ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΙΣ ΕΣΤΙΕΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Η ιστορία της Μονής από το Βυζάντιο μέχρι σήμερα

Στη Σουμελά 88 χρόνια μετά

Τη Λειτουργία του Δεκαπενταύγουστου στην ιστορική Μονή της Παναγίας Σουμελά θα τελέσει ύστερα από 88 χρόνια ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κ. Βαρθολομαίος. Το μοναστήρι - κτισμένο σε μια απόκρημνη πλαγιά του όρους Μελά- συνδέθηκε με τις πιο ένδοξες στιγμές του Βυζαντίου, με την εικόνα που ο θρύλος αποδίδει την ιστόρησή της στον ευαγγελιστή Λουκά. Ηταν και παραμένει σύμβολο λατρείας του ποντιακού Ελληνισμού. «ΤΑ ΝΕΑ» παρουσιάζουν την ιστορία της ιστορικής Μονής.

Η ΠΡΩΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟ 1922

Η ανακοίνωση έγινε πριν από λίγες εβδομάδες, τον περασμένο Ιούνιο. Ο τούρκος υπουργός Πολιτισμού Ερτουγρούλ Γκιουνάι χορήγησε στο Φανάρι άδεια να μπορεί κάθε χρόνο να τελεί την ορθόδοξη θρησκευτική τελετή του Δεκαπενταύγουστου στη Μονή της Παναγίας Σουμελά, στην Τραπεζούντα.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, ο οποίος ήδη έχει εγκαινιάσει την επαναλειτουργία χριστιανικών εκκλησιών στην Καππαδοκία, διεκδικούσε πολύ καιρό τη δυνατότητα να τελεστεί λειτουργία στο ιστορικό μοναστήρι, το οποίο, μετά την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923, αν και έπαψε να είναι κύτταρο της λατρευτικής ζωής της ορθοδοξίας στην περιοχή, συνέχισε να συμβολίζει τις παραδόσεις των Ποντίων Ελλήνων που αναγκάστηκαν να πάρουν τον δρόμο της προσφυγιάς. Θα είναι η πρώτη φορά που ο Οικουμενικός Πατριάρχης θα προεξάρχει θρησκευτικής τελετής στη Σουμελά.

Η προοπτική να επαναλειτουργήσει η Παναγία Σουμελά έπειτα από 88 χρόνια έχει γεμίσει ενθουσιασμό το Πατριαρχείο, έστω κι αν η απόφαση οφείλεται σε σκοπιμότητες του τουρκικού κράτους (το γεγονός αφενός θα άρει τις όποιες αντιρρήσεις έχει ο δυτικός κόσμος για το αν η Τουρκία ευνοεί τις θρησκευτικές ελευθερίες, αφετέρου θα ενισχύσει το ρεύμα του θρησκευτικού τουρισμού στην ενδοχώρα, όπου υπάρχουν πολλά προσκυνήματα της Ορθόδοξίας).

Ε ξίσου ενθουσιώδεις είναι και οι Πόντιοι, που έχουν στενές σχέσεις με τις πατρογονικές εστίες, οι οποίοι ήδη έχουν αρχίσει να μεταβαίνουν στην περιοχή για να μετάσχουν στην τελετή που θεωρούν ιστορική. Εκτιμήσεις φέρουν τους επισκέπτες να ξεπερνούν τους 20.000. Ηδη η κίνηση στην Τραπεζούντα, την πιο κοντινή πόλη στη Μονή της Παναγίας Σουμελά, αλλά και στις γειτονικές Σαμψούντα και Ορντού, είναι αυξημένη. Π άντως, το Φανάρι κρατά χαμηλούς τόνους και συστήνει ηρεμία και σεβασμό στους κανόνες της φιλοξενίας. Σε παρόμοιες τελετές υπάρχει πάντοτε ο φόβος ακραίες πολιτικές δυνάμεις να προσπαθήσουν να προσεταιρισθούν ίδια οφέλη στο όνομα εθνικιστικών παθών με κίνδυνο να αμαυρωθεί η ατμόσφαιρα κατάνυξης που προϋποθέτουν οι θρησκευτικές γιορτές.

Ο νομάρχης της Τραπεζούντας, Ρετζέπ Κιχζιλτζίκ, από την πλευρά του, τόνισε ότι οι αρχές θα καταβάλουν κάθε προσπάθεια για την ασφαλή παραμονή των ορθόδοξων προσκυνητών στην Τουρκία. Μάλιστα, παρά τη νομοθεσία που απαγορεύει την εκτός ναών κυκλοφορία ιερέων όλων των θρησκειών με ιερατική στολή (εκτός των αρχηγών τους), οι ορθόδοξοι ιερείς που θα φτάσουν στην Τραπεζούντα για τη Θεία Λειτουργία θα μπορέσουν να μείνουν με τις στολές τους καθ΄ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

Κ αθώς το προσκύνημα συμπίπτει φέτος με το Ραμαζάνι, οι τουρκικές αρχές εξέφρασαν την ελπίδα ότι θα επιδειχθεί κατανόηση από την πλευρά των ορθόδοξων προσκυνητών και ζήτησαν να αποφύγουν τη λήψη τροφής ενώπιον κοινού, αλλά και τη χρήση εθνικιστικών συνθημάτων.

Αν και το Φανάρι κρατά χαμηλούς τόνους, η παρουσία του στην Παναγία Σουμελά είναι μεγίστης σημασίας για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την Ορθοδοξία και τον Ποντιακό Ελληνισμό.


ΠΗΓΕΣ

Πληροφορίες αντλήθηκαν από πολλές πηγές. Οι σημαντικότερες: Μαριάννας Κορομηλά (κείμενα), Λίζας Εβερτ, Ντόρας Μηναΐδη, Μαρίας Φακίδη, «Πόντος- Ανατολία, φωτογραφικό οδοιπορικό», Εκδ. Λούση Μπρατσιώτη, Αθήνα 1989 Στέφανος Π. Τανιμανίδης, «Σουμελά. Η πρόσφυξ Ποντία Παναγιά»,2 τόμοι, Εκδ. Μαλλιάρης- Παιδεία, Θεσσαλονίκη 2009. «ΤΑ ΝΕΑ» ευχαριστούν την Πανελλήνια Ενωση Ποντιακών Σωματείων για τη βοήθειά της καθώς και τον καθηγητή Γιώργο Κατσάγγελο για την παραχώρηση των φωτογραφιών.

Τα μυστικά του Πόντου

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η συγγραφέας Μαριάννα Κορομηλά ταξίδεψε στον Πόντο και στην Ανατολία καταγράφοντας την ταξιδιωτική εμπειρία της από τόπους συνυφασμένους με την πορεία του Ελληνισμού. Η καταγραφή της τεκμηριώθηκε φωτογραφικά από τρεις φωτογράφους, τη Λίζα Εβερτ, την Ντόρα Μηναΐδη και τη Μαρία Φακίδη, που επί πολλά χρόνια ταύτισαν τη δουλειά τους με την καταγραφή τόπων, στους οποίους έχει αφήσει έντονα τα ίχνη της η παρουσία ελληνικών πληθυσμών. Κείμενο και φωτογραφίες τυπώθηκαν σε ένα βιβλίο με τίτλο «Πόντος- Ανατολία», που κυκλοφόρησε το 1989 από τις Εκδόσεις Λούσης Μπρατζιώτη. Από εκείνη την καταγραφή φιλοξενούμε εκτεταμένα αποσπάσματα.

Aκολουθώντας τον κεντρικό δρόμο μέσα από το φαράγγι του ποταμού Πυξίτη, αφήσαμε 31 χιλιόμετρα πίσω μας την παραθαλάσσια Τραπεζούντα, περάσαμε από το βυζαντινό κεφαλοχώρι Δικαίσιμο κι ακολουθούμε τώρα τον ανατολικό παράδρομο που οδηγεί στη Μονή Σουμελά.

Τέσσερις ώρες χρειάζονταν οι προσκυνητές τα παλιά χρόνια για να καλύψουν τα 17 χιλιόμετρα από το Δικαίσιμο ώς τα πόδια του μοναστηριακού λόφου. Τέσσερις ώρες μέσα στα καταπληκτικά δάση που κρύβουν τον ουρανό και κρατούν το πούσι χαμηλά, ανάμεσα στη βρεγμένη γη, τις φτέρες και τα πυκνόφυλλα κλαδιά τους. Ακούς τα τρεχούμενα νερά γύρω, μα δεν τα βλέπεις. Περνάς τα φαράγγια που συγκλίνουν πάνω από το κεφάλι σου, μέσα στην αραιή ομίχλη.

Ανηφορίζουμε διασχίζοντας τις εκτάσεις που ανήκαν στο μοναστικό κράτος της Σουμελά, το «αυτοδέσποτον και αυτεξούσιον» καθώς το χαρακτηρίζουν οι Μεγαλοκομνηνοί στα πέντε χρυσόβουλλα που εξέδωσαν υπέρ της Μονής και το επιβεβαιώνουν τα σιγίλλια, με τα οποία ανανέωναν οι Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως τα προνόμιά της σε όλη τη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας. Τα πέντε-έξι υποστατικά, που βρίσκονται πάνω στο δρόμο, ήταν όλα εξαρτήματά της. Αποθήκες, μετόχια, εργαστήρια, υδρόμυλοι. Το «χωρίον» Δουβερά, το Κουσπίδιον, ο Άγιος Ιωάννης, όλα ανήκαν στο πελώριο κτήμα. Στα τέλη ακόμα του περασμένου αιώνα, η Μονή έλεγχε 15 οικισμούς στην περιοχή και όλα τα χωριά της Σάντας με τους 7.000 κατοίκους τους. (...)

Είναι σωστό να χρονολογήσουμε την ίδρυση της πολιτείας των ασκητών γύρω στο 1000, όταν πια και οι τελευταίοι Αραβες είχαν εγκαταλείψει το αρμενικό και το μικρασιατικό οροπέδιο κι ο ορεινός Πόντος δεν κινδύνευε από ληστρικές επιδρομές. Οι πόλεμοι είχαν σταματήσει και ο τόπος ηρέμησε για λίγο. (...)

Ενα χρυσόβουλλο έγγραφο που εξέδωσε ο Ιωάννης Β΄ (1280-1297) είναι η αρχαιότερη γραπτή μαρτυρία για τη Μονή. Εκεί περιγράφονται, με κάθε λεπτομέρεια, τα κτήματα και τα χωριά που της παραχωρεί κι αναφέρονται ονομαστικά οι σαράντα αρχηγοί των οικογενειών που θα δουλεύουν ως πάροικοι στα κτήματά της και θα φρουρούν τα περάσματα. (...) Το προνομιακό καθεστώς, τη μεγάλη περιουσία, την απαλλαγή από τους φόρους και την υπαγωγή της Μονής στη «βασιλική αυθεντία» διατήρησαν με σεβασμό και οι οθωμανοί κατακτητές μετά το 1461. Πέρα από τα πολιτικά κίνητρα αυτής της έγνοιας που είχε αποκτήσει, η Παναγία η Σουμελιώτισσα άγγιζε κάθε θεοφοβούμενο. (...)

Γύρω από τον τραπεζόσχημο λόφο

Το συγκρότημα των Ποντικών Αλπεων (Κara Deniz Daglari) καταλαμβάνει ολόκληρο τον Ανατολικό Πόντο, αναπτύσσεται παράλληλα στη θάλασσα και εκτείνεται σε μήκος 550 χιλιομέτρων. Αυτές οι δασοσκεπείς πλαγιές ανεβαίνουν απότομα ώς τις ψηλότερες βορινές κορυφές που φτάνουν στα 2.510, τα 3.063, τα 3.937 μέτρα. Εδώ σταματούνε και τα σύννεφα που έρχονται από τη θάλασσα. Οι νότιες πλαγιές των Αλπεων, αυτές που αντικρύζουν το αρμενικό οροπέδιο, είναι γυμνές.

Ο ποταμός Πυξίτης (Ρiskala Dere), ένας από τους δεκάδες ποταμούς που μαζεύουν τα νερά της βροχής, τα λειωμένα χιόνια και τους πάγους, κατεβαίνει προς τη θάλασσα χαρακώνοντας κάθετα το εντυπωσιακότατο βουνό, το οποίο οι αρχαίοι ονόμαζαν Παρυάδρη. Πάνω από τα 2.000 μέτρα ο χειμώνας διαρκεί οκτώ- εννιά μήνες.

Το καλοκαίρι όμως το φρεσκότατο παχύ χορτάρι καταυγάζει δροσιά. Λαμποκοπά το ζωηρό πράσινο χρώμα του και αντανακλά τη διαύγεια του καθάριου πρωινού ουρανού. Η καταιγίδα φτάνει αργά, λίγο μετά το μεσημέρι.

Η βλάστηση

Κάτω από τα θερινά βοσκοτόπια, από τα 2.000 ώς τα 1.200 μέτρα, τα πυκνά ελατοδάση και η μαύρη πεύκη κρύβουν τον ουρανό κι εμποδίζουν το φως να φτάσει μέχρι τις φτέρες που σκεπάζουν την υγρή γη. (...) Κάτω από τα 1.200 μέτρα, τα κωνοφόρα παραχωρούν τη θέση τους στα πλατύφυλλα και στα οπωροφόρα.

Κρανιές, βαλανιδιές και δρυοδάση, καρπίνοι, κλήθρες, πλατάνια και άγριες βερικοκιές, φτελιές, σφεντάμια, κερασιές και καστανιές, καρυδιές και φουντουκιές φτάνουν ώς το κύμα.

Εδώ, δυτικά των εκβολών του Πυξίτη, ένας επιμήκης λόφος ξεχωρίζει από τα γύρω πρόβουνα και κατεβαίνει ώς τη θάλασσα σχηματίζοντας τρεις τραπεζοειδείς ταράτσες. Δύο χείμαρροι, που έρχονται από το βουνό, ακολουθούν τις μακριές πλευρές του λόφου και χύνονται στη θάλασσα. Ετσι δημιουργούνται δύο βαθιές χαράδρες που αποτελούν τη φυσική οχύρωση του στενόμακρου υψώματος. Πίσω, το βουνό είναι απροσπέλαστο. Μπροστά, ανοίγεται η σκοτεινή θάλασσα.

Αυτόν τον γερά οχυρωμένο τραπεζόσχημο λόφο διάλεξαν οι Σινωπείς για να χτίσουν τη νέα τους αποικία στον Ανατολικό Πόντο, τον 7ο π.Χ. αιώνα.

Στ΄ ανατολικά, ένας πολύ χαμηλότερος λόφος προβάλλει στη θάλασσα και προστατεύει από τους δυτικούς ανέμους τον όρμο του Δαφνούντα.

Εδώ συγκέντρωναν κι από δω φόρτωναν οι Σινωπείς τις πρώτες ύλες που έστελναν στο Αιγαίο. Μεταλλεύματα και ξυλεία. (...)

Η απομόνωση

Aν ο κάθε τόπος κρύβει ένα μυστικό για την κατανόηση της σημασίας του μέσα στο χρόνο, τότε η γεωπολιτική απομόνωση του Πόντου, σε συνδυασμό με τη στρατηγική του θέση, είναι ο μόνος ασφαλής δρόμος για τη γνωριμία του χώρου και της ιστορίας του.

Οι δυσμενείς όμως γεωφυσικές συνθήκες, που αποκόβουν αυτό το κομμάτι της βορινής Μικράς Ασίας από την άμεση και την ευρύτερη περιφέρειά του, καταργούν την ύψιστη στρατηγική του σημασία και αναιρούν το παραπάνω αξίωμα. (...)

Το κλειδί για την αποκάλυψη του μυστικού που βαστά αυτός ο χώρος είναι η δυναμική παρέμβαση των Ελλήνων στη γεωγραφική πραγματικότητα, ο διαρκής αγώνας για την τιθάσευση των στοιχείων της φύσης, ο ανεξάντλητος πλούτος της ψυχής τους που αντιτάχθηκε στο μοιραίο και ανέτρεψε τα αναπόφευκτα ιστορικά δεδομένα κυριαρχώντας, οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά, στην ιστορία ενός τόπου που βρίσκεται πέρα από τα φυσικά όρια της ελληνικής ακτίνας επιρροής. (...)

Ανατολικός Πόντος ονομάζεται η ορεινότατη περιοχή ανατολικά της αρχαίας Αμισού (Samsun) και της πεδιάδας που σχηματίζουν οι ποταμοί Αλυς (Κizil Ιrmak) και Ιρις (Υesil Ιrmak) ώς τα σύνορα της Τουρκίας με τη Γεωργία.

Τα κειμήλια και οι αρχαιοκάπηλοι

Βρισκόμαστε στον προστατευμένο εθνικό δρυμό Μaryemana, που φυλάσσεται από τη δασική υπηρεσία της Τουρκίας. Ο πρώτος φύλακας αρχαιοτήτων τοποθετήθηκε εδώ το 1972, όταν η καταστροφή είχε πια ολοκληρωθεί.

Ανηφορίζουμε τώρα τον σκληρό δρόμο της εθνικής αυτογνωσίας. Είναι νωρίς το πρωί μιας καλοκαιρινής μέρας. Στάζουν δροσιά τα δέντρα, γλιστρούν τα φύλλα στο δασικό μονοπάτι, η βοή του ποταμού Παναγία που τρέχει στο βάθος του φαραγγιού κι αντιλαλεί, όσο ανεβαίνεις, είναι ο μοναδικός ήχος που σε συνδέει με το παρελθόν... Φεβρουάριος του 1923. Οι τελευταίοι μοναχοί εγκαταλείπουν μέσα στη νύχτα το μοναστήρι και φεύγουν για να σωθούν στην Τραπεζούντα. Ο ιερός χώρος έγινε το κρησφύγετο των λαθρεμπόρων. Η πυρκαγιά του 1930 αποτελείωσε το ιερόσυλο έργο των αρχαιοκαπήλων και των τυμβωρύχων.

Ψιλοβρέχει. Πάνω από το κεφάλι μας κρέμεται ο τετραώροφος ξενώνας της Μονής... «Θλίψις γαρ έχει με, σκέπην ου κέκτημαι, ουδέ πού προσφύγω ο άθλιος, πάντοθεν πολεμούμενος». Εξήντα τέσσερα σκαλιά στον γκρεμό οδηγούν στην είσοδο. Από δω φαίνεται ολόκληρος ο εσωτερικός χώρος. Αυτό το ξεπατωμένο ερείπιο υπήρξε το θρησκευτικό και πνευματικό κέντρο όλων των ορθοδόξων της Μαύρης Θάλασσας, ελληνοφώνων και μη. Από δω έφευγαν οι ιεραπόστολοι για τον Καύκασο και τη Ρωσία κι εδώ κατέφθαναν τα πλούσια δοσίματα των ηγεμόνων της Ουγγροβλαχίας. Εδώ αναβίωσε η βυζαντινή λαμπρότητα, όταν επαναλειτούργησαν τα μεταλλεία της Αργυρουπόλεως, κι εδώ δούλευαν οι πόντιοι αγιογράφοι του 18ου αιώνα. Ο Σάββας από την Οινόη, ο ιεροδιάκονος Ιερόθεος. Από δω έφυγαν οι 67 χειρόγραφοι κώδικες και τα 150 βιβλία που βρίσκονται στο Μουσείο της Αγκυρας. Κι εδώ ξαναγύρισε το 1930 ο καλόγερος Αμβρόσιος ο Σουμελιώτης για να ανοίξει την κρύπτη στο μετόχι της Αγίας Βαρβάρας και να πάρει, με την άδεια του πρωθυπουργού Ισμέτ Ινονού, τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, το Ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου και τον Σταυρό με το Τίμιο Ξύλο να τα πάει πίσω στους πρόσφυγες στη Μακεδονία. Γιατί... «παραμυθίαν ουκ έχω πλην σου, Δέσποινα του κόσμου» και η ξενιτιά είναι καημός πολύ μεγάλος.

Τον καιρό των Βυζαντινών

Η μεταφορά της ρωμαϊκής πρωτεύουσας, από τις όχθες του Τίβερη στην έξοδο της Μαύρης Θάλασσας, άλλαξε την πορεία της ιστορίας ολόκληρης της Αυτοκρατορίας, έδωσε νέα ώθηση στον Ελληνισμό της Ανατολής και ευνόησε ιδιαίτερα τις παλαιές ελληνικές αποικίες στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας. (...)

Με την ίδρυση της Επισκοπής Τραπεζούντος τον 5ο αιώνα, την ανέγερση εκκλησιών, την ανοικοδόμηση των τειχών και τα απαραίτητα έργα υποδομής που έγιναν για τον στρατωνισμό της 1ης Ποντικής Λεγεώνος, η πρωτοχριστιανική Τραπεζούντα αναδιοργανώθηκε και το λιμάνι του Δαφνούντα ξαναζωντάνεψε. (...) Σ΄ αυτόν τον νευραλγικό δρόμο κατέληγε ο μεγάλος δρόμος της Ανατολής κι από δω έφευγαν τα καράβια για την Κωνσταντινούπολη. (...)

