- Yunus Emre SEL/TRABZON, (DHA)

TRABZON’un Maçka İlçesi’ndeki tarihi Sümela Manastırı’nda, 88 yıl sonra ilk kez ayin yapıldı. Ayini yöneten Fener Rum Patriği Bartholomeos, bugünkü heyecanlarının yanlış anlaşılmamasını istedi. Bartholomeos, “Bu heyecan, bu sevgi, bu inanç, bu bağlılık asla farklı anlamlarla bağdaştırılmamalıdır, ön yargı ile tefsir edilmemelidir. Bizim hiç bir art niyetimiz yoktur. Her zaman olduğu gibi bugün de dua etmeye geldik” dedi.

Ayin için Yunanistan, Rusya, Gürcistan ve Ukrayna’dan gelen gruplar sabah erken saatlerde otobüslerle Sümela Manastırı’na akın etti. Trabzon Valiliği tarafından kart verilen yaklaşık 500 kişi ayinin yapılacağı manastıra alınırken, yaklaşık 1000 kişi de manastırın alt tarafında yer alan tesislerin bulunduğu alana kurulan iki dev ekrandan ayini izledi. Ayini izleyenler zaman zaman gözyaşı döktüğü gözlendi.

PATRİKTEN KEMENÇECİLERE BAHŞİŞ
Fener Rum Patriği Bartholomeos, geceyi Maçka İlçesi’nde geçirdikten sonra bu sabah patrikhane görevlileri ile birlikte Sümela Manastırı’na geldi. Araçtan indikten sonra yaklaşık 400 metrelik patika yolu zorlanmadan yürüyen Bartholomeos, yol üzerindeki iki kemençeciye bahşiş verdi ve birlikte fotoğraf çektirdi.

Manastıra giren Bartholomeos, alkışlar ve dualarla karşılandı. Bir çok kişi Patrik Bartholomeos’un elini öpmek için büyük çaba sarf etti. Patrik Bartholomeos’un gelişinin ardından yaklaşık yarım saat süren ilahi ve dua bölümü gerçekleştirildi.

Ortodoks geleneklerine göre yapılan dua törenini ardından kürsü olarak hazırlanan bölüme çıkan Bartholomeos, ayinde Rumca bir konuşma yaptı. Bartholomeos’un konuşması sırasında törene katılan bir çok kişi duygulanarak ağladı ve mum yaktı.

BARTHOLOMEOS’UN BARIŞ MESAJI
Fener rum Patriği Bartholomeos, Türkçe yaptığı konuşmada barış mesajları verdi. Sözlerine “Sıcakkanlı, misafirperver Karadenizliler, sevgili Trabzonlular” diye başlayan Bartholomeos, şunları söyledi:
“88 yıl sora Sümela’da tarihle ve sizlerle buluşmaya ve kucaklaşmaya geldik. Çok uzun bir ayrılıktan sonra bu muhteşem bölgede ve bu tarihi manastırda ibadetimizi yapmamıza imkan veren yüce Allahımıza hamdolsun. Sümela Manastırı onyıllarca bir efsane gibi aramızda sabırla bugünleri beklemiştir. Ortodoks camiasının hatta tüm Hıristiyan aleminin en önemli günlerinden biri olan Aziz Meryem Anamız’ın ölüm yıldönümünün kutlandığı bir tarihte burada bulunmaktan ve ayin yönetmekten büyük mutluluk duymaktayım. Çeşitli milletlerden Ortodoks müminin kalbi bugün burada bizlerle beraberdir.”

“PADİŞAHLARA DUA ETMEYE GELDİK”
Hiç bir art niyetleri olmadığını, dua etmeye geldiklerini kaydeden Patrik Bartholomeos, “Bu heyecan, bu sevgi, bu inanç, bu bağlılık asla farklı anlamlarla bağdaştırılmamalıdır, ön yargı ile tefsir edilmemelidir” dedi. Bartholomeos, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Burada yıllarca yaşamış Rum Ortodoksların anısına ve burada hizmet etmiş keşişlerin ruhlarına dua etmeye geldik. Bu manastırı tarihinde gönülden destekleyen Osmanlı padişahlarının anılarına dua etmeye geldik. Türkiye’nin, Ortadoğu’nun tüm insanlığın ve bilhassa burada bulunan ve bizleri izlemeye gelen herkesin saadeti, huzuru ve mutluluğu için dua etmeye geldik. Çok inanan az inanan, Ortodoks veya başka mezhep veya dinden olanlar için dua etmeye geldik. Yüce Allah bu kutsal günde bu kutsal mekanda şükür dualarımızı kabul etsin. Bu tarihi günü yaşamamıza neden olan sayın Kültür Bakanı Ertuğrul Günay’a, Trabzon’daki tüm devlet yöneticilerine ve yerel yöneticilere, özellikle Maçka Belediye Başkanı’na şükranlarımızı ifade ederiz.

Birlikte yaşam kültürü medeniyetimizin bizlere bıraktığı bir mirastır. Bu mirası yaşatalım ve öğretelim ki artık bu konularda acılar vuku bulmasın, ailelerin yürekleri yanmasın, çocuklar korkmasın. Gençler endişe etmesin, bizlere komşu olan Ortadoğu, Balkan ve Kafkas halklarına ve tüm insanlığa barış gelsin, huzur gelsin, mutluluk gelsin. Bu vesileyle mübarek Ramazan ayınızı samimiyetle kutlarız. Bu anlamlı ayı huzur, sabır ve ibadetle geçirmenizi candan temenni ederiz.”

Patrik Bartholomeos’un konuşması sonrasında ayin, ilahi ve dualarla devam etti. Kemençe eşliğinde ilahi okunması dikkat çekti. Okunmuş ekmek dağıtılmasının ardından ayin saat 12.50 sıralarında sona erdi.

Bu arada Patrik Bartholomeos’un konuşması sırasında bir din adamı baygınlıkg eçirdi. Sağlık görevlilerinin müdahale ettiği din adamının sağlık durumunun iyi olduğu belirtildi.

SIKI GÜVENLİK ÖNLEMİ
Trabzon’da yaklaşık 3 gündür sürdürülen geniş çaplı güvenlik önlemleri ayin sırasında da devam etti.

Sümela Manastırı’nın bulunduğu Altındere Vadisi Milli Parkı’na izni olmayan araç ve kişilerin girişine izin verilmedi. Bölge üzerinde uçuş yapan polis helikopteri, oluşturduğu gürültü nedeniyle ayini aksatabileceği için alçak uçuş yapmaması konusunda haber merkezi tarafından telsizle uyarıldı. Uyarının ardından helikopter bölgeden uzaklaştı.

Geçen yıl Sümela Manastırı’nda izinsiz ayin yapmak isteyen ancak buna izin vermeyen yetkililerle tartışan Rusya Parlamentosu Milletvekili İvan Savvidis de ayine katıldı. Ayin sonrası bir açıklama yapan Savvidis, “Geçen seneyi unutmak istiyoruz. Bizi yanlış anladılar, bizim de hatalarımız oldu. Bu yıl ayinimizi yaptık. Bunu sağlayanlara teşekkür ediyorum. Umarım bundan sonraki yıllarda da gelir ve ibadetimizi yaparız” dedi.

EMİNE HANIM, YUNANLI KADINLARLA KUCAKLAŞTI
Bu arada Trabzon’un Maçka İlçesi’nin Şahinkaya Köyü’nde yaşayan Emine Turan, ayinin sonunda Yunanlı grubun bulunduğu alana gelince beklenmedik bir sahne yaşandı. Emine Turan’ı karşılarında gören yaklaşık 10 Yunanlı kadın heyecanla koşarak Turan’a sarıldı ve gözyaşı döktü.

Yunanlı kadınlarla Rumca konuşan Emine Turan, “İki oğlum Yunanistan’da çalışıyor. Bir oğlum tur rehberi, diğeri inşaat işçisi. Tur rehberi olan oğlum daha önce bu hanımları Sümela Manastırı’na getirmişti. Ben de onları evimde misafir etmiştim. Onların geleceğini bilmiyordum. Belki görürüm umuduyla geldim. Görünce de çok mutlu oldum, onlar da beni görünce çok sevindiler” diye konuştu.

Πηγή: Milliyet

Peace marks historic mass at Sümela Monastery

A historic mass at the Sümela Monastery in the Black Sea coastal province of Trabzon -- a first in republican history -- was marked by peace on Sunday contrary to widespread concerns that the religious service would be the target of an act of provocation by Turkish ultranationalists.

Three-thousand Orthodox Christians gathered for the mass at the ancient monastery early in the day, which came after the government allowed a church service to be held there once a year in a gradual loosening of restrictions on religious expression. The mass was officiated by İstanbul-based Fener Greek Patriarch Bartholomew. Pilgrims from Greece, Russia, Georgia and other countries traveled to the monastery, which currently serves as a museum.

The event saw strong reactions by parts of the Turkish media and politicians from ultranationalist parties throughout last week. The reactions led the police force to step up security measures in Trabzon. Security check points helped police to maintain control in the province. No incident occurred there, though. The mass lasted two hours, and was broadcast live by a Greek television station. More than 50 foreign journalists also reported on the event.

Around 500 pilgrims were admitted to the monastery during the mass, and the remaining participants watched the event from large screens set up outside Sümela. After the completion of the mass, Bartholomew offered his thanks to the Ministry of Culture for its efforts to open the monastery for an annual service. He said the opening of the doors of the monastery for the mass was an act of courtesy on the part of the Turkish government.

Fener Greek Patriarch Bartholomew watched a local playing a kemençe before yesterday’s mass at Sümela Monastery. Around 3,000 Orthodox Christians participated in the event.

“We owe this day of worship to our government, which was kind enough to give us permission. We are most thankful as this day [the Feast of the Dormition of the Theotokos] is sacred not only for believers in the Black Sea region but also for the entire Orthodox and Christian world. We are blessed to celebrate this day here at Sümela,” the patriarch stated.

Bartholomew also expressed the will of the Christian population in Turkey to coexist with Muslim Turks. “The culture of coexistence is a legacy bequeathed to us. Let us make this legacy live and pass it over to younger generations so that no one suffers from problems linked to coexistence. I hope peace and happiness will dominate the Middle East and the Caucasus,” he noted, and wished the Muslim world a happy Ramadan. “I hope all Muslims will observe this day with peace, patience and worship.”

The monastery was abandoned after the foundation of the Turkish Republic and the subsequent population exchange between Turks and Greeks. It has since become a major tourist destination along Turkey’s Black Sea coast.

The government recently accepted Bartholomew’s request to hold this year’s celebration of the Feast of the Dormition of the Theotokos on Aug. 15 at Sümela Monastery, in line with its stated policy of addressing the issues of religious minorities. Security and lack of access to houses of worship are among the leading problems mentioned by religious minority communities in Turkey and the government has been working to extend the right to pray at sacred sites.

The green light for a mass at the monastery was met with strong protests from local websites and newspapers in Trabzon. A Facebook page by opponents of the event featured articles against the mass and called for action to stop the event. Two individuals were interrogated by police in connection with the protests last week.

For the last few years, Trabzon has been associated with controversial issues, including the killing of an Italian priest. Trabzon’s name has frequently been uttered in connection with the killing of Italian priest Father Andrea Santoro as well as the ongoing trial concerning the murder of Turkish-Armenian journalist Hrant Dink. The 16-year-old boy who killed Santoro in the Santa Maria Church on Feb. 5, 2006, was initially given a life sentence which was then commuted to 20 years in prison due to the perpetrator’s legal status as a minor.

As for the case concerning Dink, he was shot dead outside the offices of the Agos newspaper in İstanbul on Jan. 19, 2007. The lawyers for Dink’s family had applied to the European Court of Human Rights in 2008 and again in 2009, arguing that the Turkish state had not taken precautions to prevent Dink’s murder. They first appealed to the İstanbul Chief Public Prosecutor’s Office regarding seven policemen, including former Trabzon police intelligence chief Engin Dinç and former counterterrorism team head Yahya Öztürk, claiming that the officers had obstructed justice.

Trabzon Governor Recep Kızılcık said Turkey hoped to express its respect for all religions and faiths with the historic mass. “All faiths are precious and sacred to us. With this perspective, the Turkish state allowed the Orthodox world to hold a mass at the Sümela Monastery. What fell on us was to ensure the security and peace of all visitors from inside and outside Turkey,” he noted.

Yesterday’s mass was the fruit of the government’s democratization package, which seeks to broaden individual rights and freedoms in Turkey. The Justice and Development Party (AK Party) decided to include demands voiced by minority groups in its democratization package. Only last year, authorities prevented Greeks and Russians from praying at Sümela, long ago stripped of its official religious status.