Πλούτος, ζωηρή κίνηση και αύξηση του πληθυσμού είναι τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την Τραπεζούντα στις αρχές του 6ου αιώνα, όταν ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός χρηματοδότησε την κατασκευή του μεγάλου υδραγωγείου του Αγίου Ευγενίου. Η επιδείνωση όμως των τεταμένων σχέσεων με το Σασσανιδικό Βασίλειο των Περσών, οι συνεχείς παραβιάσεις της ειρήνης, τα μεθοριακά επεισόδια, οι λεηλασίες και το συχνό κλείσιμο των συνόρων είχαν δημιουργήσει τεράστια προβλήματα.

Το εκτεταμένο αρμενικό οροπέδιο είχε μετατραπεί σε θέατρο μόνιμου πολέμου. Οι Πέρσες βέβαια ποτέ δεν τόλμησαν να μπούνε στα βουνά για να φτάσουν στην Τραπεζούντα. Αλλά ο δρόμος που έφερνε το μετάξι από την Ανατολή έπαψε να λειτουργεί. (...) Η Τραπεζούντα έχασε την εμπορική σημασία της. Διατήρησε όμως τον έλεγχο του ορεινού δρόμου που οδηγούσε στα περσοκρατούμενα εδάφη.

Η καλλίστη των πόλεων

Τραπεζούς η πόλις, εν τη εώα πασών αρίστη, που σημαίνει η καλύτερη της Ανατολής. Αυτός είναι ο χαρακτηρισμός της Τραπεζούντας (τουρκικά, Τrapzon) τα χρόνια της μεγάλης εμπορικής και οικονομικής της ακμής στη βυζαντινή εποχή. Σήμερα, η πόλη, που βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα της Τουρκίας και ακόμα θεωρείται σημαντικό λιμάνι στη Μαύρη Θάλασσα, αριθμεί περί τους 250.000 κατοίκους. Η ιστορική Μονή της Παναγίας Σουμελά βρίσκεται σε απόσταση 36 χιλιομέτρων.

Αποικία της Σινώπης από τον 7ο αι. π.Χ., σταυροδρόμι εμπορικών δρόμων διά ξηράς και θαλάσσης, πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας της Νικαίας μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 από τους Σταυροφόρους, ορμητήριο των στρατευμάτων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, κέντρο διοικητικής περιφέρειας, μεγάλο αστικό και πολιτιστικό κέντρο του Ελληνισμού του Πόντου ώς τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών που ακολούθησε, η Τραπεζούντα με τη διαχρονική ακμή της γέννησε πολλούς θρύλους με πρωταγωνιστές ένδοξους αυτοκράτορες, λόγιους και σοφούς, ήρωες που πολέμησαν σαν λιοντάρια, αγίους και μάρτυρες.

Η Τραπεζούντα αναδείχθηκε σε σημαντικό οικονομικό και εμπορικό κέντρο λόγω κυρίως της γεωγραφικής της θέσης, με σημαντική αρχιτεκτονική και λαμπρό πολιτισμό. Η έρευνα μαρτυρά μια πόλη περιτειχισμένη και ισχυρή, έτοιμη να απαντήσει σε κάθε είδους εξωτερική απειλή, ο πολεοδομικός ιστός την εσωτερική οργάνωση της κοινωνίας, ενώ τα μνημεία της, έργα υψηλής αισθητικής και προϊόντα γόνιμης συνομιλίας διαφορετικών καλλιτεχνικών παραδόσεων, δικαιολογούν τον τίτλο «η καλλίστη των πόλεων» που της δόθηκε ήδη τον 11ο αιώνα από τον Πατριάρχη Ιωάννη Η΄ Ξιφιλίνο.

Αποικία της Σινώπης από τον 7ο αι. π.Χ., σταυροδρόμι εμπορικών δρόμων, πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας της Νικαίας, μεγάλο αστικό και πολιτιστικό κέντρο του Ελληνισμού.

Δεκαέξι αιώνες στην «αγκαλιά» του όρους Μελά

Της Φωτεινής Στεφανοπούλου
Φωτογραφίες Γιώργος Κατσάγγελος, καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ.

Η θαυμαστή ιστορία της Μονής της Παναγίας Σουμελά, στην περιοχή της Τραπεζούντας, στον Πόντο, είναι θεμελιωμένη σε ακατάλυτους θρύλους και σε βαθιά πίστη. Η Μονή έζησε αιώνες δόξας αλλά από το 1922, απαγορευόταν να γίνουν θρησκευτικές τελετές. Η συνθήκη αυτή αλλάζει 88 χρόνια μετά. Δεκαέξι αιώνες το πασίγνωστο χριστιανικό ορθόδοξο Μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά, κοντά στην Τραπεζούντα, είναι το σύμβολο του Ποντιακού Ελληνισμού. Αλλά πώς δημιουργήθηκε ο θρύλος της Σουμελά.

Πώς ιδρύθηκε, πώς αναπτύχθηκε και πώς έφτασε να αποτελεί σύμβολο των ορθοδόξων χριστιανών που κατάγονται ή ζουν στον Πόντο; Οι απαντήσεις, στις γραμμές που ακολουθούν.

H δημιουργία του ναού της Παναγίας της Σουμελά χάνεται στα βάθη του χρόνουκαι του μύθου. Σύμφωνα με μια διαδεδομένη παράδοση, το 386, οι μοναχοί Βαρνάβας και Σωφρόνιος, που κατάγονταν από την Αθήνα, έψαχναν τόπο για να ιδρύσουν τη μοναχική τους σκήτη. Ξεκίνησαν από την Αθήνα, πέρασαν από τα Μετέωρα, έφτασαν στη Χαλκιδική και, από τη Χερσόνησο του Αθω, ένας άγνωστος τούς πήρε με το καράβι του ώς τη Μαρώνεια. Εφτασαν πεζοπορώντας στην Κωνσταντινούπολη και, στη συνέχεια, ύστερα από περιπετειώδη, πολυήμερη πεζοπορία, έφτασαν στην Τραπεζούντα.

Εκεί είδαν σε όραμα την Παναγία, που τους είπε ότι προπορεύεται «στο όρος Μελά» και τους ζήτησε να την ακολουθήσουν. Πιστοί, συνέχισαν την πεζοπορία.

Ένα δειλινό, οι δύο πεζοπόροι έφτασαν στο χωριό Κουσπιδή, όπου τους φιλοξένησε στο σπίτι του κάποιος χωρικός. Η οικοδέσποινα τους σερβίρισε δείπνο με ψάρια και ψωμί. Οταν οι μοναχοί άκουσαν ότι τα ψάρια ήταν από τον ποταμό Πυξίτη που κατεβαίνει από το όρος Μελά, δεν έκρυψαν τη χαρά τους. Το όρος Μελά ήταν ο προορισμός που τους είχε φανερωθεί στο όραμα. Τώρα πια είχαν βάσιμες ελπίδες ότι πλησίαζε το τέλος της διαδρομής, που επανασχεδιάστηκε με... πυξίδα τον Πυξίτη ποταμό.

Υψόμετρο 1.063

Ο πόθος να φτάσουν ως την κορυφή εξουδετέρωνε την κοπιαστική πορεία. Την επόμενη μέρα, οι κατάκοποι μοναχοί ξύπνησαν σε υψόμετρο 1.063 από το κελάηδημα των πουλιών και έκθαμβοι αντίκρυσαν μια ψηλή κορυφή και γύρω της να πετούν χελιδόνια, που φώλιαζαν στο χείλος μιας σπηλιάς. Σε εκείνη τη σπηλιά, ο Βαρνάβας και ο Σωφρόνιος βρήκαν την εικόνα της Παναγίας της Αθηνιώτισσας που εθεωρείτο ότι την είχε φιλοτεχνήσει ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Σύμφωνα πάντα με την ίδια παράδοση, η εικόνα είχε μεταφερθεί από αγγέλους.

Οι μοναχοί Βαρνάβας και Σωφρόνιος έκτισαν με τη συμπαράσταση της γειτονικής Μονής Βαζελώνα κελί και στη συνέχεια σκαλιστή μέσα στο βουνό την εκκλησία της Παναγίας Σουμελά (Εις του Μελά- στου ΜελάΣουμελά). Το σοβαρό πρόβλημα της ύδρευσης του μοναστηριού λύθηκε, επίσης σύμφωνα με την παράδοση, κατά θαυματουργό τρόπο. Και οι σημερινοί ακόμη προσκυνητές μπορούν να δουν το νερό να αναβλύζει από έναν γρανιτένιο βράχο.

Το νερό αυτό θεωρείται αγιασμένο, πιστεύεται ότι έχει θεραπευτικές ιδιότητες κι η δοξασία αυτή είναι διαδεδομένη όχι μόνο στους χριστιανούς, αλλά και στους μουσουλμάνους, που ακόμη συνεχίζουν να το επισκέπτονται παρακαλώντας για το θαύμα της Παναγίας.

Η εικόνα διασώθηκε μέσα σε μια κρύπτη

H Μικρασιατική Καταστροφή και η ήττα, ο διωγμός και η προσφυγιά ήταν η μοίρα και της Μονής της Παναγίας Σουμελά, το 1922. Οι Τούρκοι με συστηματική έφοδο κατέστρεψαν, τότε, ολοσχερώς το μοναστήρι. Αφού πρώτα λήστεψαν όλα τα πολύτιμα αντικείμενα της μονής, στη συνέχεια πυρπόλησαν τις εγκαταστάσεις της. Οι μοναχοί αναγκάστηκαν να φύγουν. Το μόνο που πρόλαβαν ήταν να φτιάξουν κρυψώνα μέσα στο παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας για να τοποθετήσουν, με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ασφάλεια, την εικόνα της Παναγίας, το ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου και τον σταυρό του αυτοκράτορα της Τραπεζούντας Μανουήλ Κομνηνού- τα μεγαλύτερα σύμβολα εκ των κειμηλίων της μονής.

Χρειάστηκε να περάσουν μερικά χρόνια και, κυρίως, υπό τις ηγεσίες Ελευθερίου Βενιζέλου και Ισμέτ Ινονού, να επιχειρηθεί η ελληνοτουρκική προσέγγιση του 1930. Ο τούρκος πρωθυπουργός, ο οποίος είχε επισκεφθεί την Αθήνα προκειμένου να επιβεβαιωθεί η αλλαγή στις σχέσεις των δύο χωρών, δέχθηκε να μεταβεί στον Πόντο ελληνική αντιπροσωπεία προκειμένου να παραλάβει τα κρυμμένα σύμβολα της μονής. Αποφασίστηκε επικεφαλής της αποστολής να τεθεί ο Αμβρόσιος Σουμελιώτης, προϊστάμενος στην εκκλησία του Αγίου Θεράποντα της Τούμπας στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος είχε πληροφορηθεί από μοναχό που είχε καταφύγει στη Θεσσαλονίκη πώς θα προσπελάσει την κρύπτη με τα πολύτιμα κειμήλια. Ο Αμβρόσιος πήγε στον Πόντο, ξέθαψε τα τρία κειμήλια, τα έφερε στην Αθήνα τα παρέδωσε στον Χρύσανθο Φιλιππίδη, τελευταίο Μητροπολίτη Τραπεζούντας και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Αθηνών.

Η ιστορία και οι συμβολισμοί της εικόνας θεωρήθηκε ότι δεν είναι σωστό να γίνει μουσειακό αντικείμενο. Δέκα χρόνια θαμμένη και είκοσι χρόνια φυλακισμένη. Ετσι από το 1952 αρχίζει για το ποντιακό στοιχείο μία νέα περίοδος. Η ελλαδική ιστορία της Παναγίας Σουμελά.

Το 1951-1952 ύστερα από πρόταση του τότε προέδρου του σωματείου «Παναγία Σουμελά» Θεσσαλονίκης Φίλωνα Κτενίδη και το ενδιαφέρον μερικών προσωπικοτήτων ευλαβών χριστιανών, η εικόνα παραχωρήθηκε στο σωματείο το οποίο και άρχισε την ανιστόρηση της μονής σε ένα επίπεδο του Βερμίου πάνω από το χωριό Καστανιά. Η κοινότητα Καστανιάς είχε παραχωρήσει δωρεάν 500 στρέμματα για την ανέγερση του προσκυνήματος. Η «Αθηνιώτισσα» και η «Σουμελιώτισσα» γίνεται προσφυγομάνα και «Βερμιώτισσα».

Πλούτος και πνευματική λάμψη

Οι ιδρυτές του μοναστηριού διεύρυναν τον ζωτικό χώρο του πολύ σύντομα. Σε απόσταση 12 χιλιομέτρων, απέναντι από το χωριό Σκαλίτα, έχτισαν κατ΄ αρχάς τον ναό του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης. Και σε απόσταση δύο χιλιομέτρων το παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας (όπου το 1922, στη διάρκεια του διωγμού, οι μοναχοί είχαν κρύψει την εικόνα της Παναγίας, καθώς και ορισμένα πολύτιμα κειμήλια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας).

Η φήμη και ο πλούτος που σώρευσε η Μονή της Παναγίας Σουμελά την έκαναν πολύ σύντομα στόχο κλεφτών. Σε κάποια από αυτές τις επιδρομές λεηλατήθηκε από ληστές και, σύμφωνα πάντα με την παράδοση, καταστράφηκε, για να ανασυσταθεί από τον τραπεζούντιο Οσιο Χριστόφορο το 644.

Παρ΄ όλα αυτά, η μονή συνέχιζε να διευρύνει την επιρροή της και τη λάμψη της. Και στην πορεία του χρόνου, την προίκισαν με μεγάλη περιουσία και πολλά προνόμια, κτήματα, αναθήματα και κειμήλια οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου και αργότερα κυρίως οι αυτοκράτορες της Τραπεζούντας Ιωάννης Β΄ Κομνηνός (1285-1293), Αλέξιος Β΄ Κομνηνός (1293-1330), Βασίλειος Α΄ Κομνηνός (1332-1340).

Πολλά από τα προνόμια που χορήγησαν οι Κομνηνοί στη Μονή της Παναγίας Σουμελά επικυρώθηκαν και επεκτάθηκαν και την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με σουλτανικά φιρμάνια. Οι σουλτάνοι Βαγιαζήτ Β΄, Σελήμ Α΄, Μουράτ Γ΄, Σελήμ Β΄, Ιμπραήμ Α΄, Μωάμεθ Δ΄, Σουλεϊμάν Β΄, Μουσταφά Β΄, Αχμέτ Γ΄ αναφέρονται στους κώδικες της μονής ως ευεργέτες. Και οι σουλτάνοι είχαν πιστέψει στα θαύματα της Παναγίας. Ενδεικτική είναι η μαρτυρία του Σελήμ Α΄ που θεωρείται ότι θεραπεύτηκε από σοβαρή ασθένεια με τη βοήθεια του αγιάσματος της μονής.

Όλα αυτά τα χρόνια, εκτός από την εμβέλεια της μονής αυξανόταν και το κοινό που την επισκεπτόταν για προσκύνημα. Μέρος του κοινού αυτού, μετά το 1860, φιλοξενούνταν στον πανοραμικό τετραώροφο ξενώνα 72 δωματίων, που ανεγέρθηκε. Δημιουργήθηκαν επίσης και άλλοι λειτουργικοί χώροι για τις ανάγκες των προσκυνητών, καθώς και βιβλιοθήκη, με πολλά πολύτιμα έγγραφα και πολλά σημαντικά χειρόγραφα. Εκεί, το 1868, ο ερευνητής Σάββας Ιωαννίδης βρήκε το πρώτο ελληνικό χειρόγραφο της παραλογής του Διγενή Ακρίτα. Στα τέλη του 19ου αιώνα, γύρω από τη μονή οικοδομήθηκαν κι άλλοι μικροί ναοί αφιερωμένοι σε διάφορους αγίους.

Οι θρύλοι

Οι ληστές και τα Καμένα

Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΟΥΜΕΛΑ συχνά αντιμετώπιζε επιδρομές από αλλόπιστους ληστές. Σε μία τέτοια επιδρομή έπαθε μεγάλη ζημιά. Οι ληστές σκότωσαν μοναχούς, λεηλάτησαν τα αφιερώματα και άρπαξαν την Εικόνα για να μοιραστούν τα βαρύτιμα πετράδια και τον πλούτο των αφιερωμάτων. Επειδή δεν συμφωνούσαν στη μοιρασιά, αποφάσισαν να τη χωρίσουν σε τρία κομμάτια.

«Εμένα να μη με λογαριάστε» είπε ένας από τους τρεις και αποτραβήχτηκε. Οταν ένας από τους δύο σήκωσε το τσεκούρι για να μοιράσει την Εικόνα στα δύο μια βροντή ακούστηκε και μια αστραπή- κεραυνός άναψε το δάσος. Οι δύο ληστές εγκατέλειψαν την Εικόνα και έφυγαν τρομαγμένοι αλλά δεν πρόλαβαν να σωθούν. Κάηκαν ζωντανοί. Ο τρίτος, μετανιωμένος, έπεσε στα γόνατα και προσκύνησε την Εικόνα που βρέθηκε σε κοίλωμα βράχου κοντά στο αγίασμα. Το μέρος εκείνο που πήρε φωτιά ονομάστηκε «Καμένα» και ο ληστής που μετάνιωσε έγινε μοναχός και βοήθησε μαζί με άλλους καλογήρους να ξαναχτιστεί το μοναστήρι.

Ο σουλτάνος και ο ηγούμενος

ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ τον ιστορικό Κωνσταντίνο Παπαρρηγόπουλο, ο Σουλτάνος Σελίμ Α΄ (1467-1520) περνούσε από την Τραπεζούντα με προορισμό τη Βαγδάτη, επικεφαλής μεγάλης στρατιάς, με στόχο μια γενικευμένη πολεμική σύρραξη με την Περσία. Σταμάτησε στη Μονή για να ξεκουραστεί και, για ένα βράδυ, δέχθηκε τις φιλόφρονες περιποιήσεις των μοναχών. Ο Σελήμ εντυπωσιάστηκε από την τάξη που επικρατούσε στη Μονή και ρώτησε τον ηγούμενο πώς καταφέρνουν και τα προλαβαίνουν όλα, ώστε τα πάντα να είναι στην εντέλεια. «Διότι δεν αναβάλλομε για το πρωί της αύριον την εργασίαν της εσπέρας της σήμερον», του απάντησε εκείνος.

Την επόμενη ημέρα, ο Σουλτάνος διέταξε να χαράξουν αυτό το απόφθεγμα, που τόσο τον εντυπωσίασε, στο αργυρένιο «ιμπρίκι» του νιπτήρα του, για να το χρησιμοποιεί ως οδηγό στην καθημερινότητά του. Οταν αργότερα έφτασε με τον στρατό του στα περίχωρα της Βαγδάτης, μπροστά στο ισχυρό φρούριο που έπρεπε να καταλάβει, τον επισκέφθηκε πρεσβεία των πολιορκουμένων. Οι Πέρσες του είπαν ότι η πόλη αποφάσισε να παραδοθεί την επαύριο και τον παρακάλεσαν να ανακόψει την πορεία του εκείνη τη μέρα.

«Αύριο», του είπαν, «θα μπορείς να μπεις νικητής, αφού η πόλη θα σου παραδοθεί, και να απολαύσεις τον θρίαμβό σου». Ομως ο Σελήμ οδηγούνταν πια από το ρητό του γέροντα της Μονής της Παναγίας Σουμελά.

Και δεν ανέκοψε την πορεία του. Η πόλη κατελήφθη την ίδια εκείνη μέρα. Για να πληροφορηθεί ότι, αν περίμενε όπως του ζήτησε η πρεσβεία των πολιορκουμένων, θα έφταναν σημαντικές δυνάμεις που αναμένονταν με αποτέλεσμα η κατάληψη της Βαγδάτης να γίνει αμφίβολη και, πάντως, σίγουρα πολύνεκρη.

Ένα προσκύνημα το 1911

Ο Σταύρος Κανονίδης, κάτοικος της ευρύτερης περιοχής της Τραπεζούντας, περιγράφει την επίσκεψή του στην Παναγία Σουμελά το 1911 με τα πόδια, όταν ήταν ακόμα παιδί, χωρίς την έγκριση των γονιών του. Το κείμενό του είναι από τις πλουσιότερες σωζόμενες περιγραφές του οδοιπορικού στη Μονή εκείνη την εποχή, όταν οι προσκυνητές έφταναν πεζοί.

«Ετούτα εδώ που θα ιστορήσω είναι μια υπόθεσις παρακοής. Και κάθε παρακοή έχει μαζί της, μέσα της, το σπέρμα της τιμωρίας. Το ότι εδώ η τιμωρία ήταν απαλή, το εξηγεί η ουσία της παρακοής που ήταν ευλαβής.

Για να πω την αλήθεια, μόνος μου εγώ δε θα το είχα επιχειρήσει αυτό που έγινε. Ούτε και θα μου περνούσε από το νου. Η σύλληψις ήταν του Γερίκα του Παπαναστάση και η δική μου αμαρτία το ότι δεν είχα τη δύναμη να αντισταθώ στον πειρασμό, που ήταν όμως μεγάλος. Αγκαλά, αν είχα με το πρώτο αρνηθεί, ούτε κι εκείνος θ΄ αποκοτούσε μοναχός του.