Πηγή: Zaman

After 88 years, Orthodox Christians hold mass at monastery in Turkey

Opened to worship for the first time in 88 years, Orthodox Christians from Russia, Greece, Georgia and the United States poured into the Black Sea province for a historic mass Sunday at the iconic Sümela Monastery.

Fener Greek Orthodox Patriarch Bartholomew led the mass, which was attended by approximately 500 worshippers, marking the Assumption of the Mother Mary, a sacred day for Orthodox Christians.

"We owe this day of worship to our government, which was kind enough to grant us the permission,” the patriarch said Saturday at Trabzon Airport. “We are most thankful as this day is sacred for not only believers in the Black Sea but for all Orthodox and the Christian world as it is the Assumption Day of Mother Mary. We are blessed to celebrate this day here in Sümela. First it is grace from God and then it is grace from the government.”

The monastery was opened to worship for a single day with special permission from the Turkish government.

Roughly 1,000 people watched the historic service live on large screens erected in the valley below Sümela because the monastery was not large enough to accommodate all the people who wanted to partake in the mass.

Standing at the foot of a steep cliff facing the Altındere Valley in Trabzon's Maçka town, Sümela Monastery sits at an altitude of approximately 1,200 meters. Founded in the year 386 A.D. during the reign of Emperor Theodosius I (375-395), legend has it that two priests undertook the founding of the monastery after having discovered a miraculous icon of the Virgin Mary in a cave on the mountain.

Πηγή: Hurriyet

Turkey: patriarch holds historic Mass at monastery

Ecumenical Patriarch Bartholomew I, spiritual leader of the world's Orthodox Christians, conducts a service at the Sumela Monastery in Trabzon, northeastern Turkey, Sunday, Aug. 15, 2010. The mass conducted by Patriarch Bartholomew I, religious leader of all Orthodox Christians, marks the first official religious service carried out at the ancient monastery since the foundation of the modern Turkish Republic. (AP Photo/Ibrahim Usta)

MACKA, Turkey (AP) Orthodox Christians held the first Mass in almost 90 years at an ancient monastery on the side of a Turkish mountain Sunday, after the government allowed worship there in a gesture toward religious minorities.

At least 1,500 pilgrims, including from Greece and Russia, traveled to the Byzantine-era monastery of Sumela for the service led by Patriarch Bartholomew I, the spiritual leader of the world's Orthodox Christians.

The Islamic-oriented government, which is aiming to expand freedoms as part of its bid to join the European Union, has said worship can take place at the monastery once a year. Services were previously banned.

The symbolic event was also likely to boost reconciliation efforts between Turkey and Greece, two NATO allies that came to the brink of war three times between 1974 and 1996 over the ethnically divided island of Cyprus and territorial rights in the Aegean Sea.

Sumela, a spectacular structure cut into the side of a mountain, was abandoned around the time of Turkey's foundation in 1923. The last Mass was held a year earlier amid conflict between Turks and Greeks. The remote site near the Black Sea has become a big tourist draw in the last few decades.

The patriarch, who is based in Istanbul, wore a white robe with golden lace, and carried a staff. Priests sang hymns and spread incense amid faded frescoes. Visitors who could not fit into the crowded monastery watched on a giant television screen several hundred meters below the building.

"It is a very exciting moment for us Greeks because it's the first time we get to have such a Mass," said 24-year-old Ketevan Nadareishvili. "We can pray on the land of my great-great-grandfathers."

The patriarch said he hoped the desire to pray would not be misinterpreted.

"The culture of living together is a heritage our civilization left for us. Let's make that heritage live on, and let us teach all, so that we do not suffer anymore, and families do not perish," Bartholomew said in Turkish after the service. "The Sumela monastery has lived like a legend for decades among us, patiently waiting for this day to come."

Despite the sense of celebration, the story of Orthodox Christians and religious expression in general in Turkey is a troubled one. Turkey's government says it will increase freedoms, but critics believe change is too slow in a country with a staunchly secular system introduced by the national founder, Mustafa Kemal Ataturk.

Most of Turkey's 72 million people are Muslim, but even many of those feel that their rights are curtailed by law. Female employees of the state are not allowed to wear Muslim headscarves at work, and in 2008, the Constitutional Court struck down a government-backed amendment lifting a ban on the wearing of headscarves in universities.

The Greek Orthodox community in Turkey has dwindled to about 2,000. One of their key demands is the reopening of the Halki Theological School, a Greek Orthodox seminary on Heybeliada Island near Istanbul.

The school was closed to new students in 1971 after a law put religious and military training under state control. It shut its doors in 1985, when the last five students graduated. Western leaders, including U.S. President Barack Obama, want Turkey to allow it to reopen. On a visit to Greece in May, Turkish Prime Minister Recep Tayyip Erdogan said he was optimistic it would reopen.

Turkey has traditionally viewed the Istanbul-based patriarchate as a threat to state unity partly because of its ties with Greece, though relations between the two countries are improving. The patriarchate dates from the Byzantine Empire, which collapsed when Muslim Ottoman Turks conquered Constantinople - now Istanbul - in 1453.

In a gesture to Armenian Christians, Turkey will also allow a Sept. 19 service at a newly restored Armenian church in eastern Turkey. Many international experts have judged the mass killing of Armenians around the time of World War I as a genocide. Turkey disputes the assessment.

At Sumela, Bartholomew sought to deliver a message of inclusion across faiths, including Islam.

"We would also like to take this opportunity to celebrate the arrival of the holy month of Ramadan," he said. "We wish for you to live this meaningful month with peace, patience and prayer."

Πηγή: Associated Press

Orthodox flock to once-banned holy site in Turkey

Orthodox worshippers attend the Virgin Mary service led by Ecumenical Greek Orthodox Patriarch Bartholomew I at the ancient Sumela Monastery in the Black Sea coastal province of Trabzon, northeastern Turkey, August 15, 2010

By Ayla Jean Yackley

SUMELA MONASTERY | Sun Aug 15, 2010

SUMELA MONASTERY Turkey (Reuters) - Europe Papadopolous's grandparents were children when they fled their village in northeast Turkey and settled in Greece almost 90 years ago, yet she still felt she was in exile.

Papadopolous, 45, was one of thousands of Orthodox faithful who journeyed to Sumela Monastery, built into a sheer cliff above the Black Sea forest, on Sunday to attend the first mass here since ethnic Greeks were expelled in 1923.

"Being apart from this place feels like Ulysses: always searching for your home," Papadopolous said, tears streaming down her face and adding that even though her grandparents are dead, she was sure they could see her "homecoming."

Ecumenical Greek Orthodox Patriarch Bartholomew I, the spiritual leader of the world's Orthodox Christians, leads the Virgin Mary service at the ancient Sumela Monastery in the Black Sea coastal province of Trabzon, northeastern Turkey

The historic service is part of a broader easing of religious restrictions in Muslim Turkey as Prime Minister Tayyip Erdogan seeks to fulfil pledges to expand minority rights, which could also kickstart Turkey's stalled European Union bid.

Ecumenical Patriarch Bartholomew, spiritual leader of the world's 250 million Orthodox Christians, celebrated the divine liturgy to mark the Feast Day of the Virgin Mary. The faithful believe Jesus's mother Mary was taken up to heaven on August 15 after her death.

"This monastery is the bequest of a civilisation that had a culture of living together. Let's ensure this bequest survives so the pain does not recur," said Bartholomew.

Security was tight. Helicopters circled above as police and gendarmes ringed the monastery, founded in the 4th century.

Last year, authorities prevented Greeks and Russians from praying at Sumela, long ago stripped of its official religious status. The patriarchate this year received permission from the Culture Ministry, which administers the site as a museum.

Two men in the nearby city of Trabzon who were briefly detained last week allegedly protested the service on Facebook and planned to disrupt it, the state Anatolian news agency said.

NATIONALISM

Incomes in Trabzon are a third less than the national average of $11,000 (7,047 pounds), and poverty has fed nationalism. The teenaged gunman who shot Armenian journalist Hrant Dink in 2007 was from Trabzon. A Catholic priest was killed here in 2006.

The EU, which Turkey seeks to join, says the government must boost religious tolerance and improve rights for non-Muslims. Out of a population of 72 million, 99.9 percent are Muslim.




"This is a landmark event, and it won't be the last. Slowly the taboos are falling by the wayside," said Cengiz Aktar, a professor at Bahcesehir University in Istanbul. "Minorities were always alienated. Now Turkey is shedding its old skin."

Next month, Armenian Orthodox followers will pray at a former church in eastern Turkey, part of efforts to repair relations with neighbouring Armenia.

Fewer than 3,000 Greeks remain in Istanbul, but it is still home to the patriarchate, a vestige of the Byzantine era. The Church has no legal status nor school to train clergy. It has seen millions of dollars worth of property seized by the state.

PAINFUL HISTORY

Although Bartholomew occasionally has led prayers in other deconsecrated churches in Turkey, Sumela was always contentious.

During the upheaval of World War One and subsequent War of Independence, the Black Sea region, called Pontus by Greeks, sank into violence between ethnic militias and Ottoman forces.

Historians estimate the number of Greeks killed at 65,000 to 200,000. As many as 300,000 fled by 1923. Most of the violence occurred in the western Black Sea, said Nikos Sigalas of the French Institute of Anatolian Studies.

The 1923 Lausanne Treaty that forged modern Greece and Turkey's borders engineered one of the biggest forced migrations in modern history. Some 1.5 million Christians fled Turkey, and 500,000 Muslims were driven from Greece.

Sumela and other holy sites were abandoned as Pontian Greeks vanished. Today, the monastery's medieval frescoes are battered, and shoddy restoration work has erased some of its glory.

Perched in the Pontic Alps, the mist-wrapped Sumela was the most important monastery in the Trebizond Empire, successor to the Byzantines that lasted 250 years until the Ottoman conquest of 1461. Tradition has it that sultans prayed at the site.

"For ages, Sumela had great religious significance, but it also has a serious symbolic power," Sigalas said. "It is not a place easily forgotten, even by descendants of those who left."

Indeed, the draw of the ancient homeland remains strong.

"In our family, we always kept Pontus alive," said Fotiy Exizov, 62, whose family settled in Sochi, Russia, after leaving in 1864.

"We speak the language, we pass on the stories. We are like the birds who must return to the nest."

(Editing by Michael Roddy)

Πηγή: Reuters

Pontian Greek Monastery in Turkey Celebrates First Mass Since Genocide

Patriarch Bartholomew I, center, the spiritual leader of the world's Orthodox Christians, conducts a service at the Sumela Monastery in Trabzon, northeastern Turkey, Sunday, Aug. 15, 2010. (AP Photo/Ibrahim Usta)

By: Weekly Staff

SUMELA, Turkey—The Greek Orthodox faithful flocked to the cliffside setting of Sumela monastery in northeast Turkey on Aug. 15 after Ankara allowed mass to be celebrated here for the first time in 88 years, reported AFP.

Patriarch Bartholomew I, center, the spiritual leader of the world's Orthodox Christians, conducts a service at the Sumela Monastery in Trabzon, northeastern Turkey, Sunday, Aug. 15, 2010. (AP Photo/Ibrahim Usta)

“After 88 years, the tears of the Virgin Mary have stopped flowing,” the head of the Eastern Orthodox Church, Ecumenical Patriarch Bartholomew, said during the service.

Greece’s Prime Minister George Papandreou, speaking after attending mass on the Cyclades Islands off the Greek mainland, welcomed the “historic and important event.”

It was a sign of bilateral rapprochement with Turkey and reflected “a spirit of cooperation and peace between us and our neighbor,” the prime minister said.

The site is of particular importance to Pontian Greeks, whose ancestors fled the region around the Black Sea during fighting after World War I and dispersed in Greece and Russia.

When Turkey fought Greece between 1920-22 during its war of independence, several tens of thousands of Pontian Greeks were massacred, or died as they went into forced exodus. Some 350,000 people died in what is known as the Pontian Genocide, which Turkey denies to this day.

On Aug. 15, around 500 Pontians were allowed into the fourth-century monastery while around 2,000 others come from Istanbul, Greece, Russia and Georgia, watched the mass on a giant television screen outside.

“For us the Virgin of Sumela is more important than our own mother,” Charalambos Zigas, a 51-year-old mechanic from Greece, told AFP. “You have to be a Pontian Greek to understand the importance of this mass.”

He said that when his grandfather fled the mountainous region for exile in Russia in 1922, he lost his wife and son who were eaten by bears.

Many of the faithful sought out houses that used to belong to their ancestors.

“Everyone here is like me, they came to see the region, find a house… we’ve even met two people from here who say they’re Pontian and we spoke Pontian Greek,” Greek veterinarian Maria Piativou, 42, told AFP.