Ήταν παραμονές του ενηάμερου της Παναγίας. Οι μητέρες μας του Γερίκα και η δική μου και κόσμος πολύς από τη γειτονιά μας, που δεν είχαν πάγει στη μνήμη της Δεκαπενταύγουστο, συμφωνήσανε να πάνε τώρα στα ενηάμερα. Κι επήγαν όχι την προπαραμονή, αλλά τέσσερις μέρες πριν, όπως συνηθίζετο. Θα είχαν όλο τον καιρό να νηστέψουν, να εξομολογηθούνε, να μεταλάβουν. Τέλος θέρου ήταν κι αραίωναν κάπως οι σκληρές δουλειές του καλοκαιριού. Έτσι μπορούσε μια νοικοκυρά να ξεφύγει από τις καθημερινές λάτρες. Ξεκούραση ψυχής μαζί και σάρκας. Σοφό και το ότι είπαν να μη σύρουν κουτσούβελα και αμαρτίες από κοντά. Η μάνα μου μας τα εξήγησε όλα καλά πριν φύγει. Με είχε κιόλας πάει, τη χρόνια που πέρασε, μαζί της στο μοναστήρι, που με είχε ταμένον, από βαριά αρρώστια που είχα περάσει. Με χαρτζηλίκωσε με πενήντα παράδες, ένα καινούριο κέρμα των δέκα καπικίων, πράγμα σπουδαίο. Δεν μου συγχωρούνταν, λοιπόν, αυτό που έγινε. Έλα όμως που δεν ήταν το ίδιο και για τον Γερίκα, που τον έγελασαν, έλεγε, και ούτε το ήξερα πως θα πήγαιναν οι δικοί του. Και το έμαθε αφού έφυγαν.

Μίαν ολάκερη μέρα με κατηχούσε, για να μου πάρει το ναι. Δεν θα ήταν αλήθεια αν έλεγα πως δεν το ήθελα. Όποιος κάμει τρεις φορές το προσκύνημα στη Σουμελά, είναι σαν να πήγε μια φορά στον Αγιο Τάφο, έλεγαν οι γέροι. Κι εγώ το είχα κάμει μια φορά μονάχα. Με τρόμαζε όμως το τόλμημα. Και οι κίνδυνοι. Μοναχοί μας, χωρίς συντροφιά ηλικιωμένων ανθρώπων, είχα το φόβο πως δεν θα τα βγάζαμε πέρα με το καλό. Μια φορά τον περάσαμε τον δρόμο. Και ξέραμε πως εκεί, προς τα Καμένα, το μονοπάτι εδιχάλωνε σε ένα σημείο κι όλοι λέγανε πως ήταν εύκολο να μπερδευτεί κανείς εκεί και να χαθεί αν δεν είχε καλωσύνη. Και ο καλός καιρός στα μέρη εκείνα ήταν λαχείο. (...)

Δεν ξεκινήσαμε “σύννυχτα”, γιατί τον αγαπούσαμε κ΄ οι δύο μας τον αυγινό ύπνο. Δε βγήκε όμως ο ήλιος, όταν αφού σκαρφαλώσαμε “κοφτά” “ας τα Πλακία” αφήσαμε πίσω μας τα “Κώμια”, του “Κολέα” και ζυγώναμε στον “Καταρράκτη”. (...)

-Κρατείς λεπτά μαζί σου; Ρώτησε ο Γέρικας. Του είπα για τις πενήντα παράδες. Είχε κι εκείνος άλλες τριάντα. Μας φτάνανε. Το πολύ που θα μας χρειαζόντανε ήταν να πληρώσουμε κάναν Τούρκο τσομπάνη, αν χρειασθεί, να μας δείξει το μονοπάτι. (...)

Οι καλύβες του Μετζητιού ήσαν αδειανές. Της Αησιωτήρας, στις 6 Αυγούστου, τελειώνει ο θέρος στα τσαΐρια και τότες κατεβαίνουν από τα ψηλά οι ρωμάνες, κι οι βουκόλοι και τα γελάδια στα χαμηλά. Έτρεξα όμως να δω την καλύβα του παππού, το Χατζηφωτέικο, και σμίξαμε πάλι στη βρύση για να ξεδιψάσουμε, γιατί πολύ δρόμο από δω και πέρα δεν θα βρίσκαμε νερό. Τώρα το δρομάκι άνοιγε στο φρύδι του διάσελου μονότονο, ατελείωτο. Αφήκαμε δεξιά το Μυλοκοπείον, το νταμάρι όπου έκαβαν τις μυλόπετρες. Προσπεράσαμε τον Αηστοφόρο, λαραχανίτικο στανοτόπι.

Ενα κοπάδι, θα ήταν καμιά διακοσαριά πρόβατα, ερχόταν προς το μέρος μας. (...) Ηταν οι πρώτες ζωντανές ψυχές από τον Αεν-Ζαχαρέαν κι εδώθε που ανταμώναμε. Θα ήταν οι τελευταίες. Τούτη η σκέψη μας έκανε να πάρουμε γρήγορα γρήγορα την απόφαση να ρωτήσουμε για το δρόμο. Ο Γερίκας προχώρησε κι έπιασε κουβέντα. Κουβέντα είναι ένας λόγος. Το τι θα ρωτούσαμε το είχαμε μιλήσει όχι μια φορά στο δρόμο. Εξεσκονίσαμε τις λιγοστές απαραίτητες λέξεις που ξέραμε. Και δοκιμάσαμε να τις βάλουμε στην αράδα. Ετσι όπως τα μωρά.

- Μαριάμ ανά, γιολού.

Θα ρωτούσαμε το δρόμο της Παναγίας, κι αυτός θα καταλάβαινε. Κι αλήθεια, δε δυσκολεύτηκε να μπει στο νόημα αμέσως. Είδα ν΄ ανοίγει μεγάλα τα μάτια του. Ηταν απορία στο βλέμμα του και θαυμασμός, αλλά ήταν και φιλία. Πρόσχαρη παιδική ανταπόκριση.

Για το Μοναστήρι; Δεν έχουμε να περπατήσουμε πολύ ακόμα, ως εκεί που χωρίζει το μονοπάτι. (...)

Ανεβήκαμε τη μεγάλη πέτρινη σκάλα, με τα εξήντα στενά σκαλοπάτια της και φτάσαμε στην πύλη. Στη Σουμελά αν δεν δρασκελίσεις αυτή την πόρτα, ούτε βλέπεις, ούτε μαντεύεις τίποτα. Κι αφού μπεις θα κατέβεις άλλα εκατό παραπάνω από διπλάσια, ξύλινα ετούτα. Μόνο τότε θα αρχίσει να σου αποκαλύπτεται η πελώρια σπηλιά, όπου η ευλάβεια των γενεών δουλεύοντας με υπομονή και με αγάπη, πολλούς αιώνες, την έκανε ασκητήριο ψυχών και προσκύνημα λαών. Την γέμισε εκκλησίες και παρεκκλήσια και μελετητήρια και σκήτες. Την ζωγράφισε και την ωράισε και τα έβαλε όλα στην υπηρεσία της πνευματικότερης ανθρώπινης ανάγκης, της λατρείας του Θεού. Η Σουμελά είναι ένας πελώριος οικισμός, όπου τ΄ αχνάρια όλων των εποχών, από τότε που πρωτοστήθηκε, τα ξεχωρίζεις στην αδιάλειπτή τους συνέχεια. Θεμελιωμένος πάνω σε γκρεμό που κατηφορίζει δασωμένος προς την κοιλάδα που την μαντεύεις, δεν την βλέπεις... έχεις την εντύπωση πως μετεωρίζεσαι πάνω από κόσμο αλλοτινό. Τετραώροφο είναι τούτο το κτίσμα του κεντρικού ξενώνα.

Άλλο τόσο, όσο του ξενώνα το ύψος, πιάνει η πέτρινη θεμελίωση με τις αποθήκες του Μοναστηριού και δεν κατορθώνει όλο τούτο το ανθρώπινο κτίσμα να φτάσει στα μισά του ύψους της θεόρατης πύλης, που τελειώνει σε ένα ημιθόλιο, σαν τα γνώριμα του Αγίου Βήματος των Βυζαντινών μας εκκλησιών. Κάτω από αυτό το ημιθόλιο, σε μια αρμονική αταξία συνωθούνται κελιά, ξενώνες, καμπαναριά, εκκλησίες, προαύλια παλιά και νεότερα, όπου τις ημέρες του Δεκαπενταύγουστου βούιζαν σαν μελίσσια χιλιάδες ανθρώπων. »Στο κέντρο του ημιθόλιου, λίγο ψηλότερα από το επίπεδο του τελευταίου ορόφου των ξενώνων, ένα άλλο βαθύτερο άνοιγμα στην κοιλιά του βράχου σχηματίζει το καθολικό της Κοιμήσεως, που μονάχα η πρόσοψις και η γωνία του μεσημβρινού του κλήτους αντιπροσωπεύει ανθρώπινο κτίσμα. Όλη η ορoφή της δεύτερης τούτης σπηλιάς είναι ιστορημένη από τη μια άκρη ως την άλλη. Ιστορημένοι και οι κτιστοί τοίχοι μέσα κι όξω, όπως και όλη η εξωτερική επιφάνεια του κουβουκλίου του Αγίου Βήματος, που ξεβαίνει λίγο πλάγια, προς τα αριστερά της πρόσοψης, μικρό σαν κομψοτέχνημα, με τον μικρό του τρούλο και με την λεπτότητα των γραμμών και τη χάρη της Γοργοεπήκοης της Αθήνας.

Ο χρόνος, οι ομίχλες και οι καπνοί έχουν αδικήσει την πλούσια εικονογράφηση. Μικρός όσες φορές πήγαινα, με στεναχωρούσε πολύ η αδυναμία μου να τους εξηγώ τούτους τους σκοτεινούς τετράγωνους πίνακες στους τοίχους, ένοιωθα την ίδια αδυναμία και την ίδια περιέργεια που νοιώθει κανείς μπροστά σε βιβλίο, όπου τα γράμματα του είναι γνωστά, άγνωστες όμως οι λέξεις. Μεγάλος όμως δεν είχα την τύχη να τις ξαναδώ...».

Το κείμενο του Σταύρου Κανονίδη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Ποντιακή Εστία», τχ. 484-488, 1951

Πηγή: Τα Νέα

Λειτουργία στην Παναγία Σουμελά, 87 χρόνια μετά

Η πρώτη Θεία Λειτουργία μετά 87 χρόνια θα τελεστεί φέτος τον Δεκαπενταύγουστο στο μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα του Πόντου, ύστερα από άδεια της τουρκικής κυβέρνησης. Την ιστορική μονή στον απόκρημνο βράχο του όρους Μελά αναμένεται να κατακλύσει πλήθος πιστών, κυρίως Ποντίων. Για τον λόγο αυτό έχουν ναυλωθεί ειδικές πτήσεις τσάρτερ από την Ελλάδα και τη Ρωσία, αλλά και λεωφορεία. Ομως, στην Πανηγυρική Λειτουργία, στην οποία θα προεξάρχει ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, θα παραστούν, για λόγους ασφαλείας, μόλις 500 πιστοί.

Χιλιάδες Πόντιοι από Ελλάδα και Ρωσία συρρέουν στην Τουρκία με όλα τα μέσα

Του Νίκου Παπαχρήστου

Tο 1923 η Παναγία Σουμελά σιώπησε. Από το Καθολικό της σταμάτησαν να ακούγονται ψαλμωδίες. Μοναχοί δεν υπήρχαν πια να αναπέμπουν δεήσεις. Το θυμίαμα έπαψε να ευωδιάζει στον τόπο που σχεδόν για 1.600 χρόνια αποτελούσε το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο του Πόντου. Το μοναστήρι έστεκε στον απόκρημνο βράχο, ένα άδειο κουφάρι, συλημένο και καμένο. Οι προσκυνητές του είχαν ξεριζωθεί. Την Κυριακή το πρωί, το Oρος Μελά θα πλημμυρίσει και πάλι από ορθόδοξους πιστούς. Στην ιστορική Μονή, που σήμερα λειτουργεί ως μουσείο, για μία μόνο ημέρα και έπειτα από άδεια της τουρκικής κυβέρνησης θα τελεστεί η πρώτη θεία λειτουργία ύστερα από 87 χρόνια.

Ειδικές πτήσεις

Κεντρικό πρόσωπο ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο οποίος θα προεξάρχει της πανηγυρικής θείας λειτουργίας. Ο Προκαθήμενος της Ορθοδοξίας θα πλαισιώνεται από χιλιάδες Ποντίους που καταφθάνουν ήδη στην Τραπεζούντα από κάθε γωνιά της Γης, για να ζήσουν από κοντά αυτήν την ιστορική στιγμή.

«Είναι η επιστροφή. Είναι η στιγμή που περίμενα για να κλείσω τα μάτια μου» θα πει η κυρία Ευρώπη, 90 ετών, η οποία θα ταξιδέψει μαζί με τους χιλιάδες Ποντίους στην Παναγία Σουμελά. Hδη έχουν δρομολογηθεί ειδικές πτήσεις τσάρτερ από την Ελλάδα και τη Ρωσία, ενώ ναυλώθηκαν λεωφορεία που θα μεταφέρουν πιστούς από τις δύο χώρες αλλά και από τη Γεωργία. Αξίζει να σημειωθεί ότι επειδή οι ξενοδοχειακές υποδομές στη Μάτσκα (Ματσούκα) και την Τραπεζούντα είναι περιορισμένες, οι προσκυνητές θα καταλύσουν σε γειτονικές πόλεις και κωμοπόλεις.

Ωστόσο δεν θα έχουν όλοι την ευκαιρία να ανέβουν στην Παναγία Σουμελά για τη θεία λειτουργία του Δεκαπενταύγουστου, αφού το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της γειτονικής χώρας έθεσε περιορισμό στον αριθμό των προσκυνητών που θα εισέλθουν -με πρόσκληση- στο Μοναστήρι, το οποίο σήμερα λειτουργεί ως μουσείο. Συγκεκριμένα μόνο 500 άτομα θα παρακολουθήσουν τη θεία λειτουργία που θα τελέσει ο Οικουμενικός Πατριάρχης στον αύλειο χώρο της Μονής. «Λόγοι προστασίας του μνημείου και ασφάλειας των προσκυνητών επέβαλαν αυτήν την απόφαση. Γι' αυτό και παρακαλούμε όλους τους επισκέπτες να μας διευκολύνουν» εξηγεί στην «Κ» στέλεχος των τοπικών αρχών ασφαλείας και υπενθυμίζει ότι «από εδώ και πέρα κάθε χρόνο θα γίνεται λειτουργία από τον Πατριάρχη».

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το Φανάρι θα χορηγήσει τις μισές προσκλήσεις σε προσκυνητές από τη Ρωσία και τις υπόλοιπες σε προσκυνητές από την Πόλη, την Ελλάδα και αλλού. Για τους χιλιάδες πιστούς που δεν θα καταφέρουν φέτος να προσεγγίσουν το Μοναστήρι, έχει προβλεφθεί να υπάρχει απευθείας τηλεοπτική αναμετάδοση της πατριαρχικής λειτουργίας σε γιγαντοοθόνη που θα τοποθετηθεί σε κοντινό υπαίθριο χώρο.

Ολα άρχισαν με την κρυφή δοξολογία το 1996

Παραμονή του Δεκαπενταύγουστου του 1996, στο αεροδρόμιο της Τραπεζούντας προσγειώθηκε ένα αεροπλάνο προερχόμενο από τη Θεσσαλονίκη και αποβίβασε 120 επιβάτες. Την ίδια ημέρα κατέπλευσε στο λιμάνι της πόλης ένα επιβατηγό πλοίο, μεταφέροντας από την Οδησσό εκατοντάδες Ρώσους ορθόδοξους χριστιανούς. Ολοι αυτοί αποτέλεσαν, με πρωτοβουλία της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων (ΠΟΠΣ), στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «Θεσσαλονίκη Πολιτιστική Πρωτεύουσα», την πρώτη οργανωμένη αποστολή πιστών, που αποβιβάζονταν στη Μαύρη Θάλασσα για να προσκυνήσουν στο «φυλακισμένο» μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά. Ανηφόρισαν, διασχίζοντας τη χαράδρα στις πλαγιές του όρους Μελά και εκεί στην είσοδο του μοναστηριού, ο μητροπολίτης Δράμας κ. Παύλος ετέλεσε στα κλεφτά την πρώτη δοξολογία.

Ανατρέχοντας σ’ εκείνο το τολμηρό προσκύνημα ο κ. Στ. Τανιμανίδης, πρόεδρος της ΠΟΠΣ τότε, θυμάται ότι οι ντόπιοι ήταν πολύ φιλικοί με τους εκδρομείς, σε αντίθεση με τον στρατό, την αστυνομία και τους Γκρίζους Λύκους που τους αντιμετώπισαν με καχυποψία και επιχείρησαν να ορθώσουν εμπόδια στην αποστολή. «Τι θέλει ο Ελληνας στην Τουρκία, έρχεται ως προσκυνητής, ως τουρίστας ή για να δημιουργήσει τη Δημοκρατία του Πόντου;», έγραψε χαρακτηριστικά τότε η εφημερίδα της Τραπεζούντας «Καραντενίζ».

Καθώς η Τουρκία επιχειρούσε ανοίγματα προς την Ευρώπη και είχε ανάγκη προβολής προς τη Δύση εικόνας σύγχρονου κράτους που ανέχεται τη θρησκευτική διαφορετικότητα, όλο και περισσότεροι πιστοί ανηφόριζαν τον Δεκαπενταύγουστο στο όρος Μελά, στην πλειοψηφία τους προερχόμενοι από τις Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Γι’ αυτούς ήταν πιο εύκολο, δεδομένης της τουρκικής καχυποψίας απέναντι στο Φανάρι και γενικότερα στους Ελληνες. Η ρωσική Εκκλησία και πίσω από αυτήν η εξωτερική πολιτική της Μόσχας ενθάρρυναν το ρεύμα καθόδου προς την Παναγία Σουμελά, προσβλέποντας στην εξάπλωση της μετασοβιετικής ρωσικής επιρροής στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας.

Σε αυτό το πνεύμα κινήθηκαν στο παρασκήνιο για την επαναλειτουργία της Παναγίας Σουμελά, ως ορθόδοξου χριστιανικού τόπου λατρείας και διά του βουλευτή της ρωσικής Δούμας και φίλου του Βλαντιμίρ Πούτιν, κ. Σαββίδη, επιχειρούσαν να δώσουν τον δικό τους τόνο στις εκδηλώσεις των τελευταίων χρόνων στη μονή. Μάλιστα μια περίοδο που οι σχέσεις του Φαναρίου με το Πατριαρχείο Μόσχας ήταν τεταμένες, οι Τούρκοι φέρονται να εκδήλωσαν την επιθυμία να δώσουν άδεια λειτουργίας στους Ρώσους προκειμένου να απομονώσουν το Φανάρι, αλλά και να ενισχύσουν το τουριστικό ρεύμα στην Τραπεζούντα.

Μολονότι δεν αμφισβητείται η με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ρωσική εμπλοκή, πηγές που γνωρίζουν άριστα το θέμα, πιστώνουν το άνοιγμα της Παναγίας Σουμελά στον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, ο οποίος αναδεικνύεται σε παίκτη στην πολιτική σκηνή της Τουρκίας, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την προετοιμασία της για την ένταξη στην Ε.Ε. Οι άοκνες προσπάθειές του καρποφόρησαν στα μέσα Ιουνίου, οπότε το υπουργείο Πολιτισμού της Τουρκίας απέστειλε στο Φανάρι έγγραφη άδεια για την τέλεση θείας λειτουργίας. Επ’ αυτού η πλευρά του κ. Σαββίδη μεταδίδει ότι ο ομογενής βουλευτής είχε παραλάβει την άδεια, μεταβαίνοντας ο ίδιος στην Αγκυρα ένα μήνα νωρίτερα. «Ανεξαρτήτως του αν ενδιαφέρθηκαν ή κινητοποιήθηκαν ενδεχομένως και κάποιοι άλλοι, ο Πατριάρχης ήταν αυτός που χειρίστηκε το ζήτημα, αυτός έβαλε τη σφραγίδα του στην ευτυχή κατάληξη», τόνισαν στην «Κ» οι ίδιες πηγές. Οσο για τη συμμετοχή στο συλλείτουργο του μητροπολίτη Βολοκολάνσκ κ. Ιλλαρίωνα, την αποδίδουν στις καλές, τον τελευταίο καιρό, σχέσεις Φαναρίου - Πατριαρχείου Μόσχας και όχι σε κάτι ευρύτερο.

Ταυτίστηκε με τον ποντιακό ελληνισμό

Για τους όπου γης Ποντίους, ένα προσκύνημα στην Παναγία Σουμελά στον Πόντο είναι στόχος ζωής, ένα όνειρο που πρέπει να εκπληρώσουν. Και αν δεν το καταφέρουν οι ίδιοι εν ζωή, δεσμεύουν «στο όνομα της φυλής» τούς νεότερους να το πράξουν.