“It is a very exciting moment for us Greeks because it’s the first time we get to have such a Mass,” Ketevan Nadareishvili, 24, told the Associated Press. “We can pray on the land of my great-great-grandfathers.”

Turkey in May sent a letter to the patriarch authorizing mass to be celebrated here once a year on Aug. 15.

The gesture appeared aimed at Turkey’s own Greek Orthodox minority, thought today to number around 2,000 people, which complains of discrimination.

Akhtamar is Next

In a similar gesture to Turkey’s Armenian minority, Ankara also authorized mass to be celebrated in September at the Church of Akhtamar, in the eastern Van province.

President Serge Sarkisian’s Republican Party this week spoke out against Armenian participation in the mass. The party spokesman, Eduard Sharmazanov, denounced the Turkish government’s decision to reopen it for a one-day religious ceremony on Sept. 19 as a publicity stunt and “provocation” aimed at misleading the international community.

“Once again, instead of taking a serious step, the Turks are staging an imitation show,” Sharmazanov told RFE/RL’s Armenian service. “I don’t think you can achieve tolerance and solidarity of civilizations in that way.”

In turn, Armenian Revolutionary Federation (ARF) political affairs director Giro Manoyan urged Armenians to boycott the mass.

“I think it would be wrong to go there on a day set by Turkey and especially in these conditions of blockade and so on,” Manoyan told RFE/RL. “I don’t want to blame believers willing to go there but they must know that they somewhat contribute to the Turkish provocation.”

Manoyan expressed regret for the decision by His Holiness Karekin II, the Catholicos of All Armenians, to send two senior clerics to the Sourp Khatch (Holy Cross) Church for the mass. “I’m not sure that’s the right step,” Manoyan added.

Πηγή: The Armenian Weekly

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΙΣ ΕΣΤΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Η ιστορία της Μονής από το Βυζάντιο μέχρι σήμερα

Στη Σουμελά 88 χρόνια μετά

Τη Λειτουργία του Δεκαπενταύγουστου στην ιστορική Μονή της Παναγίας Σουμελά θα τελέσει ύστερα από 88 χρόνια ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κ. Βαρθολομαίος. Το μοναστήρι - κτισμένο σε μια απόκρημνη πλαγιά του όρους Μελά- συνδέθηκε με τις πιο ένδοξες στιγμές του Βυζαντίου, με την εικόνα που ο θρύλος αποδίδει την ιστόρησή της στον ευαγγελιστή Λουκά. Ηταν και παραμένει σύμβολο λατρείας του ποντιακού Ελληνισμού. «ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν την ιστορία της ιστορικής Μονής.

Η ΠΡΩΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟ 1922

Η ανακοίνωση έγινε πριν από λίγες εβδομάδες, τον περασμένο Ιούνιο. Ο τούρκος υπουργός Πολιτισμού Ερτουγρούλ Γκιουνάι χορήγησε στο Φανάρι άδεια να μπορεί κάθε χρόνο να τελεί την ορθόδοξη θρησκευτική τελετή του Δεκαπενταύγουστου στη Μονή της Παναγίας Σουμελά, στην Τραπεζούντα.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, ο οποίος ήδη έχει εγκαινιάσει την επαναλειτουργία χριστιανικών εκκλησιών στην Καππαδοκία, διεκδικούσε πολύ καιρό τη δυνατότητα να τελεστεί λειτουργία στο ιστορικό μοναστήρι, το οποίο, μετά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923, αν και έπαψε να είναι κύτταρο της λατρευτικής ζωής της ορθοδοξίας στην περιοχή, συνέχισε να συμβολίζει τις παραδόσεις των Ποντίων Ελλήνων που αναγκάστηκαν να πάρουν τον δρόμο της προσφυγιάς. Θα είναι η πρώτη φορά που ο Οικουμενικός Πατριάρχης θα προεξάρχει θρησκευτικής τελετής στη Σουμελά.

Η προοπτική να επαναλειτουργήσει η Παναγία Σουμελά έπειτα από 88 χρόνια έχει γεμίσει ενθουσιασμό το Πατριαρχείο, έστω κι αν η απόφαση οφείλεται σε σκοπιμότητες του τουρκικού κράτους (το γεγονός αφενός θα άρει τις όποιες αντιρρήσεις έχει ο δυτικός κόσμος για το αν η Τουρκία ευνοεί τις θρησκευτικές ελευθερίες, αφετέρου θα ενισχύσει το ρεύμα του θρησκευτικού τουρισμού στην ενδοχώρα, όπου υπάρχουν πολλά προσκυνήματα της Ορθόδοξίας).

Ε ξίσου ενθουσιώδεις είναι και οι Πόντιοι, που έχουν στενές σχέσεις με τις πατρογονικές εστίες, οι οποίοι ήδη έχουν αρχίσει να μεταβαίνουν στην περιοχή για να μετάσχουν στην τελετή που θεωρούν ιστορική. Εκτιμήσεις φέρουν τους επισκέπτες να ξεπερνούν τους 20.000. Ηδη η κίνηση στην Τραπεζούντα, την πιο κοντινή πόλη στη Μονή της Παναγίας Σουμελά, αλλά και στις γειτονικές Σαμψούντα και Ορντού, είναι αυξημένη. Π άντως, το Φανάρι κρατά χαμηλούς τόνους και συστήνει ηρεμία και σεβασμό στους κανόνες της φιλοξενίας. Σε παρόμοιες τελετές υπάρχει πάντοτε ο φόβος ακραίες πολιτικές δυνάμεις να προσπαθήσουν να προσεταιρισθούν ίδια οφέλη στο όνομα εθνικιστικών παθών με κίνδυνο να αμαυρωθεί η ατμόσφαιρα κατάνυξης που προϋποθέτουν οι θρησκευτικές γιορτές.

Ο νομάρχης της Τραπεζούντας, Ρετζέπ Κιχζιλτζίκ, από την πλευρά του, τόνισε ότι οι αρχές θα καταβάλουν κάθε προσπάθεια για την ασφαλή παραμονή των ορθόδοξων προσκυνητών στην Τουρκία. Μάλιστα, παρά τη νομοθεσία που απαγορεύει την εκτός ναών κυκλοφορία ιερέων όλων των θρησκειών με ιερατική στολή (εκτός των αρχηγών τους), οι ορθόδοξοι ιερείς που θα φτάσουν στην Τραπεζούντα για τη Θεία Λειτουργία θα μπορέσουν να μείνουν με τις στολές τους καθ΄ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Κ αθώς το προσκύνημα συμπίπτει φέτος με το Ραμαζάνι, οι τουρκικές αρχές εξέφρασαν την ελπίδα ότι θα επιδειχθεί κατανόηση από την πλευρά των ορθόδοξων προσκυνητών και ζήτησαν να αποφύγουν τη λήψη τροφής ενώπιον κοινού, αλλά και τη χρήση εθνικιστικών συνθημάτων.

Αν και το Φανάρι κρατά χαμηλούς τόνους, η παρουσία του στην Παναγία Σουμελά είναι μεγίστης σημασίας για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την Ορθοδοξία και τον Ποντιακό Ελληνισμό.


ΠΗΓΕΣ

Πληροφορίες αντλήθηκαν από πολλές πηγές. Οι σημαντικότερες: Μαριάννας Κορομηλά (κείμενα), Λίζας Εβερτ, Ντόρας Μηναΐδη, Μαρίας Φακίδη, «Πόντος- Ανατολία, φωτογραφικό οδοιπορικό», Εκδ. Λούση Μπρατσιώτη, Αθήνα 1989 Στέφανος Π. Τανιμανίδης, «Σουμελά. Η πρόσφυξ Ποντία Παναγιά»,2 τόμοι, Εκδ. Μαλλιάρης- Παιδεία, Θεσσαλονίκη 2009. «ΤΑ ΝΕΑ» ευχαριστούν την Πανελλήνια Ενωση Ποντιακών Σωματείων για τη βοήθειά της καθώς και τον καθηγητή Γιώργο Κατσάγγελο για την παραχώρηση των φωτογραφιών.

Τα μυστικά του Πόντου

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η συγγραφέας Μαριάννα Κορομηλά ταξίδεψε στον Πόντο και στην Ανατολία καταγράφοντας την ταξιδιωτική εμπειρία της από τόπους συνυφασμένους με την πορεία του Ελληνισμού. Η καταγραφή της τεκμηριώθηκε φωτογραφικά από τρεις φωτογράφους, τη Λίζα Εβερτ, την Ντόρα Μηναΐδη και τη Μαρία Φακίδη, που επί πολλά χρόνια ταύτισαν τη δουλειά τους με την καταγραφή τόπων, στους οποίους έχει αφήσει έντονα τα ίχνη της η παρουσία ελληνικών πληθυσμών. Κείμενο και φωτογραφίες τυπώθηκαν σε ένα βιβλίο με τίτλο «Πόντος- Ανατολία», που κυκλοφόρησε το 1989 από τις Εκδόσεις Λούσης Μπρατζιώτη. Από εκείνη την καταγραφή φιλοξενούμε εκτεταμένα αποσπάσματα.

Aκολουθώντας τον κεντρικό δρόμο μέσα από το φαράγγι του ποταμού Πυξίτη, αφήσαμε 31 χιλιόμετρα πίσω μας την παραθαλάσσια Τραπεζούντα, περάσαμε από το βυζαντινό κεφαλοχώρι Δικαίσιμο κι ακολουθούμε τώρα τον ανατολικό παράδρομο που οδηγεί στη Μονή Σουμελά.

Τέσσερις ώρες χρειάζονταν οι προσκυνητές τα παλιά χρόνια για να καλύψουν τα 17 χιλιόμετρα από το Δικαίσιμο ώς τα πόδια του μοναστηριακού λόφου. Τέσσερις ώρες μέσα στα καταπληκτικά δάση που κρύβουν τον ουρανό και κρατούν το πούσι χαμηλά, ανάμεσα στη βρεγμένη γη, τις φτέρες και τα πυκνόφυλλα κλαδιά τους. Ακούς τα τρεχούμενα νερά γύρω, μα δεν τα βλέπεις. Περνάς τα φαράγγια που συγκλίνουν πάνω από το κεφάλι σου, μέσα στην αραιή ομίχλη.

Ανηφορίζουμε διασχίζοντας τις εκτάσεις που ανήκαν στο μοναστικό κράτος της Σουμελά, το «αυτοδέσποτον και αυτεξούσιον» καθώς το χαρακτηρίζουν οι Μεγαλοκομνηνοί στα πέντε χρυσόβουλλα που εξέδωσαν υπέρ της Μονής και το επιβεβαιώνουν τα σιγίλλια, με τα οποία ανανέωναν οι Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως τα προνόμιά της σε όλη τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας. Τα πέντε-έξι υποστατικά, που βρίσκονται πάνω στο δρόμο, ήταν όλα εξαρτήματά της. Αποθήκες, μετόχια, εργαστήρια, υδρόμυλοι. Το «χωρίον» Δουβερά, το Κουσπίδιον, ο Άγιος Ιωάννης, όλα ανήκαν στο πελώριο κτήμα. Στα τέλη ακόμα του περασμένου αιώνα, η Μονή έλεγχε 15 οικισμούς στην περιοχή και όλα τα χωριά της Σάντας με τους 7.000 κατοίκους τους. (...)

Είναι σωστό να χρονολογήσουμε την ίδρυση της πολιτείας των ασκητών γύρω στο 1000, όταν πια και οι τελευταίοι Αραβες είχαν εγκαταλείψει το αρμενικό και το μικρασιατικό οροπέδιο κι ο ορεινός Πόντος δεν κινδύνευε από ληστρικές επιδρομές. Οι πόλεμοι είχαν σταματήσει και ο τόπος ηρέμησε για λίγο. (...)

Ενα χρυσόβουλλο έγγραφο που εξέδωσε ο Ιωάννης Β΄ (1280-1297) είναι η αρχαιότερη γραπτή μαρτυρία για τη Μονή. Εκεί περιγράφονται, με κάθε λεπτομέρεια, τα κτήματα και τα χωριά που της παραχωρεί κι αναφέρονται ονομαστικά οι σαράντα αρχηγοί των οικογενειών που θα δουλεύουν ως πάροικοι στα κτήματά της και θα φρουρούν τα περάσματα. (...) Το προνομιακό καθεστώς, τη μεγάλη περιουσία, την απαλλαγή από τους φόρους και την υπαγωγή της Μονής στη «βασιλική αυθεντία» διατήρησαν με σεβασμό και οι οθωμανοί κατακτητές μετά το 1461. Πέρα από τα πολιτικά κίνητρα αυτής της έγνοιας που είχε αποκτήσει, η Παναγία η Σουμελιώτισσα άγγιζε κάθε θεοφοβούμενο. (...)

Γύρω από τον τραπεζόσχημο λόφο

Το συγκρότημα των Ποντικών Αλπεων (Κara Deniz Daglari) καταλαμβάνει ολόκληρο τον Ανατολικό Πόντο, αναπτύσσεται παράλληλα στη θάλασσα και εκτείνεται σε μήκος 550 χιλιομέτρων. Αυτές οι δασοσκεπείς πλαγιές ανεβαίνουν απότομα ώς τις ψηλότερες βορινές κορυφές που φτάνουν στα 2.510, τα 3.063, τα 3.937 μέτρα. Εδώ σταματούνε και τα σύννεφα που έρχονται από τη θάλασσα. Οι νότιες πλαγιές των Αλπεων, αυτές που αντικρύζουν το αρμενικό οροπέδιο, είναι γυμνές.

Ο ποταμός Πυξίτης (Ρiskala Dere), ένας από τους δεκάδες ποταμούς που μαζεύουν τα νερά της βροχής, τα λειωμένα χιόνια και τους πάγους, κατεβαίνει προς τη θάλασσα χαρακώνοντας κάθετα το εντυπωσιακότατο βουνό, το οποίο οι αρχαίοι ονόμαζαν Παρυάδρη. Πάνω από τα 2.000 μέτρα ο χειμώνας διαρκεί οκτώ- εννιά μήνες.

Το καλοκαίρι όμως το φρεσκότατο παχύ χορτάρι καταυγάζει δροσιά. Λαμποκοπά το ζωηρό πράσινο χρώμα του και αντανακλά τη διαύγεια του καθάριου πρωινού ουρανού. Η καταιγίδα φτάνει αργά, λίγο μετά το μεσημέρι.

Η βλάστηση

Κάτω από τα θερινά βοσκοτόπια, από τα 2.000 ώς τα 1.200 μέτρα, τα πυκνά ελατοδάση και η μαύρη πεύκη κρύβουν τον ουρανό κι εμποδίζουν το φως να φτάσει μέχρι τις φτέρες που σκεπάζουν την υγρή γη. (...) Κάτω από τα 1.200 μέτρα, τα κωνοφόρα παραχωρούν τη θέση τους στα πλατύφυλλα και στα οπωροφόρα.

Κρανιές, βαλανιδιές και δρυοδάση, καρπίνοι, κλήθρες, πλατάνια και άγριες βερικοκιές, φτελιές, σφεντάμια, κερασιές και καστανιές, καρυδιές και φουντουκιές φτάνουν ώς το κύμα.

Εδώ, δυτικά των εκβολών του Πυξίτη, ένας επιμήκης λόφος ξεχωρίζει από τα γύρω πρόβουνα και κατεβαίνει ώς τη θάλασσα σχηματίζοντας τρεις τραπεζοειδείς ταράτσες. Δύο χείμαρροι, που έρχονται από το βουνό, ακολουθούν τις μακριές πλευρές του λόφου και χύνονται στη θάλασσα. Ετσι δημιουργούνται δύο βαθιές χαράδρες που αποτελούν τη φυσική οχύρωση του στενόμακρου υψώματος. Πίσω, το βουνό είναι απροσπέλαστο. Μπροστά, ανοίγεται η σκοτεινή θάλασσα.

Αυτόν τον γερά οχυρωμένο τραπεζόσχημο λόφο διάλεξαν οι Σινωπείς για να χτίσουν τη νέα τους αποικία στον Ανατολικό Πόντο, τον 7ο π.Χ. αιώνα.

Στ΄ ανατολικά, ένας πολύ χαμηλότερος λόφος προβάλλει στη θάλασσα και προστατεύει από τους δυτικούς ανέμους τον όρμο του Δαφνούντα.

Εδώ συγκέντρωναν κι από δω φόρτωναν οι Σινωπείς τις πρώτες ύλες που έστελναν στο Αιγαίο. Μεταλλεύματα και ξυλεία. (...)

Η απομόνωση

Aν ο κάθε τόπος κρύβει ένα μυστικό για την κατανόηση της σημασίας του μέσα στο χρόνο, τότε η γεωπολιτική απομόνωση του Πόντου, σε συνδυασμό με τη στρατηγική του θέση, είναι ο μόνος ασφαλής δρόμος για τη γνωριμία του χώρου και της ιστορίας του.

Οι δυσμενείς όμως γεωφυσικές συνθήκες, που αποκόβουν αυτό το κομμάτι της βορινής Μικράς Ασίας από την άμεση και την ευρύτερη περιφέρειά του, καταργούν την ύψιστη στρατηγική του σημασία και αναιρούν το παραπάνω αξίωμα. (...)

Το κλειδί για την αποκάλυψη του μυστικού που βαστά αυτός ο χώρος είναι η δυναμική παρέμβαση των Ελλήνων στη γεωγραφική πραγματικότητα, ο διαρκής αγώνας για την τιθάσευση των στοιχείων της φύσης, ο ανεξάντλητος πλούτος της ψυχής τους που αντιτάχθηκε στο μοιραίο και ανέτρεψε τα αναπόφευκτα ιστορικά δεδομένα κυριαρχώντας, οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά, στην ιστορία ενός τόπου που βρίσκεται πέρα από τα φυσικά όρια της ελληνικής ακτίνας επιρροής. (...)

Ανατολικός Πόντος ονομάζεται η ορεινότατη περιοχή ανατολικά της αρχαίας Αμισού (Samsun) και της πεδιάδας που σχηματίζουν οι ποταμοί Αλυς (Κizil Ιrmak) και Ιρις (Υesil Ιrmak) ώς τα σύνορα της Τουρκίας με τη Γεωργία.

Τα κειμήλια και οι αρχαιοκάπηλοι

Βρισκόμαστε στον προστατευμένο εθνικό δρυμό Μaryemana, που φυλάσσεται από τη δασική υπηρεσία της Τουρκίας. Ο πρώτος φύλακας αρχαιοτήτων τοποθετήθηκε εδώ το 1972, όταν η καταστροφή είχε πια ολοκληρωθεί.

Ανηφορίζουμε τώρα τον σκληρό δρόμο της εθνικής αυτογνωσίας. Είναι νωρίς το πρωί μιας καλοκαιρινής μέρας. Στάζουν δροσιά τα δέντρα, γλιστρούν τα φύλλα στο δασικό μονοπάτι, η βοή του ποταμού Παναγία που τρέχει στο βάθος του φαραγγιού κι αντιλαλεί, όσο ανεβαίνεις, είναι ο μοναδικός ήχος που σε συνδέει με το παρελθόν... Φεβρουάριος του 1923. Οι τελευταίοι μοναχοί εγκαταλείπουν μέσα στη νύχτα το μοναστήρι και φεύγουν για να σωθούν στην Τραπεζούντα. Ο ιερός χώρος έγινε το κρησφύγετο των λαθρεμπόρων. Η πυρκαγιά του 1930 αποτελείωσε το ιερόσυλο έργο των αρχαιοκαπήλων και των τυμβωρύχων.

Ψιλοβρέχει. Πάνω από το κεφάλι μας κρέμεται ο τετραώροφος ξενώνας της Μονής... «Θλίψις γαρ έχει με, σκέπην ου κέκτημαι, ουδέ πού προσφύγω ο άθλιος, πάντοθεν πολεμούμενος». Εξήντα τέσσερα σκαλιά στον γκρεμό οδηγούν στην είσοδο. Από δω φαίνεται ολόκληρος ο εσωτερικός χώρος. Αυτό το ξεπατωμένο ερείπιο υπήρξε το θρησκευτικό και πνευματικό κέντρο όλων των ορθοδόξων της Μαύρης Θάλασσας, ελληνοφώνων και μη. Από δω έφευγαν οι ιεραπόστολοι για τον Καύκασο και τη Ρωσία κι εδώ κατέφθαναν τα πλούσια δοσίματα των ηγεμόνων της Ουγγροβλαχίας. Εδώ αναβίωσε η βυζαντινή λαμπρότητα, όταν επαναλειτούργησαν τα μεταλλεία της Αργυρουπόλεως, κι εδώ δούλευαν οι πόντιοι αγιογράφοι του 18ου αιώνα. Ο Σάββας από την Οινόη, ο ιεροδιάκονος Ιερόθεος. Από δω έφυγαν οι 67 χειρόγραφοι κώδικες και τα 150 βιβλία που βρίσκονται στο Μουσείο της Αγκυρας. Κι εδώ ξαναγύρισε το 1930 ο καλόγερος Αμβρόσιος ο Σουμελιώτης για να ανοίξει την κρύπτη στο μετόχι της Αγίας Βαρβάρας και να πάρει, με την άδεια του πρωθυπουργού Ισμέτ Ινονού, τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, το Ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου και τον Σταυρό με το Τίμιο Ξύλο να τα πάει πίσω στους πρόσφυγες στη Μακεδονία. Γιατί... «παραμυθίαν ουκ έχω πλην σου, Δέσποινα του κόσμου» και η ξενιτιά είναι καημός πολύ μεγάλος.

Τον καιρό των Βυζαντινών

Η μεταφορά της ρωμαϊκής πρωτεύουσας, από τις όχθες του Τίβερη στην έξοδο της Μαύρης Θάλασσας, άλλαξε την πορεία της ιστορίας ολόκληρης της Αυτοκρατορίας, έδωσε νέα ώθηση στον Ελληνισμό της Ανατολής και ευνόησε ιδιαίτερα τις παλαιές ελληνικές αποικίες στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας. (...)

Με την ίδρυση της Επισκοπής Τραπεζούντος τον 5ο αιώνα, την ανέγερση εκκλησιών, την ανοικοδόμηση των τειχών και τα απαραίτητα έργα υποδομής που έγιναν για τον στρατωνισμό της 1ης Ποντικής Λεγεώνος, η πρωτοχριστιανική Τραπεζούντα αναδιοργανώθηκε και το λιμάνι του Δαφνούντα ξαναζωντάνεψε. (...) Σ΄ αυτόν τον νευραλγικό δρόμο κατέληγε ο μεγάλος δρόμος της Ανατολής κι από δω έφευγαν τα καράβια για την Κωνσταντινούπολη. (...)

Πλούτος, ζωηρή κίνηση και αύξηση του πληθυσμού είναι τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την Τραπεζούντα στις αρχές του 6ου αιώνα, όταν ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός χρηματοδότησε την κατασκευή του μεγάλου υδραγωγείου του Αγίου Ευγενίου. Η επιδείνωση όμως των τεταμένων σχέσεων με το Σασσανιδικό Βασίλειο των Περσών, οι συνεχείς παραβιάσεις της ειρήνης, τα μεθοριακά επεισόδια, οι λεηλασίες και το συχνό κλείσιμο των συνόρων είχαν δημιουργήσει τεράστια προβλήματα.

Το εκτεταμένο αρμενικό οροπέδιο είχε μετατραπεί σε θέατρο μόνιμου πολέμου. Οι Πέρσες βέβαια ποτέ δεν τόλμησαν να μπούνε στα βουνά για να φτάσουν στην Τραπεζούντα. Αλλά ο δρόμος που έφερνε το μετάξι από την Ανατολή έπαψε να λειτουργεί. (...) Η Τραπεζούντα έχασε την εμπορική σημασία της. Διατήρησε όμως τον έλεγχο του ορεινού δρόμου που οδηγούσε στα περσοκρατούμενα εδάφη.

Η καλλίστη των πόλεων

Τραπεζούς η πόλις, εν τη εώα πασών αρίστη, που σημαίνει η καλύτερη της Ανατολής. Αυτός είναι ο χαρακτηρισμός της Τραπεζούντας (τουρκικά, Τrapzon) τα χρόνια της μεγάλης εμπορικής και οικονομικής της ακμής στη βυζαντινή εποχή. Σήμερα, η πόλη, που βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα της Τουρκίας και ακόμα θεωρείται σημαντικό λιμάνι στη Μαύρη Θάλασσα, αριθμεί περί τους 250.000 κατοίκους. Η ιστορική Μονή της Παναγίας Σουμελά βρίσκεται σε απόσταση 36 χιλιομέτρων.

Αποικία της Σινώπης από τον 7ο αι. π.Χ., σταυροδρόμι εμπορικών δρόμων διά ξηράς και θαλάσσης, πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας της Νικαίας μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 από τους Σταυροφόρους, ορμητήριο των στρατευμάτων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, κέντρο διοικητικής περιφέρειας, μεγάλο αστικό και πολιτιστικό κέντρο του Ελληνισμού του Πόντου ώς τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών που ακολούθησε, η Τραπεζούντα με τη διαχρονική ακμή της γέννησε πολλούς θρύλους με πρωταγωνιστές ένδοξους αυτοκράτορες, λόγιους και σοφούς, ήρωες που πολέμησαν σαν λιοντάρια, αγίους και μάρτυρες.