«Λίγο χώμα από τον Πόντο» παραγγέλνουν αυτοί που μένουν πίσω σε όσους τυχερούς ξεκινούν για το προσκυνηματικό ταξίδι…

Μυθικό μοναστήρι για τον ποντιακό Ελληνισμό η Παναγία Σουμελά, άρχισε να χτίζεται στην πλαγιά του όρους Μελά επί αυτοκρατορίας Κομνηνών και η κατασκευή του ολοκληρώθηκε πριν από τον 19ο αιώνα για να στεγαστεί εκεί η θαυματουργός εικόνα της Παναγίας, φιλοτεχνηθείσης από τον ευαγγελιστή Λουκά.

Η μονή ταυτίστηκε με τον Ελληνισμό της Μαύρης Θάλασσας και το 1922, με τον ξεριζωμό, λεηλατήθηκε από τους Τούρκους. Οι μοναχοί πρόλαβαν να κρύψουν θάβοντάς την σε μικρή απόσταση και να σώσουν τη θαυματουργή εικόνα, όπως επίσης και τα άλλα δύο πολύτιμα κειμήλια της μονής, το ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου και τον σταυρό του Εμμανουήλ Κομνηνού.

Εντεκα χρόνια μετά και συγκεκριμένα το 1933, με παρέμβαση του Ελευθερίου Βενιζέλου στον Ισμέτ Ινονού, δόθηκε άδεια μεταφοράς των κειμηλίων, που παρέμεναν θαμμένα χωρίς να το γνωρίζουν οι Τούρκοι, στην Ελλάδα όπου φιλοξενήθηκαν στο Βυζαντινό Μουσείο.

Εκεί η εικόνα παρέμεινε μέχρι το 1951, οπότε και μεταφέρθηκε στο νεόκτιστο Μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά στο Βέρμιο. Σαράντα χρόνια μετά, εκεί μεταφέρθηκαν και τα άλλα δύο κειμήλια.

Πίσω στον Πόντο, το μισοκατεστραμμένο Μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά εγκαταλείφθηκε επί πολλά χρόνια στην τύχη του και μόνο το 1974, όταν δειλά δειλά άρχισαν να το επισκέπτονται κάποιοι ξένοι τουρίστες και κρυπτοχριστιανοί του Πόντου, οι Αρχές τοποθέτησαν έναν φύλακα.

Αργότερα, με κονδύλια της UNESCO αναστηλώθηκε μεγάλο μέρος της μονής, αλλά σήμερα εμφανίζει αλλοιωμένη εικόνα καθώς έχουν απαλειφθεί, όχι τυχαία, βασικά θρησκευτικά και βυζαντινά χαρακτηριστικά του.

Για τον τουρκικό εθνικισμό, που στην Τραπεζούντα διαθέτει ισχυρά ερείσματα, το Μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά δεν είναι παρά ένα μισητό σύμβολο της ελληνικής παρουσίας στην περιοχή, η οποία ξεριζώθηκε βίαια.

Για την τουριστική βιομηχανία όμως, είναι μια σημαντική πηγή εσόδων, δεδομένου ότι το επισκέπτονται ετησίως περί τους τριακόσιους χιλιάδες ταξιδευτές, όχι μόνο Πόντιοι και ορθόδοξοι χριστιανοί, αλλά και άνθρωποι από κάθε γωνιά της Γης, δεδομένου του εκπληκτικού φυσικού κάλλους που το περιβάλλει.

Τα οφέλη της Άγκυρας από την απόφαση

H θεία λειτουργία που θα τελεστεί την Κυριακή στην ιστορική μονή του Πόντου αποτελεί την ενσάρκωση του ονείρου χιλιάδων Ποντίων. Χρειάστηκαν οι επίμονες και διακριτικές ενέργειες του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, ο οποίος τα τελευταία δύο χρόνια συζήτησε πολλές φορές γι’ αυτό το ενδεχόμενο με τον υπουργό Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας Ερτουγρούλ Γκιουνάι. Αλλωστε τα προηγούμενα χρόνια ο κ.κ. Βαρθολομαίος είχε πετύχει την επαναλειτουργία των χριστιανικών ναών της Καππαδοκίας ανοίγοντας τον δρόμο για χιλιάδες Ελληνες προσκυνητές που ήθελαν να προσευχηθούν στον τόπο όπου έζησαν οι πρόγονοί τους. Παράλληλα, οι προσκυνηματικές επισκέψεις στη Μικρά Ασία βοήθησαν στην οικοδόμηση μιας νέας επικοινωνίας ανάμεσα σε πολίτες της Ελλάδας και της Τουρκίας, χριστιανούς και μουσουλμάνους, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό στην κατεύθυνση της προσέγγισης και της συνεργασίας των δύο χωρών, έτσι όπως αυτή εκδηλώθηκε ιδιαίτερα μετά τους σεισμούς του 1999. Η λειτουργική αναγέννηση της Παναγίας Σουμελά, έστω και για μία ημέρα τον χρόνο, δημιουργεί θετικές προοπτικές για την ενδυνάμωση του ρεύματος του θρησκευτικού τουρισμού και την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, κάτι που δεν ήταν δυνατόν να παραβλέψει η τουρκική κυβέρνηση. Παράλληλα, με την απόφασή της αυτή, στέλνει και ένα μήνυμα προς την Ευρώπη πως κάνει σοβαρές προσπάθειες στον τομέα των θρησκευτικών ελευθεριών και των μειονοτικών δικαιωμάτων. Δημιουργεί όμως και προσδοκίες, αφού εκκρεμεί το ζήτημα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, η αναγνώριση της νομικής προσωπικότητας του Πατριαρχείου και η αποδοχή εκ μέρους της Αγκυρας της οικουμενικότητας του αρχαιότερου θεσμού που υπάρχει στη γειτονική χώρα.

Όχι «στασίδι» σε πολιτικές και άλλες κορόνες

Του Σταυρου Tζιμα

Τα βλέμματα των απανταχού ορθοδόξων χριστιανών θα είναι στραμμένα μεθαύριο, Κυριακή του Δεκαπενταύγουστου, στην Τραπεζούντα της Μαύρης Θάλασσας. Ο κίνδυνος εκτροχιασμού του προσκυνήματος ωστόσο ελλοχεύει και το περσινό προηγούμενο, κατά το οποίο -με κορυφαίο τον χορό το νομάρχη Θεσσαλονίκης- ακραία στοιχεία επεχείρησαν να εκτρέψουν τη θρησκευτική τελετή σε συλλαλητήριο για τις αλησμόνητες πατρίδες, δεν πρέπει να επαναληφθεί.

Οι φόβοι επ’ αυτού εκφράζονται φέτος αυξημένοι και για έναν επιπλέον λόγο: η χώρα έχει εισέλθει σε τροχιά αυτοδιοικητικών εκλογών και κάποιοι ενδιαφερόμενοι, όπως αναφέρουν οι πληροφορίες, θα σπεύσουν στο προσκύνημα για να αδράξουν την ευκαιρία για «πατριωτικά φωτοστέφανα» που θα τους αποφέρουν ψήφους τον Νοέμβριο.

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, διαισθανόμενος τις καταστροφικές συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης για τις μακροχρόνιες και επίπονες προσπάθειες που καταβάλλει ώστε να επαναλειτουργήσουν ορθόδοξοι χριστιανικοί ναοί και τόποι λατρείας στη μουσουλμανική Τουρκία, μεταδίδει σε όλους τους τόνους ότι η τέλεση της θείας λειτουργίας στην Παναγία Σουμελά έχει χαρακτήρα καθαρά προσκυνηματικό και δεν έχουν θέση πολιτικές και άλλες παρόμοιες εκδηλώσεις.

Φέρεται μάλιστα να διεμήνυσε στον νομάρχη Θεσσαλονίκης την «επιθυμία» του να μην παραστεί στην τελετή και γι’ αυτό ο υπότροπος κ. Ψωμιάδης δεν θα μεταβεί στην Τραπεζούντα, μολονότι είχε προαναγγείλει τη συμμετοχή του στο ιστορικό προσκύνημα, καλώντας μάλιστα και απογόνους Ποντίων να του δώσουν ονόματα σφαγιασθέντων συγγενών τους για να τα μνημονεύσει ο κ.κ. Βαρθολομαίος! Προφανώς ο ηγέτης της Ορθόδοξης Εκκλησίας ξέρει πολύ καλά ότι ενδεχόμενη παρεκτροπή μπορεί να σημάνει πισωγύρισμα, αφού τίποτα δεν εμποδίζει την τουρκική κυβέρνηση να μην επιτρέψει του χρόνου, όχι μόνο στον ίδιο να λειτουργήσει, αλλά, με διάφορα προσχήματα, αυτό καθαυτό το προσκύνημα. Ετσι, συνιστά χαμηλούς τόνους και διατυπώνει δημόσια ευχές «να έχει συνέχεια» η φετινή, ιστορική για την Ορθοδοξία και τον ποντιακό Ελληνισμό, στιγμή.

Οι ίδιοι οι Πόντιοι, οι πιστοί που θα συμμετάσχουν στην ανάβαση την Κυριακή στο μοναστήρι-θρύλο, καλούνται να περιφρουρήσουν τον θρησκευτικό χαρακτήρα της εορτής, που αποτελεί μια κατάκτηση η οποία δεν πρέπει για πολλούς λόγους να χαθεί. Εντέλει είναι προτιμότερο να λειτουργήσει μια εκκλησία σε τόπους όπου ο χριστιανισμός πασχίζει να ξεμυτίσει από τα ερείπια και ο Ελληνισμός να μη σβήσει παντελώς από τις προαιώνιες εστίες του, από το να κερδίσουν κάποιοι επιζήμιοι «πατριώτες» μερικές καρέκλες στις δημαρχίες και τις περιφέρειες.

Πηγή: Καθημερινή

Βαρθολομαίος: Ο μωαμεθανικός πληθυσμός σέβεται τη γιορτή της Παναγίας

Συνέντευξη του Οικουμενικού Πατριάρχη στη «Σαμπάχ»

Την πεποίθησή του ότι ο μωαμεθανικός πληθυσμός της Τουρκίας δείχνει τον ίδιο σεβασμό με τους ορθοδόξους χριστιανούς προς την εορτή της Παναγίας, διατυπώνει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Σαμπάχ», που δημοσιεύεται την παραμονή της θείας λειτουργίας που θα τελεστεί στην ιστορική μονή Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα του Πόντου, 87 σχεδόν χρόνια μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και την παύση της λειτουργίας της μονής ως κέντρου χριστιανικής λατρείας.

«Στη μονή Σουμελά έδειξαν σεβασμό οι σουλτάνοι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, συνεχίζοντας το σεβασμό που έδειξαν στο μοναστήρι οι προηγούμενοι χριστιανοί αυτοκράτορες», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Οικουμενικός Πατριάρχης στη μεγάλης κυκλοφορίας τουρκική εφημερίδα.

Πηγή: Καθημερινή

Βαρθολομαίος: «Πηγαίνω στη Σουμελά ως κήρυκας ειρήνης»

Σε αποδοκιμασία του εθνικιστικού μίσους, απ’ όπου κι αν προέρχεται, προβαίνει ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, ο οποίος δηλώνει ότι στην Παναγία Σουμελά του Πόντου, στην πρώτη θρησκευτική τελετή έπειτα από 88 χρόνια, έρχεται ως «κήρυκας ειρήνης».

Για τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο, η στιγμή είναι ιστορική. Σήμερα, αργά το βράδυ, φτάνει στην Τραπεζούντα και αύριο, στη γιορτή του Δεκαπενταύγουστου, στις 9.30 το πρωί, θα χοροστατήσει στη λειτουργία που θα γίνει στο ναό της μονής της Παναγίας Σουμελά, η οποία θεωρείται σύμβολο του ποντιακού ελληνισμού. Η τελετή αναμένεται να τελειώσει περί τις 12.30 το μεσημέρι.

Σύμφωνα με το πρόγραμμα της τελετής, που έγινε δυνατή έπειτα από απόφαση του υπουργείου Πολιτισμού της Τουρκίας, έχουν προβλεφθεί και δυο ομιλίες. Τη μία θα εκφωνήσει εκπρόσωπος του τουρκικού κράτους. Η άλλη, του πατριάρχη, θα γίνει σε δυο γλώσσες, ελληνική και τουρκική, και αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Όπως δήλωσε ο κ. Βαρθολομαίος σε συνέντευξή του στην καθημερινή τουρκική εφημερίδα «Σαμπάχ», στην Τραπεζούντα πηγαίνει ως «πρεσβευτής ειρήνης». «Οι προσευχές μας δεν είναι για να διχάζουν τους ανθρώπους αλλά για να τους ενώνουν», πρόσθεσε.

Μερίδα του τουρκικού Τύπου, πάντως, χθες, επιβεβαίωνε φήμες ότι ακροδεξιές ομάδες της περιοχής θα επιδιώξουν να αμαυρώσουν την τελετή. Χθες επίσης αναφέρθηκε μια κίνηση εθνικιστικών κύκλων που εκπροσωπήθηκε από τη δραστηριότητα δυο δημοσιογράφων, οι οποίοι «περιορίστηκαν» από την αστυνομία. «Δεν ανησυχώ», είπε ο κ. Βαρθολομαίος απαντώντας σε ερώτηση της «Σαμπάχ» για τον κίνδυνο εθνικιστικής προβοκάτσιας. «Κανένας σώφρων άνθρωπος δεν εγκρίνει τέτοιες ενέργειες», πρόσθεσε. «Το Ισλάμ είναι θρησκεία ειρήνης. Η Τουρκική Δημοκρατία είναι λαϊκό κράτος. Εμείς είμαστε τούρκοι υπήκοοι και γέννημα θρέμμα αυτού του τόπου». Ο τουρκικός Τύπος εξάλλου επισημαίνει τη θέληση των αρχών να διεξαχθεί η γιορτή ειρηνικά, όπως αρμόζει στις θρησκευτικές τελετές. Τοπικοί αξιωματούχοι επιβεβαίωναν χθες ότι όταν η τουρκική αστυνομία αναλαμβάνει να τηρήσει την τάξη, είναι απίθανο να βρεθούν δυνάμεις που θα τη διαταράξουν.

Η αποφασιστικότητα στα λόγια του Πατριάρχη εκλαμβάνεται και ως αποδοκιμασία αντίστοιχων κύκλων της ελληνικής πλευράς. Κύκλοι του Πατριαρχείου καταδίκαζαν την πιθανότητα, ενόψει και των επερχόμενων εκλογών για την τοπική αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα, ορισμένοι υποψήφιοι ή επίδοξοι υποψήφιοι να πλειοδοτήσουν σε «υπερπατριωτισμό».

Στο χώρο λατρείας, όπου θα διεξαχθεί η πανηγυρική λειτουργία, θα βρεθούν 50 τυχεροί πιστοί. Σε ένα από τα «μπαλκόνια» με θέα στην τελετή, θα βρεθούν ακόμα άλλοι 500. Οι υπόλοιποι, που είναι πάρα πολλοί, θα παρακολουθήσουν την τελετή από οθόνες. Η Ένωση Ξενοδόχων της περιοχής μιλούσε χθες για περί τις 7.000 επιβεβαιωμένες κρατήσεις στα ξενοδοχεία των κοντινών πόλεων, της Τραπεζούντας, της Ορντού και της λίγο πιο μακρινής Σαμψούντας. Οι περισσότεροι ταξιδιώτες έχουν φτάσει από την Ελλάδα και, στην πλειονότητά τους, είναι ποντιακής καταγωγής που ήρθαν να τιμήσουν το λατρευτικό προσκύνημα των προγόνων τους. Έχουν επίσης ταξιδέψει στην περιοχή και ποντιακής καταγωγής Ρώσοι, είτε αεροπορικώς μέσω Ελλάδος, είτε οδικώς μέσω της γειτονικής Γεωργίας.

Πηγή: Τα Νέα

Το δάκρυ του Πόντου άναψε το καντήλι της Παναγιάς

Του ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΠΑΝΤΑΖΗ

«Κάποτε η Μονή Σουμελά στον Πόντο να ξαναλειτουργήσει λεύτερη πια», είχε ευχηθεί το Δεκαπενταύγουστο του 2000 ο Μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χριστόδουλος, κατά την προσκυνηματική επίσκεψή του στη Μονή της Παναγίας στο Βέρμιο. Ευχή, που δέκα χρόνια μετά, έστω μερικώς, έρχεται να υλοποιηθεί.

Γιατί μπορεί εκεί, στη Βόρεια Τουρκία, κοντά στην Τραπεζούντα, να μην υπάρχει η απόλυτη θρησκευτική ελευθερία, ωστόσο φέτος, για πρώτη φορά έπειτα από 88 χρόνια, στην ιστορική Μονή, που έχει μετατραπεί σε Μουσείο, με άδεια της τουρκικής κυβέρνησης, θα τελεστεί και πάλι Θεία Λειτουργία, χοροστατούντος του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου και με την παρουσία χιλιάδων Ποντίων που εισρέουν στην περιοχή απ’ όλον τον κόσμο. Είναι ένα ακόμα «άνοιγμα» της κυβέρνησης Ερντογάν, έστω και για οικονομικούς λόγους, αφού θα εισρεύσουν πολλά έσοδα στην τοπική κοινωνία, ύστερα από αυτό του ανοίγματος της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, που αυτές τις μέρες, για πρώτη φορά μετά από τέσσερις δεκαετίες, φιλοξενεί την έμπνευση 101 διακεκριμένων Ελλήνων εικαστικών.

Ξημερώνει αύριο το Πάσχα του καλοκαιριού. Η μέρα που αφιερώνεται στη Μάνα του Θεού μας, στη Μάνα όλων μας. Βρεφοκρατούσα, Γλυκοφιλούσα, Πλατυτέρα των Ουρανών, Οδηγήτρια, Μολυβδοσκέπαστη, Πελεκητή, Κρεμαστή, Παρηγορήτρα, Παυσολύπη, Φανερωμένη, Μυροβλύτισσα, Αμόλυντος, Υψηλοτέρα, Καθέδρα. Είναι λίγα μόνο από τα 300 και πλέον ονόματα της Παναγιάς μας, η οποία γιορτάζεται με τη δέουσα λαμπρότητα σε κάθε γωνιά της χώρας και σε κάθε λίκνο της Ορθοδοξίας. Την τιμητική της, βέβαια, δίχως άλλο, φέτος έχει η Παναγία η Σουμελά, που θα ξαναδεί το καντήλι της να ανάβει τόσες δεκαετίες μετά. Η οδηγήτρια των Ποντίων, η προστάτιδα και οδηγήτριά τους, που από τη Μονή που δεσπόζει στο όρος Μελά, νότια του Ευξείνου Πόντου, καρτερούσε υπομονετικά δεκαετίες ολάκερες αυτή τη μοναδική στιγμή. Και αυτή, επιτέλους έφτασε.

Σύμφωνα με τον Ερτουγρούλ Γκεντς, δήμαρχο Ματσούκας, στα όρια της οποίας βρίσκεται η Παναγία Σουμελά, τα ξενοδοχεία της περιοχής έχουν πληρότητα 100%. Κατά την αυριανή μέρα στο ιστορικό μοναστήρι αναμένονται περίπου 6 χιλιάδες προσκυνητές, που θα μεταβούν εκεί με κάθε μέσο - λεωφορεία, αεροπλάνα, πλοία και Ι.Χ. Πολύ περισσότερους, πάντως, εκτιμούν τους επισκέπτες οι διοργανωτές των μαζικών αυτών μετακινήσεων, καθώς ολοένα και αυξανόταν μέχρι και την τελευταία στιγμή ο αριθμός αυτών που εξέφραζαν την επιθυμία να μεταβούν στη βόρεια Τουρκία από την Ελλάδα, τη Ρωσία, τη Γεωργία, αλλά και πολλές άλλες χώρες του πλανήτη.

Από νωρίς το πρωί μέχρι τη μία το μεσημέρι, στο ναό και τον προαύλιο χώρο της Μονής θα βρίσκονται περίπου 500 προσκυνητές από όλο τον κόσμο, οι οποίοι θα έχουν εισέλθει με ειδική πρόσκληση, για λόγους ασφαλείας. Στη συνέχεια, θα μπορεί οποιοσδήποτε επισκέπτης να ανέβει στη Μονή για να προσκυνήσει τη Μεγαλόχαρη. Ως μοναδικός ιεράρχης ποντιακής καταγωγής της Εκκλησίας της Ελλάδος, το «παρών» θα δώσει ο μητροπολίτης Δράμας κ. Παύλος, ο οποίος, όπως εξομολογείται, όταν έμαθε το ευχάριστο νέο για την τέλεση της Θείας Λειτουργίας στη Μονή, δάκρυσε. «Αυτή η στιγμή δείχνει ότι η Ιστορία έχει πολλές παλίρροιες και σηματοδοτεί μια νέα περίοδο για την περιοχή και το μοναστήρι, το οποίο θα γίνει σημείο αναφοράς των χριστιανών όλης της Μαύρης Θάλασσας», τονίζει.

Εκ μέρους της Εκκλησίας της Ρωσίας, αναμένεται να παραστεί ο μητροπολίτης Βολοκολάμσκ κ. Ιλαρίωνας και ο επίσκοπος Ποντόλσκ Βικάριου της Επισκοπής Μόσχας κ. Τύχων.