Η Τραπεζούντα αναδείχθηκε σε σημαντικό οικονομικό και εμπορικό κέντρο λόγω κυρίως της γεωγραφικής της θέσης, με σημαντική αρχιτεκτονική και λαμπρό πολιτισμό. Η έρευνα μαρτυρά μια πόλη περιτειχισμένη και ισχυρή, έτοιμη να απαντήσει σε κάθε είδους εξωτερική απειλή, ο πολεοδομικός ιστός την εσωτερική οργάνωση της κοινωνίας, ενώ τα μνημεία της, έργα υψηλής αισθητικής και προϊόντα γόνιμης συνομιλίας διαφορετικών καλλιτεχνικών παραδόσεων, δικαιολογούν τον τίτλο «η καλλίστη των πόλεων» που της δόθηκε ήδη τον 11ο αιώνα από τον Πατριάρχη Ιωάννη Η΄ Ξιφιλίνο.

Αποικία της Σινώπης από τον 7ο αι. π.Χ., σταυροδρόμι εμπορικών δρόμων, πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας της Νικαίας, μεγάλο αστικό και πολιτιστικό κέντρο του Ελληνισμού.

Δεκαέξι αιώνες στην «αγκαλιά» του όρους Μελά

Της Φωτεινής Στεφανοπούλου
Φωτογραφίες Γιώργος Κατσάγγελος, καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ.

Η θαυμαστή ιστορία της Μονής της Παναγίας Σουμελά, στην περιοχή της Τραπεζούντας, στον Πόντο, είναι θεμελιωμένη σε ακατάλυτους θρύλους και σε βαθιά πίστη. Η Μονή έζησε αιώνες δόξας αλλά από το 1922, απαγορευόταν να γίνουν θρησκευτικές τελετές. Η συνθήκη αυτή αλλάζει 88 χρόνια μετά. Δεκαέξι αιώνες το πασίγνωστο χριστιανικό ορθόδοξο Μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά, κοντά στην Τραπεζούντα, είναι το σύμβολο του Ποντιακού Ελληνισμού. Αλλά πώς δημιουργήθηκε ο θρύλος της Σουμελά.

Πώς ιδρύθηκε, πώς αναπτύχθηκε και πώς έφτασε να αποτελεί σύμβολο των ορθοδόξων χριστιανών που κατάγονται ή ζουν στον Πόντο; Οι απαντήσεις, στις γραμμές που ακολουθούν.

H δημιουργία του ναού της Παναγίας της Σουμελά χάνεται στα βάθη του χρόνουκαι του μύθου. Σύμφωνα με μια διαδεδομένη παράδοση, το 386, οι μοναχοί Βαρνάβας και Σωφρόνιος, που κατάγονταν από την Αθήνα, έψαχναν τόπο για να ιδρύσουν τη μοναχική τους σκήτη. Ξεκίνησαν από την Αθήνα, πέρασαν από τα Μετέωρα, έφτασαν στη Χαλκιδική και, από τη Χερσόνησο του Αθω, ένας άγνωστος τούς πήρε με το καράβι του ώς τη Μαρώνεια. Εφτασαν πεζοπορώντας στην Κωνσταντινούπολη και, στη συνέχεια, ύστερα από περιπετειώδη, πολυήμερη πεζοπορία, έφτασαν στην Τραπεζούντα.

Εκεί είδαν σε όραμα την Παναγία, που τους είπε ότι προπορεύεται «στο όρος Μελά» και τους ζήτησε να την ακολουθήσουν. Πιστοί, συνέχισαν την πεζοπορία.

Ένα δειλινό, οι δύο πεζοπόροι έφτασαν στο χωριό Κουσπιδή, όπου τους φιλοξένησε στο σπίτι του κάποιος χωρικός. Η οικοδέσποινα τους σερβίρισε δείπνο με ψάρια και ψωμί. Οταν οι μοναχοί άκουσαν ότι τα ψάρια ήταν από τον ποταμό Πυξίτη που κατεβαίνει από το όρος Μελά, δεν έκρυψαν τη χαρά τους. Το όρος Μελά ήταν ο προορισμός που τους είχε φανερωθεί στο όραμα. Τώρα πια είχαν βάσιμες ελπίδες ότι πλησίαζε το τέλος της διαδρομής, που επανασχεδιάστηκε με... πυξίδα τον Πυξίτη ποταμό.

Υψόμετρο 1.063

Ο πόθος να φτάσουν ως την κορυφή εξουδετέρωνε την κοπιαστική πορεία. Την επόμενη μέρα, οι κατάκοποι μοναχοί ξύπνησαν σε υψόμετρο 1.063 από το κελάηδημα των πουλιών και έκθαμβοι αντίκρυσαν μια ψηλή κορυφή και γύρω της να πετούν χελιδόνια, που φώλιαζαν στο χείλος μιας σπηλιάς. Σε εκείνη τη σπηλιά, ο Βαρνάβας και ο Σωφρόνιος βρήκαν την εικόνα της Παναγίας της Αθηνιώτισσας που εθεωρείτο ότι την είχε φιλοτεχνήσει ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Σύμφωνα πάντα με την ίδια παράδοση, η εικόνα είχε μεταφερθεί από αγγέλους.

Οι μοναχοί Βαρνάβας και Σωφρόνιος έκτισαν με τη συμπαράσταση της γειτονικής Μονής Βαζελώνα κελί και στη συνέχεια σκαλιστή μέσα στο βουνό την εκκλησία της Παναγίας Σουμελά (Εις του Μελά- στου ΜελάΣουμελά). Το σοβαρό πρόβλημα της ύδρευσης του μοναστηριού λύθηκε, επίσης σύμφωνα με την παράδοση, κατά θαυματουργό τρόπο. Και οι σημερινοί ακόμη προσκυνητές μπορούν να δουν το νερό να αναβλύζει από έναν γρανιτένιο βράχο.

Το νερό αυτό θεωρείται αγιασμένο, πιστεύεται ότι έχει θεραπευτικές ιδιότητες κι η δοξασία αυτή είναι διαδεδομένη όχι μόνο στους χριστιανούς, αλλά και στους μουσουλμάνους, που ακόμη συνεχίζουν να το επισκέπτονται παρακαλώντας για το θαύμα της Παναγίας.

Η εικόνα διασώθηκε μέσα σε μια κρύπτη

H Μικρασιατική Καταστροφή και η ήττα, ο διωγμός και η προσφυγιά ήταν η μοίρα και της Μονής της Παναγίας Σουμελά, το 1922. Οι Τούρκοι με συστηματική έφοδο κατέστρεψαν, τότε, ολοσχερώς το μοναστήρι. Αφού πρώτα λήστεψαν όλα τα πολύτιμα αντικείμενα της μονής, στη συνέχεια πυρπόλησαν τις εγκαταστάσεις της. Οι μοναχοί αναγκάστηκαν να φύγουν. Το μόνο που πρόλαβαν ήταν να φτιάξουν κρυψώνα μέσα στο παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας για να τοποθετήσουν, με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ασφάλεια, την εικόνα της Παναγίας, το ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου και τον σταυρό του αυτοκράτορα της Τραπεζούντας Μανουήλ Κομνηνού- τα μεγαλύτερα σύμβολα εκ των κειμηλίων της μονής.

Χρειάστηκε να περάσουν μερικά χρόνια και, κυρίως, υπό τις ηγεσίες Ελευθερίου Βενιζέλου και Ισμέτ Ινονού, να επιχειρηθεί η ελληνοτουρκική προσέγγιση του 1930. Ο τούρκος πρωθυπουργός, ο οποίος είχε επισκεφθεί την Αθήνα προκειμένου να επιβεβαιωθεί η αλλαγή στις σχέσεις των δύο χωρών, δέχθηκε να μεταβεί στον Πόντο ελληνική αντιπροσωπεία προκειμένου να παραλάβει τα κρυμμένα σύμβολα της μονής. Αποφασίστηκε επικεφαλής της αποστολής να τεθεί ο Αμβρόσιος Σουμελιώτης, προϊστάμενος στην εκκλησία του Αγίου Θεράποντα της Τούμπας στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος είχε πληροφορηθεί από μοναχό που είχε καταφύγει στη Θεσσαλονίκη πώς θα προσπελάσει την κρύπτη με τα πολύτιμα κειμήλια. Ο Αμβρόσιος πήγε στον Πόντο, ξέθαψε τα τρία κειμήλια, τα έφερε στην Αθήνα τα παρέδωσε στον Χρύσανθο Φιλιππίδη, τελευταίο Μητροπολίτη Τραπεζούντας και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Αθηνών.

Η ιστορία και οι συμβολισμοί της εικόνας θεωρήθηκε ότι δεν είναι σωστό να γίνει μουσειακό αντικείμενο. Δέκα χρόνια θαμμένη και είκοσι χρόνια φυλακισμένη. Ετσι από το 1952 αρχίζει για το ποντιακό στοιχείο μία νέα περίοδος. Η ελλαδική ιστορία της Παναγίας Σουμελά.

Το 1951-1952 ύστερα από πρόταση του τότε προέδρου του σωματείου «Παναγία Σουμελά» Θεσσαλονίκης Φίλωνα Κτενίδη και το ενδιαφέρον μερικών προσωπικοτήτων ευλαβών χριστιανών, η εικόνα παραχωρήθηκε στο σωματείο το οποίο και άρχισε την ανιστόρηση της μονής σε ένα επίπεδο του Βερμίου πάνω από το χωριό Καστανιά. Η κοινότητα Καστανιάς είχε παραχωρήσει δωρεάν 500 στρέμματα για την ανέγερση του προσκυνήματος. Η «Αθηνιώτισσα» και η «Σουμελιώτισσα» γίνεται προσφυγομάνα και «Βερμιώτισσα».

Πλούτος και πνευματική λάμψη

Οι ιδρυτές του μοναστηριού διεύρυναν τον ζωτικό χώρο του πολύ σύντομα. Σε απόσταση 12 χιλιομέτρων, απέναντι από το χωριό Σκαλίτα, έχτισαν κατ΄ αρχάς τον ναό του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης. Και σε απόσταση δύο χιλιομέτρων το παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας (όπου το 1922, στη διάρκεια του διωγμού, οι μοναχοί είχαν κρύψει την εικόνα της Παναγίας, καθώς και ορισμένα πολύτιμα κειμήλια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας).

Η φήμη και ο πλούτος που σώρευσε η Μονή της Παναγίας Σουμελά την έκαναν πολύ σύντομα στόχο κλεφτών. Σε κάποια από αυτές τις επιδρομές λεηλατήθηκε από ληστές και, σύμφωνα πάντα με την παράδοση, καταστράφηκε, για να ανασυσταθεί από τον τραπεζούντιο Οσιο Χριστόφορο το 644.

Παρ΄ όλα αυτά, η μονή συνέχιζε να διευρύνει την επιρροή της και τη λάμψη της. Και στην πορεία του χρόνου, την προίκισαν με μεγάλη περιουσία και πολλά προνόμια, κτήματα, αναθήματα και κειμήλια οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου και αργότερα κυρίως οι αυτοκράτορες της Τραπεζούντας Ιωάννης Β΄ Κομνηνός (1285-1293), Αλέξιος Β΄ Κομνηνός (1293-1330), Βασίλειος Α΄ Κομνηνός (1332-1340).

Πολλά από τα προνόμια που χορήγησαν οι Κομνηνοί στη Μονή της Παναγίας Σουμελά επικυρώθηκαν και επεκτάθηκαν και την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με σουλτανικά φιρμάνια. Οι σουλτάνοι Βαγιαζήτ Β΄, Σελήμ Α΄, Μουράτ Γ΄, Σελήμ Β΄, Ιμπραήμ Α΄, Μωάμεθ Δ΄, Σουλεϊμάν Β΄, Μουσταφά Β΄, Αχμέτ Γ΄ αναφέρονται στους κώδικες της μονής ως ευεργέτες. Και οι σουλτάνοι είχαν πιστέψει στα θαύματα της Παναγίας. Ενδεικτική είναι η μαρτυρία του Σελήμ Α΄ που θεωρείται ότι θεραπεύτηκε από σοβαρή ασθένεια με τη βοήθεια του αγιάσματος της μονής.

Όλα αυτά τα χρόνια, εκτός από την εμβέλεια της μονής αυξανόταν και το κοινό που την επισκεπτόταν για προσκύνημα. Μέρος του κοινού αυτού, μετά το 1860, φιλοξενούνταν στον πανοραμικό τετραώροφο ξενώνα 72 δωματίων, που ανεγέρθηκε. Δημιουργήθηκαν επίσης και άλλοι λειτουργικοί χώροι για τις ανάγκες των προσκυνητών, καθώς και βιβλιοθήκη, με πολλά πολύτιμα έγγραφα και πολλά σημαντικά χειρόγραφα. Εκεί, το 1868, ο ερευνητής Σάββας Ιωαννίδης βρήκε το πρώτο ελληνικό χειρόγραφο της παραλογής του Διγενή Ακρίτα. Στα τέλη του 19ου αιώνα, γύρω από τη μονή οικοδομήθηκαν κι άλλοι μικροί ναοί αφιερωμένοι σε διάφορους αγίους.

Οι θρύλοι

Οι ληστές και τα Καμένα

Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΟΥΜΕΛΑ συχνά αντιμετώπιζε επιδρομές από αλλόπιστους ληστές. Σε μία τέτοια επιδρομή έπαθε μεγάλη ζημιά. Οι ληστές σκότωσαν μοναχούς, λεηλάτησαν τα αφιερώματα και άρπαξαν την Εικόνα για να μοιραστούν τα βαρύτιμα πετράδια και τον πλούτο των αφιερωμάτων. Επειδή δεν συμφωνούσαν στη μοιρασιά, αποφάσισαν να τη χωρίσουν σε τρία κομμάτια.

«Εμένα να μη με λογαριάστε» είπε ένας από τους τρεις και αποτραβήχτηκε. Οταν ένας από τους δύο σήκωσε το τσεκούρι για να μοιράσει την Εικόνα στα δύο μια βροντή ακούστηκε και μια αστραπή- κεραυνός άναψε το δάσος. Οι δύο ληστές εγκατέλειψαν την Εικόνα και έφυγαν τρομαγμένοι αλλά δεν πρόλαβαν να σωθούν. Κάηκαν ζωντανοί. Ο τρίτος, μετανιωμένος, έπεσε στα γόνατα και προσκύνησε την Εικόνα που βρέθηκε σε κοίλωμα βράχου κοντά στο αγίασμα. Το μέρος εκείνο που πήρε φωτιά ονομάστηκε «Καμένα» και ο ληστής που μετάνιωσε έγινε μοναχός και βοήθησε μαζί με άλλους καλογήρους να ξαναχτιστεί το μοναστήρι.

Ο σουλτάνος και ο ηγούμενος

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ τον ιστορικό Κωνσταντίνο Παπαρρηγόπουλο, ο Σουλτάνος Σελίμ Α΄ (1467-1520) περνούσε από την Τραπεζούντα με προορισμό τη Βαγδάτη, επικεφαλής μεγάλης στρατιάς, με στόχο μια γενικευμένη πολεμική σύρραξη με την Περσία. Σταμάτησε στη Μονή για να ξεκουραστεί και, για ένα βράδυ, δέχθηκε τις φιλόφρονες περιποιήσεις των μοναχών. Ο Σελήμ εντυπωσιάστηκε από την τάξη που επικρατούσε στη Μονή και ρώτησε τον ηγούμενο πώς καταφέρνουν και τα προλαβαίνουν όλα, ώστε τα πάντα να είναι στην εντέλεια. «Διότι δεν αναβάλλομε για το πρωί της αύριον την εργασίαν της εσπέρας της σήμερον», του απάντησε εκείνος.

Την επόμενη ημέρα, ο Σουλτάνος διέταξε να χαράξουν αυτό το απόφθεγμα, που τόσο τον εντυπωσίασε, στο αργυρένιο «ιμπρίκι» του νιπτήρα του, για να το χρησιμοποιεί ως οδηγό στην καθημερινότητά του. Οταν αργότερα έφτασε με τον στρατό του στα περίχωρα της Βαγδάτης, μπροστά στο ισχυρό φρούριο που έπρεπε να καταλάβει, τον επισκέφθηκε πρεσβεία των πολιορκουμένων. Οι Πέρσες του είπαν ότι η πόλη αποφάσισε να παραδοθεί την επαύριο και τον παρακάλεσαν να ανακόψει την πορεία του εκείνη τη μέρα.

«Αύριο», του είπαν, «θα μπορείς να μπεις νικητής, αφού η πόλη θα σου παραδοθεί, και να απολαύσεις τον θρίαμβό σου». Ομως ο Σελήμ οδηγούνταν πια από το ρητό του γέροντα της Μονής της Παναγίας Σουμελά.

Και δεν ανέκοψε την πορεία του. Η πόλη κατελήφθη την ίδια εκείνη μέρα. Για να πληροφορηθεί ότι, αν περίμενε όπως του ζήτησε η πρεσβεία των πολιορκουμένων, θα έφταναν σημαντικές δυνάμεις που αναμένονταν με αποτέλεσμα η κατάληψη της Βαγδάτης να γίνει αμφίβολη και, πάντως, σίγουρα πολύνεκρη.

Ένα προσκύνημα το 1911

Ο Σταύρος Κανονίδης, κάτοικος της ευρύτερης περιοχής της Τραπεζούντας, περιγράφει την επίσκεψή του στην Παναγία Σουμελά το 1911 με τα πόδια, όταν ήταν ακόμα παιδί, χωρίς την έγκριση των γονιών του. Το κείμενό του είναι από τις πλουσιότερες σωζόμενες περιγραφές του οδοιπορικού στη Μονή εκείνη την εποχή, όταν οι προσκυνητές έφταναν πεζοί.

«Ετούτα εδώ που θα ιστορήσω είναι μια υπόθεσις παρακοής. Και κάθε παρακοή έχει μαζί της, μέσα της, το σπέρμα της τιμωρίας. Το ότι εδώ η τιμωρία ήταν απαλή, το εξηγεί η ουσία της παρακοής που ήταν ευλαβής.

Για να πω την αλήθεια, μόνος μου εγώ δε θα το είχα επιχειρήσει αυτό που έγινε. Ούτε και θα μου περνούσε από το νου. Η σύλληψις ήταν του Γερίκα του Παπαναστάση και η δική μου αμαρτία το ότι δεν είχα τη δύναμη να αντισταθώ στον πειρασμό, που ήταν όμως μεγάλος. Αγκαλά, αν είχα με το πρώτο αρνηθεί, ούτε κι εκείνος θ΄ αποκοτούσε μοναχός του.

Ήταν παραμονές του ενηάμερου της Παναγίας. Οι μητέρες μας του Γερίκα και η δική μου και κόσμος πολύς από τη γειτονιά μας, που δεν είχαν πάγει στη μνήμη της Δεκαπενταύγουστο, συμφωνήσανε να πάνε τώρα στα ενηάμερα. Κι επήγαν όχι την προπαραμονή, αλλά τέσσερις μέρες πριν, όπως συνηθίζετο. Θα είχαν όλο τον καιρό να νηστέψουν, να εξομολογηθούνε, να μεταλάβουν. Τέλος θέρου ήταν κι αραίωναν κάπως οι σκληρές δουλειές του καλοκαιριού. Έτσι μπορούσε μια νοικοκυρά να ξεφύγει από τις καθημερινές λάτρες. Ξεκούραση ψυχής μαζί και σάρκας. Σοφό και το ότι είπαν να μη σύρουν κουτσούβελα και αμαρτίες από κοντά. Η μάνα μου μας τα εξήγησε όλα καλά πριν φύγει. Με είχε κιόλας πάει, τη χρόνια που πέρασε, μαζί της στο μοναστήρι, που με είχε ταμένον, από βαριά αρρώστια που είχα περάσει. Με χαρτζηλίκωσε με πενήντα παράδες, ένα καινούριο κέρμα των δέκα καπικίων, πράγμα σπουδαίο. Δεν μου συγχωρούνταν, λοιπόν, αυτό που έγινε. Έλα όμως που δεν ήταν το ίδιο και για τον Γερίκα, που τον έγελασαν, έλεγε, και ούτε το ήξερα πως θα πήγαιναν οι δικοί του. Και το έμαθε αφού έφυγαν.

Μίαν ολάκερη μέρα με κατηχούσε, για να μου πάρει το ναι. Δεν θα ήταν αλήθεια αν έλεγα πως δεν το ήθελα. Όποιος κάμει τρεις φορές το προσκύνημα στη Σουμελά, είναι σαν να πήγε μια φορά στον Αγιο Τάφο, έλεγαν οι γέροι. Κι εγώ το είχα κάμει μια φορά μονάχα. Με τρόμαζε όμως το τόλμημα. Και οι κίνδυνοι. Μοναχοί μας, χωρίς συντροφιά ηλικιωμένων ανθρώπων, είχα το φόβο πως δεν θα τα βγάζαμε πέρα με το καλό. Μια φορά τον περάσαμε τον δρόμο. Και ξέραμε πως εκεί, προς τα Καμένα, το μονοπάτι εδιχάλωνε σε ένα σημείο κι όλοι λέγανε πως ήταν εύκολο να μπερδευτεί κανείς εκεί και να χαθεί αν δεν είχε καλωσύνη. Και ο καλός καιρός στα μέρη εκείνα ήταν λαχείο. (...)

Δεν ξεκινήσαμε “σύννυχτα”, γιατί τον αγαπούσαμε κ΄ οι δύο μας τον αυγινό ύπνο. Δε βγήκε όμως ο ήλιος, όταν αφού σκαρφαλώσαμε “κοφτά” “ας τα Πλακία” αφήσαμε πίσω μας τα “Κώμια”, του “Κολέα” και ζυγώναμε στον “Καταρράκτη”. (...)

-Κρατείς λεπτά μαζί σου; Ρώτησε ο Γέρικας. Του είπα για τις πενήντα παράδες. Είχε κι εκείνος άλλες τριάντα. Μας φτάνανε. Το πολύ που θα μας χρειαζόντανε ήταν να πληρώσουμε κάναν Τούρκο τσομπάνη, αν χρειασθεί, να μας δείξει το μονοπάτι. (...)

Οι καλύβες του Μετζητιού ήσαν αδειανές. Της Αησιωτήρας, στις 6 Αυγούστου, τελειώνει ο θέρος στα τσαΐρια και τότες κατεβαίνουν από τα ψηλά οι ρωμάνες, κι οι βουκόλοι και τα γελάδια στα χαμηλά. Έτρεξα όμως να δω την καλύβα του παππού, το Χατζηφωτέικο, και σμίξαμε πάλι στη βρύση για να ξεδιψάσουμε, γιατί πολύ δρόμο από δω και πέρα δεν θα βρίσκαμε νερό. Τώρα το δρομάκι άνοιγε στο φρύδι του διάσελου μονότονο, ατελείωτο. Αφήκαμε δεξιά το Μυλοκοπείον, το νταμάρι όπου έκαβαν τις μυλόπετρες. Προσπεράσαμε τον Αηστοφόρο, λαραχανίτικο στανοτόπι.

Ενα κοπάδι, θα ήταν καμιά διακοσαριά πρόβατα, ερχόταν προς το μέρος μας. (...) Ηταν οι πρώτες ζωντανές ψυχές από τον Αεν-Ζαχαρέαν κι εδώθε που ανταμώναμε. Θα ήταν οι τελευταίες. Τούτη η σκέψη μας έκανε να πάρουμε γρήγορα γρήγορα την απόφαση να ρωτήσουμε για το δρόμο. Ο Γερίκας προχώρησε κι έπιασε κουβέντα. Κουβέντα είναι ένας λόγος. Το τι θα ρωτούσαμε το είχαμε μιλήσει όχι μια φορά στο δρόμο. Εξεσκονίσαμε τις λιγοστές απαραίτητες λέξεις που ξέραμε. Και δοκιμάσαμε να τις βάλουμε στην αράδα. Ετσι όπως τα μωρά.

- Μαριάμ ανά, γιολού.

Θα ρωτούσαμε το δρόμο της Παναγίας, κι αυτός θα καταλάβαινε. Κι αλήθεια, δε δυσκολεύτηκε να μπει στο νόημα αμέσως. Είδα ν΄ ανοίγει μεγάλα τα μάτια του. Ηταν απορία στο βλέμμα του και θαυμασμός, αλλά ήταν και φιλία. Πρόσχαρη παιδική ανταπόκριση.

Για το Μοναστήρι; Δεν έχουμε να περπατήσουμε πολύ ακόμα, ως εκεί που χωρίζει το μονοπάτι. (...)