Πάντως, η συγκεκριμένη εξέλιξη έχει προκαλέσει την αντίδραση εθνικιστικών κύκλων της Τουρκίας, οι οποίοι, σύμφωνα με πληροφορίες, θα επιχειρήσουν να κάνουν αντεκδήλωση και να παρεμποδίσουν την Αρχιερατική Θεία Λειτουργία. Μάλιστα, το Εργατικό Κόμμα έχει προσφύγει δικαστικά για ακύρωση της Λειτουργίας και ο πρώην διευθυντής της Νομαρχίας Τραπεζούντας Χασάν Καμπέρ κατέθεσε μήνυση εναντίον του νομάρχη Τραπεζούντας, του υπουργού Πολιτισμού και του υποδιευθυντή Μουσείων της περιοχής, εξαιτίας της άδειας που δόθηκε για την τέλεση της Λειτουργίας. Η πρόκλησή του δεν σταματάει εδώ, αφού προετοιμάζει για αύριο, ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου, συνέδριο με θέμα «Ο Πορθητής, η Αλωση και ο Νομάρχης Τραπεζούντας Τζεμάλ Αζμι».

Να σημειωθεί, πως η Τραπεζούντα είναι άντρο των εθνικιστών και των Γκρίζων Λύκων, οπότε ο κίνδυνος επεισοδίων δεν είναι απίθανος.

Για το σκοπό αυτό, το Φανάρι συνιστά ψυχραιμία, καθώς πρόκειται για θρησκευτικό προσκύνημα και όχι «για επιχείρηση ανάκτησης των αλύτρωτων πατρίδων». Οι τοπικοί φορείς, μάλιστα, έχουν ζητήσει από τους διοργανωτές να σεβαστούν, μεταξύ άλλων, και τη νηστεία του Ραμαζανιού των μουσουλμάνων, που συμπίπτει με τη μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης.

Με τις δύο λέξεις «Παναγία Σουμελά», όπως έγραψε ο Φίλων Κτενίδης στο περιοδικό «Ποντιακή Εστία» το 1950… «δεν εννοεί μόνον μια εικόνα, μια Μονή, μια Εκκλησία. Εννοούμε όλη την ιστορία του Χριστιανικού Ελληνισμού της Περιφέρειας, τις δόξες και χαρές του, τα δημιουργήματά του, τις θρησκευτικές του εξάρσεις, τις εθνικές του επιτεύξεις, τα τραγούδια του, τους θρύλους του, το πνεύμα, την ψυχή και την καρδιά του».

Η πορεία της ιστορικής εικόνας της Παναγίας από την Ελλάδα στο όρος Μελά στον Πόντο και η επιστροφή της ύστερα από 15,5 αιώνες, ως πρόσφυγας στη μητροπολιτική Ελλάδα, όπως γράφει ο Στέφανος Τανιμανίδης στο δίτομο έργο του «Σουμελά, Η Πρόσφυξ Πόντια Παναγιά» (εκδόσεις «Μάλλιαρης Παιδεία»), «έχει συνδεθεί άρρηκτα με την Ιστορία του Ελληνισμού του Πόντου μέσα στους αιώνες. Ετσι, ένα πανανθρώπινο σύμβολο απέκτησε εθνική διάσταση. Εγινε σύμβολο της πολιτιστικής ιδιαιτερότητας ενός λαού.

Αναβαπτιστικό της ιστορικής μνήμης, αλλά και ζωντανό μνημείο της ποντιακής ιστορίας.

Οι Έλληνες του Πόντου, αφού αρχικά την περιέθαλψαν στοργικά, μετά τη μετεγκατάστασή της το 386 μ.Χ. στο όρος Μελά, στη συνέχεια της απέδωσαν τιμές βασίλισσας, τη λάτρεψαν περισσότερο από κάθε άλλη αγία και άγιο της Ορθοδοξίας. Κι αυτή με τη σειρά της, ανταποδίδοντας την αγάπη τους, για αιώνες στάθηκε αρωγός στις δύσκολες ώρες τους. Εγινε σημείο αναφοράς και σύμβολό τους, αποτέλεσε φάρο φωτεινό μέσα στα σκοτεινά χρόνια της σκλαβιάς. Συνέβαλε στη μεταλαμπάδευση της ελληνικής Παιδείας, του Πολιτισμού, της Ορθοδοξίας σε δεκάδες γενιές νέων Ποντίων. Στη συνέχεια, οι απόγονοί τους μαζί με τις οικογένειες και τα παιδιά τους, άνθρωποι ξεριζωμένοι από τις εστίες τους, παράλληλα με τον καθημερινό αγώνα τους για επιβίωση στις περιοχές που εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες στην Ελλάδα, μετά την ανταλλαγή του 1923, ένιωσαν πρώτιστη ανάγκη, αναλαμβάνοντας ένα βαρυσήμαντο έργο, να ανιστορήσουν το Μοναστήρι της Παναγίας και να εγκαταστήσουν εκεί την προστάτιδα «Ποντία Παναγία» τους».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΡΧΑΡΙΔΗΣ: Θα γαληνέψουν οι ψυχές

Από ιερή συγκίνηση και απρόσμετρη ηθική ικανοποίηση διακατέχεται ο Οικουμενικός Ποντιακός Ελληνισμός από τη χαρμόσυνη είδηση της απόδοσης στη Θεία Λατρεία της Ιεράς Μονής Παναγίας Σουμελά στον ιστορικό Πόντο ύστερα από 88 χρόνια.

Το γεγονός αυτό είναι το ευτυχές αποτέλεσμα επίμονης και πολύχρονης προσπάθειας και συνετών χειρισμών του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου, υπό την ευθύνη του οποίου προεξάρχοντος και χοροστατούντος θα τελεστεί η Θεία Λειτουργία στις 15 Αυγούστου.

Οι προσευχές και δεήσεις που θα αναπέμψει ο Παναγιότατος μαζί με τις χιλιάδες πιστών ποντιακής καταγωγής από όλο τον κόσμο, που θα συρρεύσουν για να παραστούν στην ιστορική τελετή, θα γαληνέψουν τις ψυχές δεκάδων γενεών προγόνων μας, που αναπαύονται στα ιερά χώματα του Πόντου.

Ευχή και πατρική σύσταση του Οικουμενικού Πατριάρχη μας είναι όλοι οι πιστοί επισκέπτες να περιοριστούν αυστηρά στον προσκυνηματικό χαρακτήρα και να αποφευχθούν παντός είδους εξάρσεις και εκδηλώσεις που δεν συνάδουν προς το πνεύμα της Θείας Λατρείας.

Την προτροπή αυτή απευθύνουμε κι εμείς προς όλους τους επισκέπτες της Ιεράς Μονής εν όψει της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και της Θείας Λειτουργίας που πρόκειται να τελεστεί.

* Ο Γεώργιος Παρχαρίδης είναι καθηγητής Ιατρικής ΑΠΘ και πρόεδρος Παμποντιακής Ομοσπονδιακής Ελλάδος (Π.Ο.Ε.)


ΑΓΓΕΛΟΙ ΤΗ ΜΕΤΕΦΕΡΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΜΕΛΑ

Σύμφωνα με την παράδοση, το 380 μ.Χ. η εικόνα της Παναγιάς της Αθηνιώτισσας, που είχε εικονογραφήσει ο Ευαγγελιστής Λουκάς, μυστηριωδώς «πετώντας» (τη μετέφεραν Αγγελοι, λένε), έφυγε από το χώρο όπου φυλασσόταν στην Αθήνα, προς Ανατολάς, και μετεγκαταστάθηκε στα βορειοανατολικά του Πόντου.

Εκεί, σε σπήλαιο της απόκρημνης κατωφέρειας του όρους Μελά, οδηγήθηκαν οι μοναχοί Bαρνάβας και Σωφρόνιος μετά από αποκάλυψη της Παναγίας, με σκοπό να ιδρύσουν το μοναχικό της κατάλυμα. Kοντά στο σπήλαιο κτίστηκε το 1860 ένας πανοραμικός τετραώροφος ξενώνας 72 δωματίων και άλλοι λειτουργικοί χώροι για τις ανάγκες των προσκυνητών, καθώς και βιβλιοθήκη. Γύρω από τη μονή ανοικοδομήθηκαν μικροί ναοί αφιερωμένοι σε διάφορους αγίους. Oι ιδρυτές του μοναστηριού συνέχισαν τη δράση τους και έξω από τον προσκυνηματικό χώρο. Σε απόσταση 12 χιλιομέτρων από τη μονή, απέναντι από το χωριό Σκαλίτα, έχτισαν το Ναό του Aγίου Kωνσταντίνου και Eλένης και σε απόσταση δύο χιλιομέτρων το παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας, στο οποίο οι μοναχοί το 1922 έκρυψαν την εικόνα της Mεγαλόχαρης, τον σταυρό του αυτοκράτορα Mανουήλ Γ’ του Kομνηνού και το χειρόγραφο Eυαγγέλιο του Oσίου Xριστοφόρου.

Σε κάποια από τις επιδρομές, η Μονή λεηλατήθηκε από ληστές και καταστράφηκε, για να ανασυσταθεί από τον Tραπεζούντιο Οσιο Xριστόφορο το 644. Με μεγάλη περιουσία και πολλά προνόμια, κτήματα, αναθήματα και κειμήλια την προίκισαν οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου και αργότερα κυρίως οι αυτοκράτορες της Tραπεζούντας.

Tο 1922 οι Tούρκοι κατέστρεψαν ολοσχερώς το μοναστήρι. Aφού πρώτα λήστεψαν όλα τα πολύτιμα αντικείμενα που υπήρχαν μέσα στη μονή, μετά έβαλαν φωτιά, για να σβήσουν τα ίχνη των εγκλημάτων τους ή για να ικανοποιήσουν το μίσος τους εναντίον των Eλλήνων. Oι μοναχοί πριν την αναγκαστική έξοδο το 1923 έκρυψαν μέσα στο παρεκκλήσι της Aγίας Bαρβάρας την εικόνα της Παναγίας, το ευαγγέλιο του Oσίου Xριστοφόρου και τον σταυρό του αυτοκράτορα της Tραπεζούντας Mανουήλ Kομνηνού.

Το 1930, με ενέργειες του πρωθυπουργού της Eλλάδας Eλευθερίου Bενιζέλου, όταν στα πλαίσια της προωθούμενης τότε ελληνοτουρκικής φιλίας ο Tούρκος πρωθυπουργός Ισμέτ Ινονού επισκέφτηκε την Αθήνα, δέχτηκε μια αντιπροσωπεία να πάει στον Πόντο και να παραλάβει τα σύμβολα της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού. Tο 1930 ζούσαν μόνο δύο καλόγεροι του πανάρχαιου ιστορικού μοναστηριού. O υπέργηρος Iερεμίας στο Λαγκαδά της Θεσσαλονίκης, ο οποίος δεν μπορούσε να πάει και ο Aμβρόσιος Σουμελιώτης, ο οποίος στις 14 Οκτωβρίου έφυγε, εφοδιασμένος με ένα κολακευτικό συστατικό έγγραφο της τουρκικής πρεσβείας για την Kωνσταντινούπολη και από εκεί για την Tραπεζούντα, με προορισμό την Παναγία Σουμελά. Λίγες μέρες αργότερα επέστρεφε στην Aθήνα με την εικόνα. Αυτή φιλοξενήθηκε για 20 χρόνια στο Bυζαντινό Mουσείο της Aθήνας. Πρώτος ο Λεωνίδας Iασωνίδης πρότεινε το 1931 τον επανενθρονισμό της Παναγίας Σουμελά σε κάποια περιοχή της Eλλάδας. Πράγματι, το 1951 ο Kρωμναίος οραματιστής και κτήτωρ Φίλων Kτενίδης έκανε πράξη την επιθυμία όλων των Ποντίων, με τη θεμελίωση της Νέας Παναγίας Σουμελά στις πλαγιές του Βερμίου στην Καστανιά της Βέροιας.

Πηγή: Αδέσμευτος Τύπος

Τι σημαίνει η λειτουργία στη Μονή Σουμελά

του Ιωάννη Ν. Γρηγοριάδη*

Η απόφαση των τουρκικών αρχών να επιτρέψουν την τέλεση θείας λειτουργίας τη 15η Αυγούστου στο μνημείο-σύμβολο του ποντιακού Ελληνισμού, τη Μονή Σουμελά στη Ματσούκα του Πόντου, είναι ιστορικών διαστάσεων. Για πρώτη φορά από τον διωγμό των τελευταίων μοναχών το 1923, στο καθολικό της μονής θα τελεσθεί θεία λειτουργία προεξάρχοντος του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου. Ενδιαφέρον είναι επίσης ότι η πρωτοβουλία αυτή δεν είναι μεμονωμένη.

Ανάλογη απόφαση έχει ληφθεί και για την τέλεση λειτουργίας τον Σεπτέμβριο στον Ναό του Τιμίου Σταυρού στη νησίδα Αχταμάρ της λίμνης Βαν, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του αρμενικού πολιτισμού. Εχει προηγηθεί βεβαίως η τέλεση λειτουργιών σε πολλούς ερημωμένους ναούς της Μικράς Ασίας από τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Ωστόσο, η συμβολική σημασία των δύο παραπάνω μνημείων προσδίδει στην τουρκική πρωτοβουλία μείζονες διαστάσεις.

Βεβαίως τα κίνητρα αυτών των αποφάσεων είναι και οικονομικά. Τόσο ο Πόντος όσο και η ανατολική Τουρκία είναι από τις λιγότερο οικονομικώς και τουριστικώς ανεπτυγμένες περιοχές της Τουρκίας και η άφιξη χιλιάδων προσκυνητών από την Ελλάδα, την Αρμενία και πολλές άλλες χώρες σημαίνει ευπρόσδεκτο τουριστικό συνάλλαγμα. Ωστόσο αυτό το κίνητρο υπήρχε επί δεκαετίες και ουδεμία τέτοια απόφαση ελήφθη.

Αξίζει να θυμηθεί κανείς τα επεισόδια πέρυσι στη Μονή Σουμελά, όταν επιχειρήθηκε να τελεσθεί θεία λειτουργία χωρίς την άδεια των τουρκικών αρχών. Αυτό το οποίο τώρα φαίνεται ότι έγειρε την πλάστιγγα υπέρ της χορηγήσεως της αδείας είναι η προσπάθεια της κυβερνήσεως Ερντογάν να παρουσιάσει βήματα προόδου σε μια χρονιά κατά την οποία τα μέτρα προστασίας των δικαιωμάτων των μειονοτήτων και πάλι υπολείπονται των προσδοκιών και των υποσχέσεων.

Τούτο δεν σημαίνει βεβαίως ότι η κίνηση αυτή δεν ενέχει και πολιτικά ρίσκα για την κυβέρνηση Ερντογάν. Ενόψει και του δημοψηφίσματος της 12ης Σεπτεμβρίου, κάθε απρόοπτο μπορεί εύκολα να γίνει αντικείμενο πολιτικής εκμεταλλεύσεως. Ο εθνικιστικός εξτρεμισμός ανθεί στον Πόντο και την ανατολική Τουρκία, και η παρουσία χιλιάδων Ελλήνων και Αρμενίων, έστω και για μερικές ημέρες, δεν θα είναι καθόλου ευχάριστη για τους Τούρκους εθνικιστές.

Ο δολοφόνος του Αρμένιου δημοσιογράφου Χραντ Ντινκ το 2007 ήταν ένας νεαρός από την Αμισό, ενώ ο καθολικός ιερέας της Τραπεζούντας Αντρέα Σαντόρο δολοφονήθηκε από έναν ανήλικο το 2006. Η πρόκληση επεισοδίων από ακραία τουρκικά στοιχεία τα οποία θα προσπαθήσουν να αποτρέψουν τη διεξαγωγή των λειτουργιών αλλά και από ακραία ελληνικά και αρμενικά στοιχεία, τα οποία θα επιχειρήσουν να καπηλευθούν τον θρησκευτικό χαρακτήρα των εκδηλώσεων, αποτελεί ρεαλιστικό κίνδυνο ο οποίος πρέπει να αποφευχθεί.

Η επιτυχία του διπλού εγχειρήματος Σουμελά και Αχταμάρ μπορεί να ανοίξει τον δρόμο σε ακόμη πιο «τολμηρές» πρωτοβουλίες από την τουρκική πλευρά, στη βαθμιαία εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ της Τουρκίας και μέρους τουλάχιστον των ελληνικών και αρμενικών προσφυγικών σωματείων, καθώς και σε μια αυξανόμενη συνειδητοποίηση της σημασίας της χριστιανικής κληρονομιάς της χώρας, αλλά και του Οικουμενικού Πατριαρχείου από την τουρκική κοινωνία.

Δεν είναι χωρίς σημασία η συνεργασία των τουρκικών αρχών με το Οικουμενικό Πατριαρχείο για τη διοργάνωση της λειτουργίας στη Μονή Σουμελά. Θα ήταν σκόπιμος, τέλος, ένας αντίστοιχος προβληματισμός για τη χρήση ισλαμικών μνημείων τα οποία είναι εγκατεσπαρμένα σε διάφορα σημεία της Ελλάδος.

* Ο Ιωάννης Ν. Γρηγοριάδης είναι επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Μπίλκεντ και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ.

Πηγή: Infognomon Politics

Ιστορικό προσκύνημα

Μετά από 88 χρόνια στην Παναγία Σουμελά στην Τραπεζούντα.

Της Μαρίας Καραούλη
karaouli@makthes.gr

Περισσότεροι από 10.000 προσκυνητές από Ελλάδα, Ρωσία, Αμερική, Ευρώπη.

Στην ιστορία θα μείνει ο φετινός Δεκαπενταύγουστος. Η τέλεση της θείας λειτουργίας στην Παναγία Σουμελά του Πόντου για πρώτη φορά από τον ίδιο τον Οικουμενικό Πατριάρχη, και μάλιστα επίσημα, αποτελεί μια μείζονος σημασίας διπλωματική επιτυχία του Φαναρίου, αποτέλεσμα των διακριτικών επαφών και διαπραγματεύσεων του κ. Βαρθολομαίου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, περισσότεροι από 10.000 προσκυνητές θα φτάσουν στην Τραπεζούντα από την Ελλάδα, τη Ρωσία, την Ευρώπη, ακόμη και από τις ΗΠΑ.

Είναι χαρακτηριστικό ότι τα ξενοδοχεία της περιοχής έχουν πληρότητα 100%, ενώ ο δήμαρχος της Μάτσκα, όπου υπάγεται διοικητικά η μονή, Ερτουγλούλ Γκενς, παρότρυνε τους δημότες του "να ανοίξουν τα σπίτια τους και να φιλοξενήσουν τους χριστιανούς προσκυνητές".

Στις εστίες των προγόνων τους, που ξεριζώθηκαν βίαια πριν από 88 χρόνια, θα επιστρέψουν τις ημέρες του Δεκαπενταύγουστου οι απανταχού Πόντιοι, για να λειτουργηθούν, χοροστατούντος του οικουμενικού πατριάρχη Βορθολομαίου, στο ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά, στην Τραπεζούντα του Πόντου.

Η τέλεση της θείας λειτουργίας στην Παναγία Σουμελά του Πόντου για πρώτη φορά από τον ίδιο τον πατριάρχη Βαρθολομαίο, και μάλιστα επίσημα, αποτελεί μία μείζονος σημασίας διπλωματική επιτυχία του Φαναρίου, αποτέλεσμα των διακριτών επαφών και των διαπραγματεύσεων του κ. Βαρθολομαίου.

Ο φετινός Δεκαπενταύγουστος θα παραμείνει στην ιστορία και βαθιά χαραγμένος στη μνήμη των Ποντίων, οι οποίοι αναμένεται να κατακλύσουν το ιστορικό μοναστήρι. Σύμφωνα με τα στοιχεία του οικουμενικού πατριαρχείου, περί τους 10.000 χιλιάδες προσκυνητές θα ταξιδέψουν στην Τραπεζούντα, προερχόμενοι κυρίως από την Ελλάδα, τη Ρωσία και από άλλες χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής.

Στα δωμάτια και τα ξενοδοχεία της Τραπεζούντας -την πλησιέστερη πόλη στην Παναγία Σουμελά- η πληρότητα φτάνει το 100%. Όσοι δεν κατάφεραν να βρουν κατάλυμα εκεί έκλεισαν δωμάτια σε γειτονικές πόλεις, όπως η Σαμψούντα και η Ορντού. Μάλιστα, ο δήμαρχος της Μάτσκα, όπου υπάγεται διοικητικά η μονή, Ερτουγλούλ Γκενς παρότρυνε τους δημότες του “να ανοίξουν τα σπίτια τους και να φιλοξενήσουν τους χριστιανούς προσκυνητές”. Το ίδιο βράδυ, ο δήμαρχος θα παραχωρήσει επίσημο δείπνο (Ιφτάρ Σοφρασί) στις τοπικές αρχές και στους υψηλούς επισκέπτες, στο οποίο έχουν κληθεί και μέλη ελληνικών ποντιακών σωματείων.

Αποστολές για μέλη διοικητικών συμβουλίων, στελέχη και προέδρους ποντιακών συλλόγων έχουν οργανώσει τα δύο δευτεροβάθμια όργανα του ποντιακού ελληνισμού, η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος (Π.Ο.Ε.) και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ποντιακών Σωματείων (ΠΟΠΣ).

Τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, ο οποίος αναχωρεί αύριο το απόγευμα(14-08-2010) από την Κωνσταντινούπολη για την Τραπεζούντα, θα πλαισιώσουν κατά τη διάρκεια της θείας λειτουργίας ο ποντιακής καταγωγής μητροπολίτης Δράμας Παύλος (πρώην ηγούμενος της μονής της Παναγίας Σουμελά του Βερμίου) και ο μητροπολίτης Νεαπόλεως - Σταυρουπόλεως Βαρνάβας. Στο συλλείτουργο θα συμμετάσχει και ο εκπρόσωπος του πατριαρχείου της Μόσχας, επίσκοπος Τύχων. Στην τελετή θα παραστούν και ιερωμένοι της Εκκλησίας της Ελλάδος, μεταξύ αυτών ο μητροπολίτης Μεσσηνίας.

Η θεία λειτουργία θα τελεστεί στον περίβολο του ναού λόγω της περιορισμένης χωρητικότητας του καθολικού. Οι άδειες που έχουν εκδοθεί για τους επισκέπτες στους οποίους θα επιτραπεί η πρόσβαση στον περίβολο του ναού είναι συνολικά πεντακόσιες. Οι ιερείς θα φορούν πολιτική ενδυμασία, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που έθεσε η Άγκυρα.

Η πατριαρχική λειτουργία στο όρος Μελά θα μεταδοθεί από την ΕΤ3 στην Ελλάδα και δορυφορικά από τον δορυφόρο Hellas Sat στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.

Γιατί έδωσε άδεια η Τουρκία
Η τέλεση της πατριαρχικής θείας λειτουργίας στον Πόντο είναι αποτέλεσμα μακράς και μυστικής διπλωματίας που άσκησε το Φανάρι και απαρχή της διαπραγμάτευσης με τις αρχές της Τουρκίας που ακολουθεί ο οικουμενικός θρόνος. Η άδεια για την τέλεση της θείας λειτουργίας στο μοναστήρι δόθηκε τον περασμένο Ιούνιο από την Άγκυρα, σε μία προσπάθεια της Τουρκίας να δείξει ότι σέβεται τις θρησκευτικές ελευθερίες, που είναι ένα από τα βασικά προαπαιτούμενα για την ευρωπαϊκή της προοπτική. Σημειώνεται ότι αυτή την εποχή προετοιμάζεται η επόμενη έκθεση προόδου της Κομισιόν για την Τουρκία.

Είναι χαρακτηριστικό ότι αρκετές τουρκικές εφημερίδες έχουν ασχοληθεί θετικά το τελευταίο διάστημα με την υπόθεση. Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές της Αθήνας, η άδεια δόθηκε με το βλέμμα στα έσοδα που θα αποφέρουν οι τουρίστες προσκυνητές στην Τουρκία, και ειδικά στην περιοχή της Τραπεζούντας. Οι εμπειρογνώμονες επί τουριστικών θεμάτων στη γειτονική χώρα έχουν εδώ και καιρό ανακαλύψει τα οφέλη του θρησκευτικού τουρισμού. Στην περιοχή της Τραπεζούντας, δε, αυτή η ροή τουριστών, ιδίως από τον Καύκασο και τη Γεωργία, προς το ιστορικό μοναστήρι έχει ξεπεράσει κάθε προσδοκία.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η τουρκική Ένωση Ταξιδιωτικών Πρακτορείων (ΤURSΑΒ) εκτιμά ότι η τέλεση της λειτουργίας θα συμβάλλει σημαντικά στην αναζωογόνηση του τουρισμού και του εισοδήματος όχι μόνο της περιοχής αλλά και της χώρας.


Χαμηλούς τόνους κρατά το Φανάρι
Παρότι η τέλεση της θείας λειτουργίας θεωρείται ιστορικής σημασίας γεγονός, το οικουμενικό πατριαρχείο κρατά χαμηλούς τόνους, προκειμένου να μη δημιουργηθούν επεισόδια. Ο ίδιος ο πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος κάλεσε τους πιστούς να προσέλθουν με κατάνυξη στο προσκύνημα, ώστε η τέλεση της θείας λειτουργίας να γίνει απρόσκοπτα και να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο. Εκκλησιαστικές πηγές του πατριαρχείου τονίζουν πως ο κ. Βαρθολομαίος δεν επιθυμεί σε καμία περίπτωση μία ιστορική και θρησκευτική στιγμή να αμαυρωθεί από έκτροπα, ούτε θέλει η θεία λειτουργία να προσλάβει πολιτική διάσταση.Ο οικουμενικός πατριάρχης Βαρθολομαίος κάλεσε τους πιστούς να προσέλθουν με κατάνυξη στο προσκύνημα, ώστε η τέλεση της θείας λειτουργίας να γίνει απρόσκοπτα και να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο.

Είναι χαρακτηριστικό, εξάλλου, ότι κατόπιν συζητήσεων με τοπικούς φορείς αποφασίστηκε να μη γίνουν πολιτιστικές εκδηλώσεις, με δεδομένο, επιπλέον, ότι η λειτουργία συμπίπτει με το μουσουλμανικό ραμαζάνι.

Οι συστάσεις του πατριάρχη απορρέουν από την ένταση που δημιουργήθηκε πέρυσι στη μονή, όταν Πόντιοι, με επικεφαλής τον νομάρχη Θεσσαλονίκης, στην προσκηνυματική επίσκεψή τους έψαλλαν μπροστά στις τουρκικές κάμερες τον εθνικό ύμνο, παρότι η Τουρκία είχε απαγορεύσει οποιαδήποτε εκδήλωση. Σε καμιά περίπτωση το πατριαρχείο δεν επιθυμεί φέτος να δημιουργηθεί έστω και το παραμικρό επεισόδιο, καθώς στην περιοχή θα συγκεντρωθούν χιλιάδες πιστοί.

Και η Αθήνα, πάντως, κρατά χαμηλούς τόνους, καθώς το ζήτημα αφορά τις σχέσεις της κυβέρνησης Ερντογάν και του πατριαρχείου και συνολικά τη στάση της τουρκικής κυβέρνησης απέναντι στις θρησκευτικές ελευθερίες. Γι’ αυτό δεν επιθυμεί να εμπλακεί.

Ψυχραιμία συστήνουν και οι ποντιακές οργανώσεις
Για να αποφευχθούν τα περσινά επεισόδια, αλλά και για να διατηρηθεί ο θρησκευτικός χαρακτήρας της εκδήλωσης, οι ποντιακές οργανώσεις της χώρας καλούν τους πιστούς να προσέλθουν με κατάνυξη, όπως ταιριάζει στο ιστορικό αυτό μοναστήρι, και να σταθούν δίπλα στον πατριάρχη, υπό τη σκέπη του οποίου τελείται μετά από 88 χρόνια θεία λειτουργία.

Θα προσέλθουμε στον Πόντο για να κάνουμε μία σεμνή τελετή στη μονή της Παναγίας Σουμελά. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να αμαυρωθεί αυτό το ιστορικό γεγονός από ακρότητες. Αντιθέτως, όλοι μαζί θα πρέπει να στηρίξουμε την προσπάθεια του οικουμενικού μας πατριάρχη, για να μπορούμε κάθε χρόνο να ανηφορίζουμε στο όρος Μελά και να τιμούμε την Παναγία μας”, υπογράμμισε στη “ΜτΚ” ο πρόεδρος της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος (Π.Ο.Ε.) Γιώργος Παρχαρίδης, καθηγητής Ιατρικής του ΑΠΘ.
“Πρόκειται για ένα θρησκευτικό, και μόνον, γεγονός, όπου οι πιστοί θα πρέπει να προσέλθουν με κατάνυξη, και σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να παρασυρθούν σε εθνικιστικές εξάρσεις. Όλοι μαζί πρέπει να συμπορευτούμε με τον οικουμενικό πατριάρχη μας, γιατί μόνο στον ίδιο πιστώνεται η πραγματοποίηση του ονείρου χιλιάδων Ποντίων να λειτουργηθούν μετά από 88 χρόνια στο ιστορικό μοναστήρι, σύμβολο του ποντιακού ελληνισμού”, πρόσθεσε ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ποντιακών Σωματείων (ΠΟΠΣ) Χαράλαμπος Αποστολίδης.

Στο βάθος… Γκρίζοι Λύκοι
Εκτός από τον πατριάρχη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον για να ανοίξει η μονή έδειξε και η ρωσική εκκλησία. Ιδιαίτερο ρόλο έπαιξε ο Ιβάν Σαββίδης, ο ποντιακής καταγωγής βουλευτής της ρωσικής δούμας και επικεφαλής της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Ποντίων Ελλήνων. Ο κ. Σαββίδης έχει ήδη επισκεφθεί την περιοχή και έχει αναλάβει οργανωτικά την εκδήλωση. Ο ίδιος και η ρωσική εκκλησία διεκδικούν το δικό τους μερίδιο στην επιτυχία της εκδήλωσης. Η Αθήνα επίσης δεν κρύβει τον προβληματισμό της για τη στάση των ακραίων στην Τουρκία, καθώς υπάρχουν πληροφορίες ότι στην Τραπεζούντα έχουν κινητοποιηθεί ομάδες εθνικιστών, για να εμποδίσουν τη λειτουργία. Υπενθυμίζεται ότι η Τραπεζούντα είναι άντρο των εθνικιστών και των Γκρίζων Λύκων. Σημειώνεται, τέλος, ότι την ημέρα τέλεσης της λειτουργίας έχει προγραμματιστεί συζήτηση για τον ρόλο που διαδραμάτισαν τοπικοί “ήρωες” στη γενοκτονία των Αρμενίων και των Ποντίων.


Το ιστορικό μοναστήρι

Το μοναστήρι της Παναγιάς των Ποντίων ιδρύθηκε στα τέλη του 4ου αι. (380-386 μ.Χ.) στο όρος Μελά της Τραπεζούντας από τους αθηναίους μοναχούς Βαρνάβα και Σωφρόνιο (κατά κόσμον Βασίλειος και Σωτήρχος), που κατόρθωσαν να χτίσουν την εκκλησία της Σουμελιώτισσας σκαλιστή στην κατωφέρεια του βουνού, σε υψόμετρο 1.063 μέτρων.

Από τότε έγινε γνωστή ως Παναγία Σουμελά (Εις του Μελά, Σου-Μελά). Σύμφωνα με τη θρησκευτική παράδοση, η ιστορική εικόνα της Παναγίας των Ποντίων φιλοτεχνήθηκε από τον ίδιο τον ευαγγελιστή Λουκά. Έγινε τους πρώτους αιώνες γνωστή ως “Αθηνιώτισσα” και θρυλείται ότι μεταφέρθηκε από αγγέλους στο ιστορικό μοναστήρι, όπου παρέμεινε σε περίοπτη θέση μέσα στην κόχη, που γύρω της χτίστηκε το καθολικό της μονής.

Με την ανταλλαγή των πληθυσμών το μοναστήρι εγκαταλείφθηκε. Η πρώτη ενέργεια για να επιστραφούν τα κειμήλια έγινε οκτώ χρόνια αργότερα. Είχε στο μεταξύ υπογραφεί η ιστορική συμφωνία φιλίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, στην Άγκυρα, το 1930, από τις κυβερνήσεις του Ελευθερίου Βενιζέλου και του Ισμέτ Ινονού. Μετά την επίσκεψη του Ινονού στην Αθήνα, το 1931, δόθηκε το πράσινο φως να μεταβεί ο πρώην μοναχός της μονής (και τότε πρεσβύτερος του ιερού ναού Αγίου Θεράποντος Τούμπας Θεσσαλονίκης), Αμβρόσιος ο Σουμελιώτης, με συνοδεία τούρκων αστυνομικών, στο όρος Μελά και να παραλάβει την εικόνα της Παναγίας μαζί με άλλα ιερά κειμήλια, που ήταν κρυμμένα μέσα σ’ ένα κιβώτιο, σε κόχη, λίγα χιλιόμετρα μακριά από τη Σουμελά, στο παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας.

Η εικόνα επέστρεψε τον Οκτώβριο του 1931, φυλάχτηκε για είκοσι χρόνια στο βυζαντινό μουσείο της Αθήνας και μετά την ίδρυση του ομώνυμου σωματείου και της νέας μονής στις πλαγιές του Βερμίου, το 1951-52, μεταφέρθηκε εκεί και εκτίθεται κάθε Δεκαπενταύγουστο σε λαϊκό προσκύνημα.

Ο ιερός ναός της Παναγίας Σουμελά στο όρος Βέρμιο

Προετοιμασίες και στο Βέρμιο

Η θεία λειτουργία θα τελεστεί από τον ηγούμενο της μονής

Με επισημότητα και λαμπρότητα θα γιορταστεί ο Δεκαπενταύγουστος και στο όρος Βέρμιο. Στον ιερό ναό της Παναγίας Σουμελά έχουν προσκληθεί να παραστούν εκπρόσωποι της πολιτικής και εκκλησιαστικής ηγεσίας της χώρας, τοπικές αρχές, εκπρόσωποι ποντιακών συλλόγων και σωματείων, ενώ μεγάλο αναμένεται να είναι και φέτος το πλήθος των απλών προσκυνητών, σημαντικό τμήμα των οποίων συνηθίζει να κατασκηνώνει από την προηγούμενη μέρα στις πλαγιές του βουνού. Η θεία λειτουργία θα τελεστεί από τον ηγούμενο της μονής. Θα ακολουθήσουν στον περίβολο του ναού, υπό την υπόκρουση της ποντιακής λύρας (κεμετζέ), οι καθιερωμένοι χοροί από μέλη ποντιακών σωματείων με παραδοσιακές φορεσιές.

Έκπληξη αποτελεί το γεγονός ότι ο νομάρχης Θεσσαλονίκης Παναγιώτης Ψωμιάδης δεν θα παραστεί στη λειτουργία του Πόντου. Η απόφασή του ελήφθη μετά τις προτροπές του πατριάρχη να μην υπάρξουν εξάρσεις και πρακτικές που δεν έχουν καμιά σχέση με τον θρησκευτικό χαρακτήρα της εκδήλωσης. Σύμφωνα με πληροφορίες, το Φανάρι δεν είδε με καλό μάτι την πρωτοβουλία του νομάρχη να συγκεντρωθούν όλα τα ονόματα των σφαγιασθέντων από τους Τούρκους Ελλήνων και να αναγνωστούν μετά τη λειτουργία στη μονή Σουμελά.

Αποστάσεις από τον νομάρχη κρατούν και τα ποντιακά σωματεία, καθώς έθεσαν εκτός του σχεδιασμού τους τη συμμετοχή του νομάρχη. Τελικά, ο κ. Ψωμιάδης θα περιοδεύσει το Σαββατοκύριακο στην Ημαθία και θα παραστεί στις εκδηλώσεις στην Παναγία Σουμελά, στο Βέρμιο.

Πηγή: Μακεδονία

Ιστορική Λειτουργία στη Σουμελά με προσκύνημα χιλιάδων Ελλήνων

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ από 10.000 προσκυνητές Πόντιοι αναμένεται να ταξιδέψουν το Σάββατο στην Τραπεζούντα για να παραστούν στην ιστορική Θεία Λειτουργία που θα γίνει στην Παναγία της Σουμελά- για πρώτη φορά μετά το 1922.

Τη Θεία Λειτουργία θα μεταδώσει απευθείας η ΕΡΤ στις 10.00 το πρωί της Κυριακής μέσω της ΕΤ3, η ΕRΤ World αλλά και το ραδιόφωνο της ΕΡΑ5. Κατά την ώρα της λειτουργίας, μέσα στο μοναστήρι προβλέπεται να παρίστανται 500 άνθρωποι, προσκεκλημένοι του Πατριαρχείου.

Πόντιοι από κάθε γωνιά της Ρωσίας και της Γεωργίας, και φυσικά της Ελλάδας έχουν κλείσει τη μεταφορά τους στον τόπο της ιστορικής Μονής με κάθε μέσο: τα λεωφορεία με τους προσκυνητές από την Κωνσταντινούπολη θα διασχίσουν τη Βόρεια Τουρκία, για να προσεγγίσουν την πλησιέστερη πόλη της Τραπεζούντας και θα επιστρέψουν αυθημερόν αφού η περιοχή έχει ελάχιστα ξενοδοχεία και όλα τα καταλύματα είναι κρατημένα.

Χθες, ο δήμαρχος της Τραπεζούντας, με δηλώσεις του στην εφημερίδα «Ζαμάν», απάντησε στις αντιδράσεις από εθνικιστικούς κύκλους, για το γεγονός ότι επετράπη να τελεστεί ξανά Λειτουργία στη Μονή.

«Η Τραπεζούντα είναι η πόλη της ιστορίας, της κουλτούρας και του πολιτισμού. Γιατί είναι κακό να υπερασπιστούμε την κουλτούρα μας που έρχεται απευθείας από την οθωμανική περίοδο; Γιατί εμείς θα έπρεπε να κάνουμε κάτι διαφορετικό από αυτό που έκαναν οι Οθωμανοί;», αναρωτήθηκε ο δήμαρχος Ορχαν Πεβζί Γκουμουρουκτσούογλου. «Αφού την οθωμανική περίοδο υπήρχε θρησκευτική ελευθερία, η ίδια φιλοσοφία θα έπρεπε να είναι καθημερινή αξία και στη σημερινή Τουρκία», κατέληξε ο τούρκος αξιωματούχος που διαβεβαίωσε ότι θα ληφθούν όλα τα αναγκαία μέτρα ασφάλειας ώστε να μην ενοχληθούν οι προσκυνητές.

100% πληρότητα. Γειτονικές πόλεις όπως η Σαμψούντα και η Ορντού ζουν ημέρες πρωτόγνωρης τουριστικής δόξας, αφού επίσης έχουν 100% πληρότητα. Στην ιστορική λειτουργία, εκτός του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου θα χοροστατήσουν ο Μητροπολίτης Βολοκολάμσκ Ιλαρίων από το Πατριαρχείο της Ρωσίας και ο Μητροπολίτης Δράμας Παύλος από την Εκκλησία της Ελλάδος.

Εκτός από τους προσκυνητές που ταξιδεύουν ιδιωτικά, έχουν οργανωθεί και μεγάλες αποστολές από συλλόγους όπως η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδας (Π.Ο.Ε.) και η Πανελλήνια Ένωση Ποντιακών Σωματείων, αλλά και μικρότερες αποστολές πρωτοβάθμιων σωματείων. Ειδικά για τη μετάβαση στο ιστορικό μοναστήρι έχουν ναυλωθεί και πτήσεις τσάρτερ από Θεσσαλονίκη και Αθήνα.

Πηγή: Τα Νέα

ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΒΑΤΟΛΑΚΚΟΥ

Ο Μορφωτικός Πολιτιστικός Σύλλογος Βατολάκκου σας καλεί στις πολιτιστικές εκδηλώσεις που διοργανώνει στις 14 και 15 Αυγούστου 2010 στο Βατόλακκο Γρεβενών.

Πρόγραμμα

Σάββατο 14 Αυγούστου

- 22:00. Βράβευση του ολυμπιονίκη της άρσης βαρών Παύλο Σαλτσίδη και του Πλούταρχου Κανετίδη, έναν από τους παλαιότερους χορευτές και χοροδιδασκάλους. Παρουσίαση χορών από τον Πολιτιστικό Όμιλο Ερήμης Λεμεσού Κύπρου και το χορευτικό του Συλλόγου Βατολάκκου.

Ποντιακή βραδιά με τους:

- Γιώργο Σοφιανίδη(τραγούδι),
- Στάθη Παρχαρίδη(τραγούδι),
- Τάσο Παρχαρίδη(τραγούδι),
- Γιάννη Σανίδη(λύρα),
- Κώστα Τσακλίδη(λύρα),
- Κώστα Σιδηρόπουλο(λύρα),
- Γιάννη Τσακιρόπουλο(κλαρίνο),
- Γρηγόρη Σιδερά(αγγείο-φλογέρα),
- Δημήτρη Κουσίδη(αρμόνιο),
- Παύλος Ευθυμιάδη(ντραμς-νταούλι)
- Γιώργο Αχινιώτη(νταούλι).

Κυριακή 15 Αυγούστου
στις 22:00 ποντιακό γλέντι με τους:

- Κυριάκο Τριανταφυλλίδη(τραγούδι),
- Στέργιο Ζιμπιλιάδη(τραγούδι),
- Τάσο Παρχαρίδη(τραγούδι),
- Δημήτρη Παπαδόπουλο(λύρα-αγγείο-γαβάλ),
- Κώστα Σιδηρόπουλο(λύρα),
- Σταύρο Μιχαηλίδη(λύρα),
- Γιάννη Τσακιρόπουλο(κλαρίνο),
- Δημήτρη Κουσίδη(αρμόνιο),
- Παύλο Ευθυμιάδη(ντραμς-νταούλι)
- Γιώργο Αχινιώτη(νταούλι).