Ανεβήκαμε τη μεγάλη πέτρινη σκάλα, με τα εξήντα στενά σκαλοπάτια της και φτάσαμε στην πύλη. Στη Σουμελά αν δεν δρασκελίσεις αυτή την πόρτα, ούτε βλέπεις, ούτε μαντεύεις τίποτα. Κι αφού μπεις θα κατέβεις άλλα εκατό παραπάνω από διπλάσια, ξύλινα ετούτα. Μόνο τότε θα αρχίσει να σου αποκαλύπτεται η πελώρια σπηλιά, όπου η ευλάβεια των γενεών δουλεύοντας με υπομονή και με αγάπη, πολλούς αιώνες, την έκανε ασκητήριο ψυχών και προσκύνημα λαών. Την γέμισε εκκλησίες και παρεκκλήσια και μελετητήρια και σκήτες. Την ζωγράφισε και την ωράισε και τα έβαλε όλα στην υπηρεσία της πνευματικότερης ανθρώπινης ανάγκης, της λατρείας του Θεού. Η Σουμελά είναι ένας πελώριος οικισμός, όπου τ΄ αχνάρια όλων των εποχών, από τότε που πρωτοστήθηκε, τα ξεχωρίζεις στην αδιάλειπτή τους συνέχεια. Θεμελιωμένος πάνω σε γκρεμό που κατηφορίζει δασωμένος προς την κοιλάδα που την μαντεύεις, δεν την βλέπεις... έχεις την εντύπωση πως μετεωρίζεσαι πάνω από κόσμο αλλοτινό. Τετραώροφο είναι τούτο το κτίσμα του κεντρικού ξενώνα.

Άλλο τόσο, όσο του ξενώνα το ύψος, πιάνει η πέτρινη θεμελίωση με τις αποθήκες του Μοναστηριού και δεν κατορθώνει όλο τούτο το ανθρώπινο κτίσμα να φτάσει στα μισά του ύψους της θεόρατης πύλης, που τελειώνει σε ένα ημιθόλιο, σαν τα γνώριμα του Αγίου Βήματος των Βυζαντινών μας εκκλησιών. Κάτω από αυτό το ημιθόλιο, σε μια αρμονική αταξία συνωθούνται κελιά, ξενώνες, καμπαναριά, εκκλησίες, προαύλια παλιά και νεότερα, όπου τις ημέρες του Δεκαπενταύγουστου βούιζαν σαν μελίσσια χιλιάδες ανθρώπων. »Στο κέντρο του ημιθόλιου, λίγο ψηλότερα από το επίπεδο του τελευταίου ορόφου των ξενώνων, ένα άλλο βαθύτερο άνοιγμα στην κοιλιά του βράχου σχηματίζει το καθολικό της Κοιμήσεως, που μονάχα η πρόσοψις και η γωνία του μεσημβρινού του κλήτους αντιπροσωπεύει ανθρώπινο κτίσμα. Όλη η ορoφή της δεύτερης τούτης σπηλιάς είναι ιστορημένη από τη μια άκρη ως την άλλη. Ιστορημένοι και οι κτιστοί τοίχοι μέσα κι όξω, όπως και όλη η εξωτερική επιφάνεια του κουβουκλίου του Αγίου Βήματος, που ξεβαίνει λίγο πλάγια, προς τα αριστερά της πρόσοψης, μικρό σαν κομψοτέχνημα, με τον μικρό του τρούλο και με την λεπτότητα των γραμμών και τη χάρη της Γοργοεπήκοης της Αθήνας.

Ο χρόνος, οι ομίχλες και οι καπνοί έχουν αδικήσει την πλούσια εικονογράφηση. Μικρός όσες φορές πήγαινα, με στεναχωρούσε πολύ η αδυναμία μου να τους εξηγώ τούτους τους σκοτεινούς τετράγωνους πίνακες στους τοίχους, ένοιωθα την ίδια αδυναμία και την ίδια περιέργεια που νοιώθει κανείς μπροστά σε βιβλίο, όπου τα γράμματα του είναι γνωστά, άγνωστες όμως οι λέξεις. Μεγάλος όμως δεν είχα την τύχη να τις ξαναδώ...».

Το κείμενο του Σταύρου Κανονίδη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ποντιακή Εστία», τχ. 484-488, 1951

Πηγή: Τα Νέα

Λειτουργία στην Παναγία Σουμελά, 87 χρόνια μετά

Η πρώτη Θεία Λειτουργία μετά 87 χρόνια θα τελεστεί φέτος τον Δεκαπενταύγουστο στο μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα του Πόντου, ύστερα από άδεια της τουρκικής κυβέρνησης. Την ιστορική μονή στον απόκρημνο βράχο του όρους Μελά αναμένεται να κατακλύσει πλήθος πιστών, κυρίως Ποντίων. Για τον λόγο αυτό έχουν ναυλωθεί ειδικές πτήσεις τσάρτερ από την Ελλάδα και τη Ρωσία, αλλά και λεωφορεία. Ομως, στην Πανηγυρική Λειτουργία, στην οποία θα προεξάρχει ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, θα παραστούν, για λόγους ασφαλείας, μόλις 500 πιστοί.

Χιλιάδες Πόντιοι από Ελλάδα και Ρωσία συρρέουν στην Τουρκία με όλα τα μέσα

Του Νίκου Παπαχρήστου

Tο 1923 η Παναγία Σουμελά σιώπησε. Από το Καθολικό της σταμάτησαν να ακούγονται ψαλμωδίες. Μοναχοί δεν υπήρχαν πια να αναπέμπουν δεήσεις. Το θυμίαμα έπαψε να ευωδιάζει στον τόπο που σχεδόν για 1.600 χρόνια αποτελούσε το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο του Πόντου. Το μοναστήρι έστεκε στον απόκρημνο βράχο, ένα άδειο κουφάρι, συλημένο και καμένο. Οι προσκυνητές του είχαν ξεριζωθεί. Την Κυριακή το πρωί, το Oρος Μελά θα πλημμυρίσει και πάλι από ορθόδοξους πιστούς. Στην ιστορική Μονή, που σήμερα λειτουργεί ως μουσείο, για μία μόνο ημέρα και έπειτα από άδεια της τουρκικής κυβέρνησης θα τελεστεί η πρώτη θεία λειτουργία ύστερα από 87 χρόνια.

Ειδικές πτήσεις

Κεντρικό πρόσωπο ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο οποίος θα προεξάρχει της πανηγυρικής θείας λειτουργίας. Ο Προκαθήμενος της Ορθοδοξίας θα πλαισιώνεται από χιλιάδες Ποντίους που καταφθάνουν ήδη στην Τραπεζούντα από κάθε γωνιά της Γης, για να ζήσουν από κοντά αυτήν την ιστορική στιγμή.

«Είναι η επιστροφή. Είναι η στιγμή που περίμενα για να κλείσω τα μάτια μου» θα πει η κυρία Ευρώπη, 90 ετών, η οποία θα ταξιδέψει μαζί με τους χιλιάδες Ποντίους στην Παναγία Σουμελά. Hδη έχουν δρομολογηθεί ειδικές πτήσεις τσάρτερ από την Ελλάδα και τη Ρωσία, ενώ ναυλώθηκαν λεωφορεία που θα μεταφέρουν πιστούς από τις δύο χώρες αλλά και από τη Γεωργία. Αξίζει να σημειωθεί ότι επειδή οι ξενοδοχειακές υποδομές στη Μάτσκα (Ματσούκα) και την Τραπεζούντα είναι περιορισμένες, οι προσκυνητές θα καταλύσουν σε γειτονικές πόλεις και κωμοπόλεις.

Ωστόσο δεν θα έχουν όλοι την ευκαιρία να ανέβουν στην Παναγία Σουμελά για τη θεία λειτουργία του Δεκαπενταύγουστου, αφού το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της γειτονικής χώρας έθεσε περιορισμό στον αριθμό των προσκυνητών που θα εισέλθουν -με πρόσκληση- στο Μοναστήρι, το οποίο σήμερα λειτουργεί ως μουσείο. Συγκεκριμένα μόνο 500 άτομα θα παρακολουθήσουν τη θεία λειτουργία που θα τελέσει ο Οικουμενικός Πατριάρχης στον αύλειο χώρο της Μονής. «Λόγοι προστασίας του μνημείου και ασφάλειας των προσκυνητών επέβαλαν αυτήν την απόφαση. Γι' αυτό και παρακαλούμε όλους τους επισκέπτες να μας διευκολύνουν» εξηγεί στην «Κ» στέλεχος των τοπικών αρχών ασφαλείας και υπενθυμίζει ότι «από εδώ και πέρα κάθε χρόνο θα γίνεται λειτουργία από τον Πατριάρχη».

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το Φανάρι θα χορηγήσει τις μισές προσκλήσεις σε προσκυνητές από τη Ρωσία και τις υπόλοιπες σε προσκυνητές από την Πόλη, την Ελλάδα και αλλού. Για τους χιλιάδες πιστούς που δεν θα καταφέρουν φέτος να προσεγγίσουν το Μοναστήρι, έχει προβλεφθεί να υπάρχει απευθείας τηλεοπτική αναμετάδοση της πατριαρχικής λειτουργίας σε γιγαντοοθόνη που θα τοποθετηθεί σε κοντινό υπαίθριο χώρο.

Ολα άρχισαν με την κρυφή δοξολογία το 1996

Παραμονή του Δεκαπενταύγουστου του 1996, στο αεροδρόμιο της Τραπεζούντας προσγειώθηκε ένα αεροπλάνο προερχόμενο από τη Θεσσαλονίκη και αποβίβασε 120 επιβάτες. Την ίδια ημέρα κατέπλευσε στο λιμάνι της πόλης ένα επιβατηγό πλοίο, μεταφέροντας από την Οδησσό εκατοντάδες Ρώσους ορθόδοξους χριστιανούς. Ολοι αυτοί αποτέλεσαν, με πρωτοβουλία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων (ΠΟΠΣ), στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα», την πρώτη οργανωμένη αποστολή πιστών, που αποβιβάζονταν στη Μαύρη Θάλασσα για να προσκυνήσουν στο «φυλακισμένο» μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά. Ανηφόρισαν, διασχίζοντας τη χαράδρα στις πλαγιές του όρους Μελά και εκεί στην είσοδο του μοναστηριού, ο μητροπολίτης Δράμας κ. Παύλος ετέλεσε στα κλεφτά την πρώτη δοξολογία.

Ανατρέχοντας σ’ εκείνο το τολμηρό προσκύνημα ο κ. Στ. Τανιμανίδης, πρόεδρος της ΠΟΠΣ τότε, θυμάται ότι οι ντόπιοι ήταν πολύ φιλικοί με τους εκδρομείς, σε αντίθεση με τον στρατό, την αστυνομία και τους Γκρίζους Λύκους που τους αντιμετώπισαν με καχυποψία και επιχείρησαν να ορθώσουν εμπόδια στην αποστολή. «Τι θέλει ο Ελληνας στην Τουρκία, έρχεται ως προσκυνητής, ως τουρίστας ή για να δημιουργήσει τη Δημοκρατία του Πόντου;», έγραψε χαρακτηριστικά τότε η εφημερίδα της Τραπεζούντας «Καραντενίζ».

Καθώς η Τουρκία επιχειρούσε ανοίγματα προς την Ευρώπη και είχε ανάγκη προβολής προς τη Δύση εικόνας σύγχρονου κράτους που ανέχεται τη θρησκευτική διαφορετικότητα, όλο και περισσότεροι πιστοί ανηφόριζαν τον Δεκαπενταύγουστο στο όρος Μελά, στην πλειοψηφία τους προερχόμενοι από τις Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Γι’ αυτούς ήταν πιο εύκολο, δεδομένης της τουρκικής καχυποψίας απέναντι στο Φανάρι και γενικότερα στους Ελληνες. Η ρωσική Εκκλησία και πίσω από αυτήν η εξωτερική πολιτική της Μόσχας ενθάρρυναν το ρεύμα καθόδου προς την Παναγία Σουμελά, προσβλέποντας στην εξάπλωση της μετασοβιετικής ρωσικής επιρροής στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας.

Σε αυτό το πνεύμα κινήθηκαν στο παρασκήνιο για την επαναλειτουργία της Παναγίας Σουμελά, ως ορθόδοξου χριστιανικού τόπου λατρείας και διά του βουλευτή της ρωσικής Δούμας και φίλου του Βλαντιμίρ Πούτιν, κ. Σαββίδη, επιχειρούσαν να δώσουν τον δικό τους τόνο στις εκδηλώσεις των τελευταίων χρόνων στη μονή. Μάλιστα μια περίοδο που οι σχέσεις του Φαναρίου με το Πατριαρχείο Μόσχας ήταν τεταμένες, οι Τούρκοι φέρονται να εκδήλωσαν την επιθυμία να δώσουν άδεια λειτουργίας στους Ρώσους προκειμένου να απομονώσουν το Φανάρι, αλλά και να ενισχύσουν το τουριστικό ρεύμα στην Τραπεζούντα.