Συνδιοργάνωση Νομαρχιακή αυτοδιοίκηση Γρεβενών και Δήμος Γρεβενών.


ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΒΑΤΟΛΑΚΚΟΥ
ΒΑΤΟΛΑΚΚΟΣ, ΓΡΕΒΕΝΑ
Τ.Κ. 51100
ΤΗΛ. - FAX 2462061047, 6947945408
www.vatolakkos.gr
info@vatolakkos.gr

Τη δική τους Παναγία Σουμελά, στους πρόποδες των Απαλαχίων Ορέων, θα τιμήσουν οι ομογενείς της Αμερικής

Τη δικιά τους Μεγαλόχαρη, την «Παναγία Σουμελά», μια μικρή και συμβολική απεικόνιση της μακρινής αλησμόνητης πατρίδας τους, έχουν οι Πόντιοι της Αμερικής και του Καναδά, στους πρόποδες των Απαλαχίων Ορέων, στο Γουέστ Μίλφορντ, στο βόρειο Νιού Τζέρσεϊ.

Φέτος, για πέμπτη κατά σειρά φορά, μετά από δίμηνες προετοιμασίες, όλα είναι πλέον έτοιμα για το μεγάλο τριήμερο προσκύνημα και την πανήγυρη, που θα ξεκινήσει αύριο το απόγευμα και θα ολοκληρωθεί την Κυριακή, ανήμερα της εορτής της προστάτιδας των Ποντίων.

Το ενδιαφέρον των καταγόμενων από τον Ποντίων ομογενών είναι αυξημένο φέτος, όπως επεσήμανε στον «Εθνικό Κήρυκα» ο πρόεδρος του Ιερού Ιδρύματος, δρ. Χαράλαμπος Βασιλειάδης.

«Είναι η πρώτη φορά που ο εορτασμός γίνεται την ίδια χρονική στιγμή στην Ιερά Μονή της Παναγίας Σουμελά, στο όρος Μελά, στην Τραπεζούντα του Πόντου, όπου θα χοροστατήσει ο Οικουμενικός Πατριάρχης, κ. Βαρθολομαίος, στην ομώνυμη Ιερά Μονή της Παναγίας Σουμελά, στο Βέρμιο του Νομού Ημαθίας και στο Ιερό Προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά στην «ποντιακή γη» του Νέου Κόσμου, στο Γουέστ Μίλφορντ της Νέας Ιερσέης. Αυτό έχει δημιουργήσει μια νέα δυναμική», επεσήμανε ο Δρ. Βασιλειάδης.

Οι προσκυνητές θα έχουν στη διάθεσή τους και λεωφορεία που θα ξεκινήσουν από τον Σύλλογο Ποντίων «Κομνηνοί» Νέας Υόρκης, το Κρητικό Σπίτι στην Αστόρια, από το Σύλλογο Ποντίων «Πόντος» του Κονέκτικατ και από τον Σύλλογο Ποντίων «Ακρίτες» της Φιλαδέλφειας.

Αύριο το απόγευμα(13-08-2010) θα τελεστεί αρχιερατικός εσπερινός, χοροστατούντος του επισκόπου Φασιανής, Αντωνίου και στη συνέχεια θα γίνει η λιτανεία της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας Σουμελά. Αμέσως μετά, θα ξεκινήσει το παραδοσιακό ποντιακό γλέντι, με την συνοδεία ποντιακής λύρας, στην διάρκεια του οποίου οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να γευτούν και τις πεντανόστιμες πίτες που κάθε χρόνο ετοιμάζουν οι κυρίες μέλη του Ιερού Ιδρύματος.

Την Κυριακή το πρωί θα ψαλεί όρθρος και θεία λειτουργία, στην οποία θα χοροστατήσει ο επίσκοπος Μελόης, Φιλόθεος, ένας από τους πρώτους και πιο σταθερούς υποστηρικτές του Ιερού Ιδρύματος, όταν ακόμη το όνειρο για απόκτηση ιδιόκτητης γης ήταν στα σπάργανα.

Το παραδοσιακό γλέντι, που θα ακολουθήσει, θα αποτελέσει και φέτος σημείο αναφοράς για τους Ποντίους της Μητροπολιτικής περιφέρειας της Νέας Υόρκης. Η συμμετοχή της νεολαίας στις εκδηλώσεις αυξάνεται, χρόνο με τον χρόνο.


Η ιστορία της Παναγίας Σουμελά του Νέου Κόσμου

Όλα ξεκίνησαν το 1982, όταν ιδρύεται στη Νέα Υόρκη το Ιερό Ίδρυμα «Panagia Soumela Pontion Amerikis, Inc.», με σκοπό την αναβίωση τού Ιερού Προσκυνήματος τού δεκαπενταύγουστου στην «Ποντιακή Γη τού Νέου Κόσμου».

Πολλά χρόνια αργότερα, το 2005, ιδρύεται το «Holy Institution Panagia Soumela, Inc.», που προχωρά στην αγορά ενός οικοπέδου 15,4 στρεμμάτων στο Γουέστ Μίλφορντ του βόρειου Νιού Τζέρσεϊ . Στο οικόπεδο υπάρχουν χριστιανική εκκλησία, πολιτιστικό κέντρο και ένα οίκημα. Τον Ιούνιο του 2009, το Ίδρυμα προχώρησε και σε μία δεύτερη αγορά οικοπέδου, όμορου με το υπάρχον οικόπεδο. Έτσι, η συνολική επιφάνεια των δύο οικοπέδων, έφτασε τα 30,8 στρέμματα.

Την άνοιξη ολοκληρώθηκαν και οι εργασίες αγιογράφησης του ιερού στο εκκλησάκι, όπου πλέον υπάρχει η Πλατυτέρα των Ουρανών, οι Αρχάγγελοι και οι Άγιοι. Παράλληλα, φιλοτεχνήθηκε ειδικό προσκυνητάρι, όπου θα φυλάσσεται πλέον η εικόνα της Παναγίας Σουμελά, αντίγραφο της θαυματουργής εικόνας του Ευαγγελιστή Λουκά. Πάνω σ’ αυτό το προσκυνητάρι θα γίνεται στο εξής από η λιτάνευση της εικόνας, γύρω από το γραφικό εκκλησάκι, υπό το φως των κεριών. Τέλος, αποκτήθηκε και ο δεσποτικός θρόνος που μέχρι σήμερα ήταν δανεικός. Όλα αυτά έγιναν με την ευγενή χορηγία των ομογενών.

Το ίδρυμα διαθέτει και δική του ιστοσελίδα: www.PanagiaSoumela.org.

Πηγή: Amen

Με αεροπλάνα και βαπόρια

Απόβαση χιλιάδων Ελλήνων στον Πόντο για τη γιορτή της Παναγίας της Σουμελά

Η ιστορική Μονή της Παναγίας Σουμελά στον Πόντο (φωτογραφία πάνω), όπου αναμένεται να συρρεύσουν χιλιάδες πιστοί για τη Θεία Λειτουργία. Επικεφαλής των προσκυνητών που θα επισκεφθούν την Παναγία στην Τραπεζούντα είναι ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος (δεξιά)

Κοσμοσυρροή προσκυνητών αναμένεται ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο στην ιστορική Μονή της Παναγίας της Σουμελά στην Τουρκία, όπου θα πραγματοποιηθεί Θεία Λειτουργία για πρώτη φορά μετά το 1923.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο αριθμός των πιστών από την Ελλάδα, τη Γεωργία, τη Ρωσία και άλλες περιοχές που θα μείνουν κοντά στο μοναστήρι θα φτάσει τις 6.000. Εκτιμάται όμως πως ο συνολικός αριθμός των προσκυνητών μπορεί να αγγίξει ακόμη και τις 10.000. Κι αυτό, διότι χιλιάδες πιστοί θα επισκεφτούν την ιστορική Μονή του ποντιακού ελληνισμού αυθημερόν, καθώς δεν κατάφεραν να βρουν κατάλυμα.

Οι προσκυνητές αναμένεται να φτάσουν με κάθε μεταφορικό μέσο- αεροπλάνα, λεωφορεία, ακόμα και πλοία- προκειμένου να δώσουν το «παρών» στην, από πολλές απόψεις, ιστορικής σημασίας λειτουργία, προεξαρχόντων του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, του Μητροπολίτη Βολοκολάμσκ Ιλαρίωνος από το Πατριαρχείο Ρωσίας και του Μητροπολίτη Δράμας Παύλου από την Εκκλησία της Ελλάδας.

Σύμφωνα με πληροφορίες, στα δωμάτια και τα ξενοδοχεία της Τραπεζούντας-την πλησιέστερη πόλη στην Παναγία Σουμελά - έχει καταγραφεί 100% πληρότητα εδώ και αρκετές ημέρες. Όσο γι΄ αυτούς που δεν κατάφεραν να βρουν κατάλυμα εκεί, έκλεισαν δωμάτια σε γειτονικές πόλεις όπως είναι η Σαμψούντα και η Ορντού.

Αποστολές για μέλη διοικητικών συμβουλίων, στελέχη και προέδρους ποντιακών συλλόγων έχουν οργανώσει τα δύο δευτεροβάθμια όργανα του ποντιακού ελληνισμού, η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος (Π.Ο.Ε.) και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ποντιακών Σωματείων (ΠΟΠΣ). Στην αποστολή της Π.Ο.Ε. περίπου 100 άνθρωποι θα ταξιδεύσουν οδικώς μέχρι την Κωνσταντινούπολη και από εκεί αεροπορικώς μέχρι την Τραπεζούντα, την κοντινότερη στο ιστορικό μοναστήρι πόλη που διαθέτει αεροδρόμιο. Το κλιμάκιο της ΠΟΠΣ θα μεταβεί με ναυλωμένα λεωφορεία, κάτι που έχουν προγραμματίσει να κάνουν δεκάδες μεμονωμένα πρωτοβάθμια σωματεία.

Συνεχείς πτήσεις τσάρτερ
Με πτήση τσάρτερ από τη Θεσσαλονίκη προς την Τραπεζούντα θα αναχωρήσει ο ποντιακής καταγωγής Μητροπολίτης Δράμας Παύλος, συνοδευόμενος από τον Μητροπολίτη Νεαπόλεως- Σταυρουπόλεως Βαρνάβα και πιστούς από τις δύο περιοχές. Άλλες δύο πτήσεις τσάρτερ που θα εκτελέσουν αυθημερόν δρομολόγια από Θεσσαλονίκη και Αθήνα για Τραπεζούντα έχει ναυλώσει ο ελληνικής καταγωγής επιχειρηματίας και βουλευτής της Ρωσικής Δούμας, Ιβάν Σαββίδης. Ο νεοεκλεγείς πρόεδρος της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Ποντίων Ελλήνων έχει μεριμνήσει και για τη μεταφορά περίπου 600 ανθρώπων από το Ροστόβ όπου ζει, ενώ φερόταν διατεθειμένος να ναυλώσει ακόμα και πλοίο, προκειμένου να διευκολύνει τη μετάβαση κι άλλων Πόντιων που ζουν στη Ρωσία στα παράλια του Εύξεινου Πόντου.

Στην περιοχή, εξάλλου, έχουν ήδη συρρεύσει από τις 10 Αυγούστου δεκάδες προσκυνητές που δήλωσαν συμμετοχή στις οργανωμένες εκδρομές τουριστικών πρακτορείων, διάρκειας ακόμα και δέκα ημερών. Η μεγάλη ανταπόκριση στην ιστορική αυτή στιγμή έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχει 100% πληρότητα το Σαββατοκύριακο στα καταλύματα όλων των πόλεων που βρίσκονται σε ακτίνα 170 χιλιομέτρων από την Παναγιά τη Σουμελά. Ο δήμαρχος της Ματσούκας, όπου υπάγεται διοικητικά η Μονή, θα φιλοξενήσει για μερικές ημέρες προσκυνητές από την Ελλάδα.

Έσοδα για την Τουρκία
Διπλωματικές πηγές έλεγαν στα «ΝΕΑ» ότι η άδεια για την πραγματοποίηση Θείας Λειτουργίας στο μοναστήρι-σύμβολο των Ποντίων δόθηκε τον περασμένο Ιούνιο από την Άγκυρα, σε μία προσπάθεια της Τουρκίας να δείξει ότι σέβεται τις θρησκευτικές ελευθερίες, που είναι ένα από τα βασικά προαπαιτούμενα για την ευρωπαϊκή της προοπτική. Είναι χαρακτηριστικό ότι αρκετές τουρκικές εφημερίδες έχουν ασχοληθεί θετικά το τελευταίο διάστημα με την υπόθεση. Οι ίδιες πηγές από την Αθήνα ωστόσο, μολονότι αναγνωρίζουν τον συμβολισμό της κίνησης, εκτιμούν πως η άδεια δόθηκε με το βλέμμα στα... έσοδα που θα προσφέρουν οι τουρίστες προσκυνητές στην Τουρκία και ειδικά στην περιοχή της Τραπεζούντας.

Χαμηλοί τόνοι από το Πατριαρχείο
Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ που θα τελεστεί, θεωρείται ιστορικής σημασίας. Ωστόσο, το Οικουμενικό Πατριαρχείο επιχειρεί- από τον περασμένο Ιούνιο που η Τουρκία έδωσε την άδεια για τη Λειτουργία- να ρίξει τους τόνους με στόχο να μη δημιουργηθούν επεισόδια. Εκκλησιαστικές πηγές του Πατριαρχείου έλεγαν χθες στα «ΝΕΑ» ότι το Φανάρι έχει κάνει έκκληση προς όλες τις κατευθύνσεις να κρατηθούν χαμηλά οι τόνοι. Όπως έλεγαν, «θερμοκέφαλοι υπάρχουν και από τις δύο πλευρές. Πιστεύουμε ωστόσο πως έχουμε υπό τον έλεγχό μας την κατάσταση και τη Θεία Λειτουργία». Όπως συμπλήρωναν, ο κ. Βαρθολομαίος δεν επιθυμεί σε καμία περίπτωση μία ιστορική και θρησκευτική στιγμή να αμαυρωθεί από έκτροπα. Και βέβαια δεν θέλει η Θεία Λειτουργία να πάρει πολιτική διάσταση, ούτε να την εκμεταλλευτούν για ψηφοθηρικούς σκοπούς πολιτικοί.

Σημειώνεται μάλιστα, πως στο τέλος της Θείας Λειτουργίας θα μιλήσει μόνο ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος και ο λόγος του θα είναι αυστηρά κηρυγματικός.

Είναι χαρακτηριστικό, εξάλλου, ότι κατόπιν συζητήσεων με τοπικούς φορείς αποφασίστηκε να μη γίνουν ούτε πολιτιστικές εκδηλώσεις, με δεδομένο επιπλέον ότι από προχθές άρχισε το μουσουλμανικό ραμαζάνι. Μάλιστα, έχουν γίνει συστάσεις στα μέλη των ποντιακών σωματείων που θα μεταβούν στην περιοχή, να είναι προσεκτικά στη συμπεριφορά τους, ακόμα και στις διατροφικές τους συνήθειες, ώστε να μην προκαλέσουν τους ντόπιους κατοίκους. Πάντως, δεν αποκλείεται στη Μονή να μεταβούν τελικά με δική τους πρωτοβουλία μεμονωμένοι βουλευτές ποντιακής καταγωγής. Προβληματισμός για το ενδεχόμενο να σημειωθούν επεισόδια εκφράζεται πάντως και από κύκλους του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών.

Επιτυχία του Πατριάρχη
Οι ίδιες πηγές από το Πατριαρχείο σημείωναν πάντως πως η άδεια που δόθηκε για τη Θεία Λειτουργία στην Παναγία Σουμελά είναι ακόμη μία επιτυχία του κ. Βαρθολομαίου. Έδειξε, λένε, πως οι επισκέψεις και οι Θείες Λειτουργίες που έχει πραγματοποιήσει και σε άλλες περιοχές της Τουρκίας, την Καππαδοκία, την Έφεσο, την Πέργαμο, έχουν αμιγώς θρησκευτικό χαρακτήρα. Και γι΄ αυτό πλέον πείστηκε η τουρκική κυβέρνηση- παρ΄ όλο που ο Πόντος είναι ευαίσθητη περιοχήνα δώσει άδεια και για την Παναγία Σουμελά.

Πηγή: Τα Νέα

Στην Παναγία Σουμελά και ο πολιτικός κόσμος

Στο Βέρμιο και στην Παναγία Σουμελά στρέφονται αυτές τις ημέρες τα φώτα της πολιτικής επικαιρότητας στο χώρο της Βόρειας Ελλάδας, καθώς εκεί θα γιορταστεί μεθαύριο με επισημότητα και λαμπρότητα ο Δεκαπενταύγουστος και η γιορτή της Παναγίας (φωτογραφία αρχείου). Στον ιερό ναό της Παναγίας Σουμελά έχουν προσκληθεί να παραστούν εκπρόσωποι της πολιτικής και εκκλησιαστικής ηγεσίας της χώρας, οι τοπικές αρχές, εκπρόσωποι ποντιακών συλλόγων και σωματείων, ενώ μεγάλο αναμένεται να είναι και φέτος το πλήθος των απλών προσκυνητών, ένας σημαντικός αριθμός των οποίων συνηθίζει να κατασκηνώνει από την προηγούμενη ημέρα στις πλαγιές του βουνού.

Στις εκδηλώσεις την κυβέρνηση θα εκπροσωπήσει ο υφυπουργός Υποδομών, Γιάννης Μαγκριώτης, τη ΝΔ ο τομεάρχης Υποδομών, Μιχάλης Χαλκίδης, και το ΛΑΟΣ ο πρόεδρος του κόμματος, Γιώργος Καρατζαφέρης, ενώ στη δοξολογία θα παραβρεθούν και πολλοί αυτοδιοικητικοί, μεταξύ των οποίων και ο υποψήφιος δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Κώστας Γκιουλέκας, και ο δημοτικός σύμβουλος Θεσσαλονίκης Μπάμπης Μπαρμπουνάκης.

Η θεία λειτουργία θα τελεστεί από τον ηγούμενο της μονής, ενώ θα ακολουθήσουν στον περίβολο του ναού, υπό την υπόκρουση της ποντιακής λύρας, οι καθιερωμένοι χοροί από μέλη ποντιακών σωματείων με παραδοσιακές φορεσιές.

Η παράδοση

Το ιστορικό μοναστήρι της Παναγιάς των Ποντίων ιδρύθηκε στα τέλη του 4ου αιώνα (380 - 386 μ.Χ.) στο όρος Μελά της Τραπεζούντας, από τους Αθηναίους μοναχούς Βαρνάβα και Σωφρόνιο, που κατόρθωσαν να χτίσουν την εκκλησία της Σουμελιώτισσας, σκαλιστή στην κατωφέρεια του βουνού, σε υψόμετρο 1.063 μέτρων.

Σύμφωνα με τη θρησκευτική παράδοση, η ιστορική εικόνα της Παναγίας των Ποντίων φιλοτεχνήθηκε από τον ίδιο τον ευαγγελιστή Λουκά. Εγινε τους πρώτους αιώνες γνωστή ως «Αθηνιώτισσα» και μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στο ιστορικό μοναστήρι, όπου παρέμεινε σε περίοπτη θέση μέσα στην κόχη, που γύρω της χτίστηκε το καθολικό της μονής. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας το μοναστήρι εγκαταλείφθηκε και η πρώτη ενέργεια για να επιστραφούν τα κειμήλια έγινε οκτώ χρόνια αργότερα.

Πηγή: Αγγελιοφόρος

Όλοι στην Παναγία Σουμελά, με αίσθημα ιστορικής ευθύνης

του Σάββα Καλεντερίδη

Η Παναγία Σουμελά αποτελούσε για 1600 χρόνια θρησκευτικό, πνευματικό και εθνικό κέντρο για τους Έλληνες του Πόντου. Σε εκείνο το εξαιρετικής ομορφιάς και αγριότητας τοπίο, σε σπηλιά που βρίσκεται ακριβώς κάτω από την κορφή, στους απρόσιτους βράχους του όρους Μελά, οι μοναχοί Βαρνάβας και Σοφρώνιος, αφού προηγουμένως διέσχισαν χιλιάδες χιλιόμετρα στο Αιγαίο και την Ανατολή, ξεπερνώντας μύριους κινδύνους, τον 4ο αιώνα τοποθέτησαν την εικόνα της Παναγίας της Αθηνιώτισσας. Έκτοτε, το ιερό εκείνο προσκύνημα, που με τον καιρό απέκτησε αίγλη και την εύνοια των Κομνηνών, αποτέλεσε φωτοδότη φάρο και συνάμα λιμάνι καταφυγής για Έλληνες και αλλόφυλους, για χριστιανούς και αλλόθρησκους.

Από το 1922 μέχρι φέτος, η Ιερά Σταυροπηγιακή Μονή Παναγίας Σουμελά παρέμενε κλειστή, χωρίς μοναχούς και ηγουμένους, χωρίς πιστούς και προσκυνητές, και το σκοτάδι του Όρους Μελά και της κοιλάδας που διαρρέει το θορυβώδες ποτάμ' τη Παναΐας, ήταν ακόμα πιο βαθύ, μέρα και νύχτα.