Μολονότι δεν αμφισβητείται η με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ρωσική εμπλοκή, πηγές που γνωρίζουν άριστα το θέμα, πιστώνουν το άνοιγμα της Παναγίας Σουμελά στον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, ο οποίος αναδεικνύεται σε παίκτη στην πολιτική σκηνή της Τουρκίας, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την προετοιμασία της για την ένταξη στην Ε.Ε. Οι άοκνες προσπάθειές του καρποφόρησαν στα μέσα Ιουνίου, οπότε το υπουργείο Πολιτισμού της Τουρκίας απέστειλε στο Φανάρι έγγραφη άδεια για την τέλεση θείας λειτουργίας. Επ’ αυτού η πλευρά του κ. Σαββίδη μεταδίδει ότι ο ομογενής βουλευτής είχε παραλάβει την άδεια, μεταβαίνοντας ο ίδιος στην Αγκυρα ένα μήνα νωρίτερα. «Ανεξαρτήτως του αν ενδιαφέρθηκαν ή κινητοποιήθηκαν ενδεχομένως και κάποιοι άλλοι, ο Πατριάρχης ήταν αυτός που χειρίστηκε το ζήτημα, αυτός έβαλε τη σφραγίδα του στην ευτυχή κατάληξη», τόνισαν στην «Κ» οι ίδιες πηγές. Οσο για τη συμμετοχή στο συλλείτουργο του μητροπολίτη Βολοκολάνσκ κ. Ιλλαρίωνα, την αποδίδουν στις καλές, τον τελευταίο καιρό, σχέσεις Φαναρίου - Πατριαρχείου Μόσχας και όχι σε κάτι ευρύτερο.

Ταυτίστηκε με τον ποντιακό ελληνισμό

Για τους όπου γης Ποντίους, ένα προσκύνημα στην Παναγία Σουμελά στον Πόντο είναι στόχος ζωής, ένα όνειρο που πρέπει να εκπληρώσουν. Και αν δεν το καταφέρουν οι ίδιοι εν ζωή, δεσμεύουν «στο όνομα της φυλής» τούς νεότερους να το πράξουν.

«Λίγο χώμα από τον Πόντο» παραγγέλνουν αυτοί που μένουν πίσω σε όσους τυχερούς ξεκινούν για το προσκυνηματικό ταξίδι…

Μυθικό μοναστήρι για τον ποντιακό Ελληνισμό η Παναγία Σουμελά, άρχισε να χτίζεται στην πλαγιά του όρους Μελά επί αυτοκρατορίας Κομνηνών και η κατασκευή του ολοκληρώθηκε πριν από τον 19ο αιώνα για να στεγαστεί εκεί η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας, φιλοτεχνηθείσης από τον ευαγγελιστή Λουκά.

Η μονή ταυτίστηκε με τον Ελληνισμό της Μαύρης Θάλασσας και το 1922, με τον ξεριζωμό, λεηλατήθηκε από τους Τούρκους. Οι μοναχοί πρόλαβαν να κρύψουν θάβοντάς την σε μικρή απόσταση και να σώσουν τη θαυματουργή εικόνα, όπως επίσης και τα άλλα δύο πολύτιμα κειμήλια της μονής, το ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου και τον σταυρό του Εμμανουήλ Κομνηνού.

Εντεκα χρόνια μετά και συγκεκριμένα το 1933, με παρέμβαση του Ελευθερίου Βενιζέλου στον Ισμέτ Ινονού, δόθηκε άδεια μεταφοράς των κειμηλίων, που παρέμεναν θαμμένα χωρίς να το γνωρίζουν οι Τούρκοι, στην Ελλάδα όπου φιλοξενήθηκαν στο Βυζαντινό Μουσείο.

Εκεί η εικόνα παρέμεινε μέχρι το 1951, οπότε και μεταφέρθηκε στο νεόκτιστο Μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά στο Βέρμιο. Σαράντα χρόνια μετά, εκεί μεταφέρθηκαν και τα άλλα δύο κειμήλια.

Πίσω στον Πόντο, το μισοκατεστραμμένο Μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά εγκαταλείφθηκε επί πολλά χρόνια στην τύχη του και μόνο το 1974, όταν δειλά δειλά άρχισαν να το επισκέπτονται κάποιοι ξένοι τουρίστες και κρυπτοχριστιανοί του Πόντου, οι Αρχές τοποθέτησαν έναν φύλακα.

Αργότερα, με κονδύλια της UNESCO αναστηλώθηκε μεγάλο μέρος της μονής, αλλά σήμερα εμφανίζει αλλοιωμένη εικόνα καθώς έχουν απαλειφθεί, όχι τυχαία, βασικά θρησκευτικά και βυζαντινά χαρακτηριστικά του.

Για τον τουρκικό εθνικισμό, που στην Τραπεζούντα διαθέτει ισχυρά ερείσματα, το Μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά δεν είναι παρά ένα μισητό σύμβολο της ελληνικής παρουσίας στην περιοχή, η οποία ξεριζώθηκε βίαια.

Για την τουριστική βιομηχανία όμως, είναι μια σημαντική πηγή εσόδων, δεδομένου ότι το επισκέπτονται ετησίως περί τους τριακόσιους χιλιάδες ταξιδευτές, όχι μόνο Πόντιοι και ορθόδοξοι χριστιανοί, αλλά και άνθρωποι από κάθε γωνιά της Γης, δεδομένου του εκπληκτικού φυσικού κάλλους που το περιβάλλει.

Τα οφέλη της Άγκυρας από την απόφαση

H θεία λειτουργία που θα τελεστεί την Κυριακή στην ιστορική μονή του Πόντου αποτελεί την ενσάρκωση του ονείρου χιλιάδων Ποντίων. Χρειάστηκαν οι επίμονες και διακριτικές ενέργειες του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, ο οποίος τα τελευταία δύο χρόνια συζήτησε πολλές φορές γι’ αυτό το ενδεχόμενο με τον υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας Ερτουγρούλ Γκιουνάι. Αλλωστε τα προηγούμενα χρόνια ο κ.κ. Βαρθολομαίος είχε πετύχει την επαναλειτουργία των χριστιανικών ναών της Καππαδοκίας ανοίγοντας τον δρόμο για χιλιάδες Ελληνες προσκυνητές που ήθελαν να προσευχηθούν στον τόπο όπου έζησαν οι πρόγονοί τους. Παράλληλα, οι προσκυνηματικές επισκέψεις στη Μικρά Ασία βοήθησαν στην οικοδόμηση μιας νέας επικοινωνίας ανάμεσα σε πολίτες της Ελλάδας και της Τουρκίας, χριστιανούς και μουσουλμάνους, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό στην κατεύθυνση της προσέγγισης και της συνεργασίας των δύο χωρών, έτσι όπως αυτή εκδηλώθηκε ιδιαίτερα μετά τους σεισμούς του 1999. Η λειτουργική αναγέννηση της Παναγίας Σουμελά, έστω και για μία ημέρα τον χρόνο, δημιουργεί θετικές προοπτικές για την ενδυνάμωση του ρεύματος του θρησκευτικού τουρισμού και την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, κάτι που δεν ήταν δυνατόν να παραβλέψει η τουρκική κυβέρνηση. Παράλληλα, με την απόφασή της αυτή, στέλνει και ένα μήνυμα προς την Ευρώπη πως κάνει σοβαρές προσπάθειες στον τομέα των θρησκευτικών ελευθεριών και των μειονοτικών δικαιωμάτων. Δημιουργεί όμως και προσδοκίες, αφού εκκρεμεί το ζήτημα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, η αναγνώριση της νομικής προσωπικότητας του Πατριαρχείου και η αποδοχή εκ μέρους της Αγκυρας της οικουμενικότητας του αρχαιότερου θεσμού που υπάρχει στη γειτονική χώρα.

Όχι «στασίδι» σε πολιτικές και άλλες κορόνες

Του Σταυρου Tζιμα

Τα βλέμματα των απανταχού ορθοδόξων χριστιανών θα είναι στραμμένα μεθαύριο, Κυριακή του Δεκαπενταύγουστου, στην Τραπεζούντα της Μαύρης Θάλασσας. Ο κίνδυνος εκτροχιασμού του προσκυνήματος ωστόσο ελλοχεύει και το περσινό προηγούμενο, κατά το οποίο -με κορυφαίο τον χορό το νομάρχη Θεσσαλονίκης- ακραία στοιχεία επεχείρησαν να εκτρέψουν τη θρησκευτική τελετή σε συλλαλητήριο για τις αλησμόνητες πατρίδες, δεν πρέπει να επαναληφθεί.

Οι φόβοι επ’ αυτού εκφράζονται φέτος αυξημένοι και για έναν επιπλέον λόγο: η χώρα έχει εισέλθει σε τροχιά αυτοδιοικητικών εκλογών και κάποιοι ενδιαφερόμενοι, όπως αναφέρουν οι πληροφορίες, θα σπεύσουν στο προσκύνημα για να αδράξουν την ευκαιρία για «πατριωτικά φωτοστέφανα» που θα τους αποφέρουν ψήφους τον Νοέμβριο.

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, διαισθανόμενος τις καταστροφικές συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης για τις μακροχρόνιες και επίπονες προσπάθειες που καταβάλλει ώστε να επαναλειτουργήσουν ορθόδοξοι χριστιανικοί ναοί και τόποι λατρείας στη μουσουλμανική Τουρκία, μεταδίδει σε όλους τους τόνους ότι η τέλεση της θείας λειτουργίας στην Παναγία Σουμελά έχει χαρακτήρα καθαρά προσκυνηματικό και δεν έχουν θέση πολιτικές και άλλες παρόμοιες εκδηλώσεις.

Φέρεται μάλιστα να διεμήνυσε στον νομάρχη Θεσσαλονίκης την «επιθυμία» του να μην παραστεί στην τελετή και γι’ αυτό ο υπότροπος κ. Ψωμιάδης δεν θα μεταβεί στην Τραπεζούντα, μολονότι είχε προαναγγείλει τη συμμετοχή του στο ιστορικό προσκύνημα, καλώντας μάλιστα και απογόνους Ποντίων να του δώσουν ονόματα σφαγιασθέντων συγγενών τους για να τα μνημονεύσει ο κ.κ. Βαρθολομαίος! Προφανώς ο ηγέτης της Ορθόδοξης Εκκλησίας ξέρει πολύ καλά ότι ενδεχόμενη παρεκτροπή μπορεί να σημάνει πισωγύρισμα, αφού τίποτα δεν εμποδίζει την τουρκική κυβέρνηση να μην επιτρέψει του χρόνου, όχι μόνο στον ίδιο να λειτουργήσει, αλλά, με διάφορα προσχήματα, αυτό καθαυτό το προσκύνημα. Ετσι, συνιστά χαμηλούς τόνους και διατυπώνει δημόσια ευχές «να έχει συνέχεια» η φετινή, ιστορική για την Ορθοδοξία και τον ποντιακό Ελληνισμό, στιγμή.

Οι ίδιοι οι Πόντιοι, οι πιστοί που θα συμμετάσχουν στην ανάβαση την Κυριακή στο μοναστήρι-θρύλο, καλούνται να περιφρουρήσουν τον θρησκευτικό χαρακτήρα της εορτής, που αποτελεί μια κατάκτηση η οποία δεν πρέπει για πολλούς λόγους να χαθεί. Εντέλει είναι προτιμότερο να λειτουργήσει μια εκκλησία σε τόπους όπου ο χριστιανισμός πασχίζει να ξεμυτίσει από τα ερείπια και ο Ελληνισμός να μη σβήσει παντελώς από τις προαιώνιες εστίες του, από το να κερδίσουν κάποιοι επιζήμιοι «πατριώτες» μερικές καρέκλες στις δημαρχίες και τις περιφέρειες.

Πηγή: Καθημερινή

Βαρθολομαίος: Ο μωαμεθανικός πληθυσμός σέβεται τη γιορτή της Παναγίας

Συνέντευξη του Οικουμενικού Πατριάρχη στη «Σαμπάχ»

Την πεποίθησή του ότι ο μωαμεθανικός πληθυσμός της Τουρκίας δείχνει τον ίδιο σεβασμό με τους ορθοδόξους χριστιανούς προς την εορτή της Παναγίας, διατυπώνει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Σαμπάχ», που δημοσιεύεται την παραμονή της θείας λειτουργίας που θα τελεστεί στην ιστορική μονή Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα του Πόντου, 87 σχεδόν χρόνια μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και την παύση της λειτουργίας της μονής ως κέντρου χριστιανικής λατρείας.

«Στη μονή Σουμελά έδειξαν σεβασμό οι σουλτάνοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, συνεχίζοντας το σεβασμό που έδειξαν στο μοναστήρι οι προηγούμενοι χριστιανοί αυτοκράτορες», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Οικουμενικός Πατριάρχης στη μεγάλης κυκλοφορίας τουρκική εφημερίδα.

Πηγή: Καθημερινή