Όσο λειτουργούσε το μοναστήρι, κάθε μέρα ήταν ξεχωριστή, για μοναχούς και προσκυνητές. Οι μέρες όμως της γιορτής του Μοναστηριού και ιδιαίτερα η 15η Αυγούστου, ήταν κάτι παραπάνω από θρησκευτική πανήγυρις. Ήταν μια πραγματική λαοσύναξη.

Οι Πόντιοι από όλες τις περιοχές του Πόντου συγκεντρώνονταν έξω από το μοναστήρι και έκαναν καταυλισμούς ανά περιοχή καταγωγής. Δηλαδή είχαν ξεχωριστούς καταυλισμούς οι προερχόμενοι από την Κρώμνη, τη Σαντά, το Σταυρίν, την Αργυρούπολη, τα Σούρμενα, τον Όφη, το Ρίζαιο κλπ. Εκεί, με αφορμή την θρησκευτική γιορτή και την πανήγυρη, εύρισκαν την ευκαιρία οι Πόντιοι να συνευρεθούν, να γνωριστούν, να μιλήσουν, να τραγουδήσουν, να ανταγωνιστούν στο χορό, το τραγούδι, τα στιχάκια... Ως συνέχεια αυτής της παράδοσης χτίστηκαν και οι ξενώνες στην Παναγία Σουμελά, στο Βέρμιο, με βάση την καταγωγή από τον Πόντο (Ξενώνες Κρωμναίων, Σανταίων, Τριπολιτών κλπ).

Αυτή η λαοσύναξη σταμάτησε να γίνεται από το 1922. Έκτοτε, το βράδυ της 14/15ης Αυγούστου, κάθε χρόνο, το σκοτάδι στην κοιλάδα και στο Όρος Μελά που είναι σκαρφαλωμένο το μοναστήρι της Παναγίας, ήταν πιο βαθύ, σκοτία πίσα, που έλεαν τ' εμετέρ'. Εκεί τριγυρνούσαν μόνο οι ψυχές πενήντα γενιών Ποντίων, που συνέδεσαν και ταύτισαν την επιβίωση του Γένους με τη δύναμη που έπαιρναν από την Παναγία Σουμελά, ειδικά κάθε Δεκαπενταύγουστο.

Φέτος, το Δεκαπενταύγουστο, θα λειτουργήσει και πάλι η Παναγία Σουμελά στον Πόντο, μετά από σχετική άδεια των τουρκικών αρχών και με την παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου. Φέτος, τη νύχτα της 14/15ης Αυγούστου, θα ανταμωθούν οι ψυχές πενήντα γενιών Ποντίων, που έμειναν θαμμένοι στα άγια χώματα του Πόντου, με τις ψυχές τριών γενιών Ποντίων που γεννήθηκαν και ανδρώθηκαν στην Ελλάδα, μετά το 1923.

Φέτος η νύχτα της 14/15ης Αυγούστου θα είναι πιο φωτεινή από ποτέ.

Ας είμαστε όλοι, εκεί, όσοι μπορούμε, και ας επιδείξουμε αίσθημα ιστορικής ευθύνης, για να μην αμαυρώσουμε αυτές τις ιερές στιγμές.

Διήμερο εκδηλώσεων στο Στρυμονοχώρι Σερρών

Με πλούσιο καλλιτεχνικό πρόγραμμα πραγματοποιήθηκαν οι διήμερες πολιτιστικές εκδηλώσεις που διοργάνωσε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ποντίων Στρυμονοχωρίου ¨Ο ΚΟΤΖΑΝΑΣΤΑΣ¨ σε συνεργασία με το Δήμο Σιδηροκάστρου, το Σάββατο και την Κυριακή 7 και 8 Αυγούστου 2010, στον αύλειο χώρο του πολιτιστικού κέντρου του χωριού. Την πρώτη ημέρα υπήρξε αθρόα συμμετοχή Πολιτιστικών Συλλόγων της περιοχής Σιντικής, ενώ τις εκδηλώσεις τίμησαν με την παρουσία τους οι τοπικές και δημοτικές αρχές, ο βουλευτής Σερρών της Νέας Δημοκρατίας Αναστάσιος Καρυπίδης και ο νομαρχιακός σύμβουλος Αθανάσιος Μασλαρινός.

Οδηγίες προς προσκυνητές από την «Παναγία Σουμελά»

Κουβέρτες, υπνόσακους καθώς και όλα τα απαραίτητα αντικείμενα για τη διανυκτέρευσή τους, θα πρέπει να έχουν οι προσκυνητές που θα παραβρεθούν στον εορτασμό της «Παναγίας Σουμελά» το Σαββατοκύριακο του Δεκαπενταύγουστου στην Καστανιά Βέροιας σύμφωνα με ανακοίνωσή της οργανωτικής επιτροπής.

«Η στέγαση όλων των προσκηνυτών είναι αδύνατη λόγω συρροής χιλιάδων από την Ελλάδα και το εξωτερικό», υπογραμμίζει η επιτροπή.

Για την καλύτερη εξυπηρέτησή τους θα υπάρχουν αρμόδιοι Σύμβουλοι και Επιτροπές στο χώρο του ιερού ιδρύματος και στα γραφεία της.

Να σημειωθεί, ότι η ανιστόρηση του ιστορικού προσκηνύματος της «ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΟΥΜΕΛΑ» άρχισε το 1952 από το Σωματείο ¨Παναγία Σουμελά», χρονιά που ενθρονίστηκε η ιστορική και σεπτή εικόνα στη νέα Της βίγλα.

Ο μητροπολίτης Βέροιας –Νάουσας και Καμπανίας κ.κ. Παντελεήμων θα προεξάρχει των ιερών ακολουθιών.

Το πρόγραμμα της 1598ης Πανήγυρης έχει ως εξής:

Σάββατο 14 Αυγούστου

-07.00-09.00 Όρθρος και Θεία Λειτουργία
-16.00-18.00 Διανομή πατροπαράδοτης νηστήσιμης σούπας
-20.00 Λιτάνευση της Αγίας Εικόνας
-21.00 Καλλιτεχνικές εκδηλώσεις

Κυριακή 15 Αυγούστου

-07.00-10.30 Όρθρος και Πανηγυρικό Αρχιερατικό Συλλείτουρο προεξάρχοντος του Μητροπολίτη Βέροιας-Νάουσας και Καμπανίας κ.κ. Παντελεήμονος
-09.45 Προσέλευση επισήμων 10.30 Επίσημη Λιτάνευση της Αγίας Εικόνας και Κατάθεση στεφάνου στην προτομή του Αλέξανδρου Υψηλάντη
-11.15 Δεξίωση
-12.00 Κλήρωση λαχειοφόρου αγοράς
-12.30 Έναρξη καλλιτεχνικών εκδηλώσεων
-13.30 Πανηγυρική τράπεζα


Για οποιαδήποτε πληροφορία οι προσκηνυτές μπορούν να απευθυνθούν στα εξής τηλέφωνα: 2310271-812 και 2331088-139

ΠΑΜΠΟΝΤΙΑΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ

EΠΙΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΠΑΜΠΟΝΤΙΑΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΝΟΜΑΡΧΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Προς: Toν Νομάρχη Θεσσαλονίκης
κ. Παναγιώτη Ψωμιάδη

Θεσσαλονίκη, 30.07.2010


Κύριε Νομάρχα,

Λάβαμε την απευθυνόμενη προς τα προσφυγικά σωματεία Ελλάδος από 26.7.2010 επιστολή σου με υποδείξεις και προτροπές «σε όλους και όλες που έλκουν την καταγωγή από τις Αλησμόνητες πατρίδες του Ελληνισμού, την Ιωνία, τον Πόντο, την Καππαδοκία, την Ανατολική Θράκη», εν όψει της τέλεσης Θείας Λειτουργίας στην Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά στην Τραπεζούντα του ιστορικού Πόντου.

Το πνεύμα της επιστολής, εκπορευόμενο μάλιστα από το γραφείο του Νομάρχη Θεσσαλονίκης, μας υποχρεώνει να υπενθυμίσουμε και επισημάνουμε τα εξής:

1. Το χαρμόσυνο γεγονός της απόδοσης στη Θεία Λατρεία της Ιεράς Μονής ύστερα από 88 χρόνια είναι το ευτυχές αποτέλεσμα επίμονης πολύχρονης προσπάθειας και συνετών χειρισμών του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, υπό την ευθύνη του οποίου προεξάρχοντος και χοροστατούντος θα τελεσθεί η Θεία Λειτουργία κατά την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου 2010.

2. Κατά την πρόσφατη επίσκεψή μας στην έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου ο Παναγιώτατος εξέφρασε την ευχή όλοι οι πιστοί-επισκέπτες της Ιεράς Μονής να περιορισθούν αυστηρά στον προσκυνηματικό χαρακτήρα, τον οποίο και να περιφρουρήσουν.

Να αποφευχθούν παντός είδους εξάρσεις και κάθε εκδήλωση που μπορεί να εξάψει πάθη και δεν συνάδει προς το πνεύμα της Θείας Λειτουργίας.

3. Δηλώσαμε στον Παναγιώτατο ότι κατανοούμε, υιοθετούμε και ενστερνιζόμαστε απολύτως τις σκέψεις του αυτές και αναλάβαμε την ηθική ευθύνη να τις μεταφέρουμε στην Ελλάδα στους προσκυνητές της Ιεράς Μονής, υποχρέωση που βεβαίως τηρήσαμε με σχετικά δελτία τύπου και επιστολές προς τα σωματεία–μέλη μας.

4. Πρωτοβουλίες και ενέργειες που λαμβάνονται και εκδηλώνονται ευκαιριακά - ανεξαρτήτως της αγνότητος των προθέσεων και του δικαιολογημένου συναισθηματισμού - εκτός του άνω πλαισίου που η σωφροσύνη και η σοφία του Παναγιωτάτου ορίζουν, εκτιμούμε ότι δεν συμβάλλουν στην δημιουργία και επικράτηση του επιθυμητού κλίματος, μέσα στο οποίο και μόνο μπορεί να ευδοκιμήσουν οι προσπάθειες δημιουργίας και στερέωσης γεφυρών επικοινωνίας και εμπιστοσύνης ανάμεσα στους δύο λαούς.

Είμαστε βέβαιοι ότι κατανοείς τα κίνητρα και τη σκοπιμότητα της παρούσης παρέμβασής μας.

Με πατριωτικούς χαιρετισμούς.

Ο Γενικός Γραμματέας
Κωνσταντίνος Γαβρίδης
Δικηγόρος

Ο Πρόεδρος
Γεώργιος Παρχαρίδης
Καθηγητής Καρδιολογίας


ΠΑΜΠΟΝΤΙΑΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ
Λ. ΝΙΚΗΣ 1
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Τ.Κ. 54624
ΤΗΛ. 2310227822
FAX 2310227213
www.poe.org.gr
info@poe.org.gr

Ποντιακή Βραδιά στην Αναγέννηση Σερρών

ΠΟΝΤΙΑΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΣΟΤΥΛΙΟΥ & ΠΕΡΙΧΩΡΩΝ

Η Διοίκηση του Ποντιακού Συλλόγου Τσοτυλίου & Περιχώρων σας προσκαλεί να τιμήσετε με την παρουσία σας το χορό που διοργανώνει ο Σύλλογός μας, το Σάββατο 14 Αυγούστου 2010 στο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΣΟΤΥΛΙΟΥ.

Ώρα έναρξης: 9:30 μ.μ.

Την εκδήλωση πλαισιώνουν οι ακόλουθοι καλλιτέχνες:
- ΧΩΛΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, ΤΡΑΓΟΥΔΙ & ΛΥΡΑ
- ΘΕΟΔΟΡΙΔΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ, ΤΡΑΓΟΥΔΙ
- ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ, ΛΥΡΑ
- ΦΟΥΛΙΔΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ, ΤΑΟΥΛ
- ΤΖΕΛΕΒΕΖΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, ΠΛΗΚΤΡΑ

ΤΟ Δ.Σ. ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ


ΠΟΝΤΙΑΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΣΟΤΥΛΙΟΥ & ΠΕΡΙΧΩΡΩΝ
ΤΣΟΤΥΛΙ - ΚΟΖΑΝΗ
Τ.Κ. 50002
ΤΗΛ. 2468031870, 6979333286
ΦΑΞ 2468350108

Η Παναγία Σουμελά, το καύχημα του Ποντιακού Ελληνισμού

του Αρχιμ. Ιωακείμ Οικονομίκου, Γενικού Αρχιερατικού Επιτρόπου της Ιεράς Μητροπόλεως Κίτρους


Με αφορμή την πρώτη Θεία Λειτουργία, η οποία θα τελεστεί στην Παλαίφατη Ιερά Μονή της Παναγίας Σουμελά στον ιστορικό Πόντο, ύστερα από 88 χρόνια από την μαύρη εκείνη χρονιά του 1922, από τον Παναγιώτατο Οικουμενικό μας Πατριάρχη κύριο Βαρθολομαίο, θα ήθελα να αναφερθούμε για λίγο στην ιστορία της Ιεράς Μονής, το καύχημα αυτό του Ποντιακού Ελληνισμού αλλά και ολοκλήρου του Γένους μας.

Το Μοναστήρι της Παναγίας του Σουμελά, στον Ιστορικό Πόντο, ιδρύθηκε τον 4ο αιώνα από δύο μοναχούς, τον Σωφρόνιο και τον Βαρνάβα. Οι δύο αυτοί μοναχοί, είδαν την Παναγία η οποία τους είπε να πάρουν την Εικόνα της, που η παράδοση θέλει να είναι έργο του Ευαγγελιστιού Λουκά, από τον Ναό της Μεγάλης Παναγίας των Αθηνών και να πάνε στο Όρος του Μελά στην επαρχία της Τραπεζούντος. Οι δύο αυτοί μοναχοί πήραν την εικόνα και ύστερα από ένα κοπιαστικό ταξίδι, έφτασαν στην Τραπεζούντα και από εκεί ανέβηκαν στο όρος Μελά όπου ίδρυσαν την Ιερά Μονή. Στην ανοικοδόμηση της Ιεράς Μονής, βοήθησε κατά πολύ και η Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννου του Βαζελώνος η οποία υπήρχε στην περιοχή. Από τότε η Μονή της Παναγία Σουμελά ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, βοηθούσε την Μονή του Βαζελώνος.

Η βοήθεια αποτελούνταν από "πεντήκοντα άσπρα συν κηρώ και ελαίω ανα οκάδες δώδεκα, καθ' επταετίαν δε επταετή ημίονον". Η Ιερά Μονή, γνώρισε μεγάλες δόξες κατά την διάρκεια της Αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών (1204 - 1461). Ο Ιωάννης ο Β' ο Μεγαλοκομνηνός (1280 - 1285 και 1297) γιός του Αλεξίου του Β' του Μεγαλοκομνηνού (1180 - 1183), δώρισε στην Μονή 24 χωριά και 40 παροίκους ως φύλακες. Ο Αλέξιος ο Γ' Ο Μεγαλοκομνηνός, αυτή η σημαντική προσωπικότητα της Αυτοκρατορίας (1349 - 1390), έδωσε πολλά προνόμια στην Ιερά Μονή της Παναγίας, με το Αυτοκρατορικό Συγγίλιο που εξέδωσε το 1364, ενώ χτίζει καινούργια κελλιά και οχυρώνει την Μονή. Έξω από την Πύλη της Μονής υπήρχε η εξής επιγραφή: "Κομνηνός Αλέξιος εν Χριστώ σθένων, πιστός Βασιλεύς, Στερρός, Ένδοξος, Μέγας, Αεισέβαστος, Ευσεβής Αυτοκράτωρ / Πάσης Ανατολής τε και Ιβηρίας / Κτίτωρ πέφυκε Μονής ταύτης. 1360 μ.Χ". Ο γιός του Αλεξίου του Γ' Μανουήλ ο Γ' (1390 - 1417), φάνηκε το ίδιο γενναιόδωρος με τον πατέρα του. Από το Αυτοκρατορικό θησαυροφυλάκειο, χάρισε τεμάχιο του Τιμίου Ξύλου, μέσα σε αργυρή θήκη με την εξής επιγραφή: "Ένθα κείται το τρισόλβιον Ξύλον / εν ω Χριστός ηγίασε την κτίσιν / ο Εμμανουήλ του Αλεξίου Γόνος / Κομνηνός Άναξ Ευσεβής Αυτοκράτωρ / δώρον αγνόν τη Πανάγνω προσφέρει / εν τώδε Ναώ τούτο του Μελά όρους / έτους 1390".

Την Μονή όμως σεβάστηκαν και οι Οθωμανοί, ύστερα από την Άλωση της Τραπεζούντος το 1461, διατηρώντας τα προνόμια των Μεγάλων Κομνηνών. Ο Σουλτάνος Σελήμ ο Α' (1512 - 1520) δώρισε στην Παναγία πέντε μεγάλες λαμπάδες διακοσμημένες με χρυσό και με διάφορες επιγραφές, ενώ ο Σουλτάνος Σελήμ ο Β' (1566 - 1574) έδωσε στην Ιερά Μονή ένα αντίγραφο του Αχτιναμέ, του εγγράφου δηλαδή του Προφήτου Μωάμεθ το οποίο φέρει, αντί της υπογραφής του την παλάμη του, με τα προνόμια προς την Ιερά Αυτοκρατορική και Αυτόνομη Μονή του Σινά. Η Μονή της Παναγίας του Σουμελά όμως, δέχτηκε και τις ευεργεσίες της Μητρός Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ανακήρυξε την Ιερά Μονή σε Εξαρχία. Αυτό βέβαια πολλοί Μητροπολίτες Τραπεζούντος προσπάθησαν να το καταργήσουν. Τότε οι Μοναχοί κατέφευγαν στο Πατριαρχείο ζητώντας την προστασία του. Ο Ηγούμενος της Μονής κατείχε θέση "Αρχιερέως" μέσα στην Εξαρχία, πλήν των χειροτονιών. Οι χειροτονίες στην Μονή γινόταν είτε από τον Μητροπολίτη Τραπεζούντος, είτε από τον Μητροπολίτη Χαλδίας. Η Εξαρχία καταργήθηκε το 1863, αλλά ύστερα από τις αντιδράσεις των κατοίκων επανιδρύθηκε και πάλι, για να καταργηθεί οριστικά το 1902.

Δυστυχώς όμως, η Ιερά Μονή της Παναγίας Σουμελά είχε την τύχη να δεί την καταστροφή και τον ξεριζωμό των Ελλήνων της περιοχής, την μαύρη εκείνη χρονιά του 1922. Το 1930 ο επιζών μοναχός Αμβρόσιος ύστερα από την σχετική άδεια που δόθηκε από τον Κεμάλ Ατατούρκ και τον Ισμέτ Ινονού πήγε και πάλι στον Πόντο και επισκέφτηκε την Ιερά Μονή. Από εκεί έφερε την Ιερά Εικόνα και το Ιερό Τεμάχιο του Τιμίου Ξύλου, τα οποία οι πατέρες βλέποντας τις εξελίξεις είχαν κρύψει σε κάποιο Ναό εκτός της Ιεράς Μονής, πιστεύοντας ότι θα γυρνούσαν πίσω. Ο π. Αμβρόσιος έφερε αυτά τα ιστορικά κειμήλια του Γένους μας στην Ελλάδα, και τα τοποθέτησαν στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών.

Το 1951, ο Πόντιος στην καταγωγή Φίλων Κτενίδης ίδρυσε το ίδρυμα της Παναγίας καθώς και την νέα Ιερά Μονή της Παναγίας στο όρος Βέρμιο της Μακεδονίας μας αυτήν την φορά. Εκεί μεταφέρθηκαν και τα ιερά αυτά κειμήλια, τα οποία υπάρχουν μέχρι σήμερα, μάρτυρες του μεγαλείου της ένδοξης ιστορίας μας.

Μετά από 88 χρόνια, η Παναγιά η Σουμελιώτισσα άκουσε τις προσευχές και τις παρακλήσεις όλου του Ποντιακού και όχι μόνο Ελληνισμού, και δόθηκε η άδεια από την Τουρκική Κυβέρνηση να λειτουργηθεί και πάλι η Ιερά Μονή. Είναι σημαντικό και ιστορικό το γεγονός, και για τον λόγο ότι για πρώτη φορά στην ιστορία της Μονής θα λειτουργήσει Οικουμενικός Πατριάρχης.

Εμείς αυτό πού μπορούμε να κάνουμε είναι η λατρευτική αυτή εκδήλωση να μην αμαυρωθεί από εθνικιστικές και άλλες εκδηλώσεις, αλλά με σεβασμό και ιεροπρέπεια να αντιμετωπίσουμε το γεγονός αυτό. Να ευχηθούμε η Προστασία της Παναγίας να συνεχίζει να ευλογεί το Γένος μας, την Μητέρα Εκκλησία, αλλά και τον Πατριάρχη μας, ο οποίος ευλογήθηκε ιδιαιτέρως από την Παναγία να είναι αυτός πού θα λειτουργήσει για πρώτη φορά. Χρόνια πολλά.

Πηγή: Amen